Zumer Sûresi 42. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 6/60-61.  

[496] Ruh-beden ilişkisi hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XVI, 388-391.  

Bkz. 6/60Ölen insanın ruhunun kıyamete kadar ne olacağı, nerede ve hangi şartlarda hayatını devam ettireceği konusunda kesin bir şey söyleyemeyiz. Ancak Nahl suresinin 16/32. ayetinde iyi kimselerin ruhlarının cennete, En’am suresinin 6/93. ayetinde kötü kimselerin ruhlarının cehenneme gideceği vurgulanmaktadır. Yukarıdaki ayetten ve En’am suresinin 6/60. ayetinden de anlaşıldığına göre, ölüm bir nevi uykudur, uyku da bir nevi ölümdür. Ölüm ameliyata alınacak olan hastaya uygulanan genel anestezi gibidir. Ölmekle insan sadece hayatını değiştirir ve bu âlemden âhiret âlemine adım atar. Dolaysıyla ölen kişi için âhiret hayatı başlamış demektir. Kur’an’ın temel öğretisine göre insanın ruhu, onun bedeninin ölmesiyle ölmez ve sonsuza kadar yaşamaya devam eder. Beden sadece dünyaya gelen ruh için bir elbisedir, ölen kişi bu elbiseyi çıkarmış demektir. Onun için A. İmran 3/185, Ankebût 29/57 ve Enbiya 21/35 ayetlerinde “her nefis ölümü tadacaktır” buyrulur. Yani insan, ölümle yok olup gitmeyecek, sadece dünya ile ahireti birbirine bağlayan kapıdan geçecektir. Bu da ancak ölümle/anestezi ile mümkündür. Ayette, uyku ile ölüm arasında benzerlik kurulduğu gibi, uyanmakla dirilmek arasında da benzerlik kuruluyor. Yani ölümü tadan insan, ebedi olan bir âlem için dirilme yoluna girmiş demektir.  

(1)“Pek çok nev‘lerde, hattâ gece ve gündüzde, kış ve baharda ve cevv-i havada (hava boşluğunda)hattâ insanın şahıslarında, müddet-i hayâtında değiştirdiği bedenler ve mevte (ölüme) benzeyen uyku ile haşir ve neşre (öldükten sonra dirilmeye) benzer birer nevi‘ kıyâmet, bir kıyâmet-i kübrânın (en büyük kıyâmetin)tahakkukunu (gerçekleşeceğini) ihsâs ediyor (hissettiriyor), remzen (işâretle) haber veriyorlar. Evet meselâ: Haftalık bizim saatimizin sâniye ve dakīka ve saat ve günlerini sayan çarklarına benzeyen, Allah’ın dünya denilen büyük saatindeki yevm (gün), sene, ömr-i beşer (insan ömrü), deverân-ı dünya(dünyanın devirleri), birbirine mukaddeme (başlangıç) olarak birbirinden haber veriyor, döner işlerler. Geceden sonra sabâhı, kıştan sonra baharı işledikleri gibi, mevtten sonra subh-ı kıyâmet (kıyâmet sabâhı), o destgâhtan (tezgâhtan), o saat-ı uzmâdan (en büyük saatten) çıkacağını remzen haber veriyorlar. Bir şahsın müddet-i ömründe başına gelmiş birçok kıyâmet çeşitleri vardır. Her gece bir nevi‘ ölmekle, her sabah bir nevi‘ dirilmekle emârât-ı haşri (haşrin emârelerini) gördüğü gibi, beş-altı senede bil-ittifak(tamâmıyla) bütün zerrâtını değiştirerek, hattâ bir senede iki def‘a tedrîcî (derece derece) bir kıyâmet ve haşir taklîdini görmüş. Hem hayvan ve nebat nev‘lerinde üç yüz binden ziyâde haşir ve neşir ve kıyâmet-i nev‘iyeyi(nev‘lerin dirilmelerini) her baharda müşâhede ediyor (görüyor). İşte bu kadar emârât ve işârât-ı haşriye ve bu kadar alâmât ve rumûzât-ı neşriye elbette kıyâmet-i kübrânın tereşşuhâtı (sızmaları) hükmünde, o haşre işâret ediyorlar.” (Sözler, 29. Söz, 195-196)  

(*) İşte ayette geçen (ٱلأَنفُسَ) ‘’enfus’’ hakkındaki görüşler aşağıdadır: - İbn Abbâs’ın görüşü şu şekildedir: Sizin iki nefsiniz vardır: Biri akıl, idrak, bilinç ve muhakeme sahibi olan nefstir. Diğeri ise kendisiyle hayat bulunan ve herkesçe bilinen nefs/ruhtur. Yüce Allah, (eceli gelenlerin) ölümleri anında (kendisiyle hayat bulunan) nefislerini (ruhlarını) alır. Ama (eceli gelmeyen) kul uyuduğu zaman Allah onun nefsini (akıl, idrak ve bilincini) alır, onun kendisiyle hayat bulunan ruhunu almaz. Yine İbn Halevayh, ez- Zeccâc, İbni Beriy ve başkaları da buna benzer görüşlerde bulunmuşlardır: Yani nefs ikiye ayrılır. Özetle, bu açıklamalardan şunu çıkarıyoruz: Uyuyan kişi uykuya daldığında Allah onun nefsini/idrak, muhakeme ve bilincini alır, canını almaz ve canı ancak ölüm anında alır. İşte yukarıdaki ayetin mealini de bu açıklamalar doğrultusunda yapmayı uygun bulduk. Konuyla ilgili aşağıdaki Arapça tefsir ve lügat metinlerine bakılabilir. Ayrıca Kur’an’ın temel öğretisine göre insanın ruhu, onun bedeninin ölmesiyle ölmez ve sonsuza kadar yaşamaya devam eder. Beden sadece dünyaya gelen ruh için bir elbisedir, ölen kişi bu elbiseyi çıkarmış demektir. Onun için Ali İmran 3/185, Ankebût 29/57 ve Enbiya 21/35 ayetlerinde “her nefis ölümü tadacaktır” buyrulur. Yani insan, ölümle yok olup gitmeyecek, sadece dünya ile ahireti birbirine bağlayan kapıdan geçecektir. Bu da ancak metafizik bir varlık olan ruhun bedenden ayrılmasıyla mümkündür. Ayrıca ayette, uyku ile ölüm arasında benzerlik kurulduğu gibi, uyanmakla dirilmek arasında da benzerlik kuruluyor. Yani ölümü tadan insan, ebedi olan bir âlem için dirilme yoluna girmiş demektir… “Salıvermek”ten maksat ise uykudan uyandırılmasıdır. Uyku ve uyanma için vefat ve irsal kökünden fiillerin kullanılması, uyku ile ölüm, uyanma ile de yeniden dirilme arasında, bir ölçüde ruhî ve fizyolojik bir benzerlik olmasından dolayıdır. Uyku sırasında organizmanın faaliyetlerinin bir kısmı tamamen durmakta, bir kısmı da yavaşlamaktadır. Özellikle görme, işitme, koklama, tatma ve dokunma duyularıyla hareket, konuşma gibi faaliyetlerin; ayrıca birçok duygusal tepkilerin durması yahut yavaşlaması, uykunun ölümü hatırlatan bir olay olduğunu gösterir. Uyanma ise çeşitli bedenî ve psikolojik faaliyetlerin yeniden normale dönmesini sağladığından, bir bakıma yeniden hayata dönüştür. Uyuma, bedenin ve ruhun dinlenmesi için bir ihtiyaçtır. Allah’ın değişmez kanunları uyarınca beden ve ruh, uyku yoluyla dinlenme ihtiyacı hissettiği zaman normal şartlarda ve zorunlu olarak uyku olayı meydana gelir. Hiçbir insan bu zorunluluğu ortadan kaldırma gücüne sahip değildir. Bu arada ruh bedenden çıkmaz; fakat sadece zihin çıkar (şuur faaliyetleri durur). Ancak, doğrusu şudur ki, bu olayın mahiyetini Allah’tan başkası bilemez (Şevkânî, II, 143). فيه أربع مسائل: الأولى: قوله تعالى: {ٱللَّهُ يَتَوَفَّى ٱلأَنفُسَ حِينَ مِوْتِـهَا} أي يقبضها عند فناء آجالها {وَٱلَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِـهَا} اختلف فيه. فقيل: يقبضها عن التصرف مع بقاء أرواحها في أجسادها {فَيُمْسِكُ ٱلَّتِي قَضَىٰ عَلَيْهَا ٱلْمَوْتَ وَيُرْسِلُ ٱلأُخْرَىٰ} وهي النائمة فيطلقها بالتصرف إلى أجل موتها؛ قاله ابن عيسى. وقال الفراء: المعنى ويقبض التي لم تمت في منامها عند انقضاء أجلها. قال: وقد يكون توفيها نومها - وقال ابن عباس: في ابن آدم نفس وروح بينهما مثل شعاع الشمس، فالنفس التي بها العقل والتمييز، والروح التي بها النفس والتحريك، فإذا نام العبد قبض الله نفسه ولم يقبض روحه. وهذا قول ابن الأنباري والزجاج ... (الجامع لاحكام القرآن). (الجامع لاحكام القرآن) وقوله تعالى: ويحذِّرُكم اللَّه نَفْسَه؛ أَي يحذركم إِياه، وقول تعالى: اللَّه يتوفى الأَنفس حين موتها؛ روي عن ابن عباس أَنه قال: لك إثنان نَفْسان: إِحداهما نفس العَقْل الذي يكون به التمييز، والأُخرى نَفْ الرُّوح الذي به الحياة - قال ابن خالويه: النَّفْس الرُّوحُ، والنَّفْس ما يكون به التمييز - وقال ابن بري: أَما النَّفْس الرُّوحُ والنَّفْسُ ما يكون ب التمييز فَشاهِدُهُما قوله سبحانه: اللَّه يَتَوفَّى الأَنفُس حين مَوتِها فالنَّفْس الأُولى هي التي تزول بزوال الحياة، والنَّفْس الثانية التي تزو بزوال العقل؛ -(المعجم: الرائد) وقال غيره الروح هو الذي به الحياة، والنفس هي التي به العقل، فإِذا نام النائم قبض اللَّه نَفْسه ولم يقبض رُوحه، ولا يقبض الروح إِلا عند الموت، ، وقال الزجاج: لكل إِنسان نَفْسان: إِحداهما نَفْس التمييز وهي التي تفارقه إِذ نام فلا يعقل بها يتوفاها اللَّه كما قال اللَّه تعالى، والأُخرى نفس الحياة وإِذا زالت زال معها النَّفَسُ، والنائم يَتَنَفَّسُ، قال: وهذا الفرق بين تَوَفِّي نَفْس النائم في النوم وتَوفِّي نَفْس الحي (المعجم: الرائد )ّ  

[1] Çünkü uyku ölümün kardeşidir. İnsan uyku halinde ölü gibi olur.[2] Canını iade etmez, o da ölür gider.[3] Uykuda bulunan diğer bir kimsenin canını.  

Buradaki [yeteveffâ] fiili tek başına veya “ölüm”le ilgili bir kelimeyle kullanıldığında “öldürmek” demektir. Fakat burada ve En‘âm 6:60’ta olduğu gibi [el-leyl] “gece” veya [menâm] “uyku” gibi kelimelerle kullanılırsa, “uyutmak” anlamına gelmektedir.  

1 Bu âyette iki önemli işaret vardır. 1. Ey Muhammed! Yani vekil sen değilsin Allah’tır. Çünkü canları ancak Allah alır. 2. Hidayet, hayata, dalâlet ise ölüme benzetilmiştir. İbnu Abbas: “Âdemoğlunda bir ‘nefis’ bir de ‘ruh’ vardır. Aralarındaki fark Güneş ile ışığı gibidir. Nefis, kendisiyle akıl ve iyiyi kötüden ayrım yapılan, ruh da kendisiyle hareket yapılandır. Ölümde ikisi de yok olur, uykuda ise yalnız nefis yok olur.” demiştir. Ruh denilince genellikle hayat başlangıcı anlaşıla geldiği gibi hayat da genellikle cismanî hareketlerle anlaşıldığından, manevi hayatın başlangıcı olan ruha, “nefis” denilmiştir. Nefis kendini duyan, kendine ve kendindekine vicdanı olan yani benlik şuuruna sahip olan zattır. Bundan dolayı ruhun Allah tarafından tamamıyla kabzına “teveffî” ve ölüme “vefat” denilmiştir. Nefisler “vacib’ül-vücud” (varlığı kendisinden) değildirler. Onun için kendilerini bilmeleri kendilerinden değil Allah’tandır. Allah onları kendilerinden alıp kendilerinden geçirir. İşte nefsin teveffîsi, ölüm ve uyku hallerinde olduğu gibi kendinden geçirilip akletme özelliği kendinden alınmasıdır. Yani o nefisleri başkası değil, ancak Allah kendilerinden alır, kabzeder, yok etmeksizin şuur ve temyizlerini alarak kendilerinden geçirir. Öldükleri yani bedene tesarrufları kesildiği zaman, ölmeyenleri de uyudukları zaman alır da üzerine ölüm hükmünü verdiklerini alıkoyar, haşre kadar tutar. Diğerlerini, yani henüz ölüm hükmü verilmemiş olan uykudakileri ölecekleri zamana kadar salıverir. İşte böyle hem ölüm halinde, hem de uyku halinde o nefisler, Allah’ın kabzında bulunur. Burada insanın aklına: “Teveffî Allah’ın meleklerine ve ölüm meleğine isnat edilmiş idi. Şu halde burada, ‘ölüm vakti gelenlerin canlarını alan da ölüm vakti gelmeyenleri uykusunda (ölü gibi) yapan da Allah’tır.’ buyurulması bunlara ters düşmez mi?” sorusu gelebilir. Neticede; Allah’ın memur edip gönderdiği meleklerin kabzı zaten Allah’ın kabzı demektir. (Özetle-Elmalılı)  

44 Râzî’ye göre bu pasaj, öncesi (sibâk) ile temsîlî bir bağlantı içindedir. Hidayet aydınlığı hayata benzetilirken, insanın sapkınlığı ölüme, sürekli olmaması halinde ise ölümü andıran uykuya benzetilmiştir. Ama bunun da ötesinde, burada -sonraki pasajlarla uyumlu olarak- Allah’ın kudreti ve özellikle de hayat verme (yaratma) ve onu geri alma gücü ile ilgili hatırlatmada bulunulmaktadır. Yeteveffâ fiiline gelince, bu kelime, “O, [bazı şeyleri] tamamiyle koparıp götürdü” anlamına gelir; ve ölüm, bütün hayatî güdülerin (“can”) yaşayan bir bedenden uzaklaşması -“tamamen koparılması”- şeklinde tanımlandığından bu fiil kalıbı, öncelikle “ölüme yol açmak” ve (geçişsiz halde) “ölmek” yahut (isim olarak) “ölüm” anlamında kullanılmaktadır: Bu, Kur’an’da her zaman başvurulan bir kullanımdır. Geleneksel olarak uyku halinin ölüme benzetilmesi, her iki halde de, birinci halde geçici ve kısmî, ikinci halde ise tam ve sürekli olmak üzere, bedende bir bilinç kaybı görülmesindendir. (Enfüs’ün -nefs’in çoğulu- alışılmış şekilde “ruhlar/canlar” olarak çevrilmesi yukarıdaki bağlamda kesinlikle uygun değildir, çünkü Kur’an’ın temel öğretisine göre insanın ruhu, onun bedensel ölümüyle “ölmez”, tersine sonsuza kadar yaşamaya devam eder. Bu sebeple enfüs terimi, burada “insanlar” olarak çevrilmelidir.)  

[4143] Fâ, musahabe vurgusuyla çeviriye yansımıştır. [4144] Kur’an’daki insanın beşerî ölümüne ilişkin tüm atıflar bu âyet ışığında anlaşılmalıdır. Âyette kullanılan teveffi ruha, mevt ise bedene nisbet edilir. Birincisi insanın aşkın tarafını, ikincisi içkin tarafını ifade eder. İnsanın ölümü anında ruhlar Allah’ın emrine vefa göstererek teveffi eder. Secde 11’de ölüm meleğine, En’âm 61’de elçilere isnat edilen “ölüm” burada Allah’a isnat ediliyor. Bu üçünü şöyle telif edebiliriz: Allah’ın yasalarına göre insanı hayata bağlayan bağların kopması mevt anlamında “ölüm”dür. İşte bu an geldiğinde Allah emaneti olan ruhu teveffi ettirmektedir. Âyetteki “uykuda tutar”, zımnen “canı bedende, ruhu ise serbest tutar” mânasına gelebilir. Hz. Ali’ye göre bazı rüyalar uykuda serbest bırakılan ruhun seyahati sonucunda gördükleridir. Beden ruhun evidir. Uykuda evinden çıkar, uyanma sırasında tekrar gelir. Ölüm, evin yıkılmasıdır. Yeniden yaratılış gerçekleşinceye kadar ruh artık evine dönemez. İlâ ecelin musemmâ için bkz: 11:3, not 7 ve 16:61, not 60. Buradaki hayat ve ölüm, mecazen iman ve küfre işaret eder. Zaten 41. âyetle bu âyet arasındaki bağlantı bunu göstermektedir. Âyetin düşünen topluma hitap eden sonu da, buradaki hayat ve ölüm örneğinin lafzî anlamının ötesinde, tıpkı “sen ölülere işittiremezsin” (27:80) âyetindekine benzer mecazî imalar taşıdığına işarettir (Râzî).  

(Bu ayetin: En'am suresinin 60 ile 61. ayetleri ile münasebeti vardır ki, o ayetlerde mealen, "Geceleyin sizi öldüren (öldürür gibi uyutan) gündüzün ne elde ettiğinizi bilen sizi o zaman (diriltircesine) uyandıran O'dur. Ta ki (böylece) muayyen olan bir ecelin (bir ömrün) hükmü tahakkuk etmiş olsun. Sonunda dönüşünüz ancak O'nadır. O size, (dünyada) neler yapmış olduğunuzu haber verecektir!.. O, kullarının üzerinde yegane galebe ve tasarruf sahibidir. Size bekçi (melek)ler yollar ve herhangi birinize ölüm geldi mi (O) elçilerimiz gerekeni yaparak onun ruhunu alırlar" buyurulmuştur. Dikkat edilecek olursa Zümer ile En'am surelerinde aynı konudan bahs buyurulmaktadır... aralarındaki yegane fark, Zümer 42. de "ölüm", En'âm 60 ile 61. de ise "uyku" olayının evvel zikredilmiş olmasıdır. Bu ufak farka rağmen, genelde bu ayetlerin tümünde "Uyku ile ölüm" arasındaki münasebete işaret buyurulduğunu söyleyebiliriz. Acaba "ölüm" ile "Uyku" arasında münasebet sağlayan özellik nedir? Bu açıdan inceleme yaptığımız zaman, bunlar arasındaki ortak özelliğin 'şuur kaybı' olduğunu görüyoruz. Ancak şuur kaybı uykuda "geçici' ölümde ise" "kat'i" olmaktadır. Bu arada "Şuur Kaybı"nın ne olduğunu da belirtmemiz gerekecektir ki, insan, "Ruh" ile "Beden" den müteşekkildir ve insan ancak, "Ben" dediği "Ego" sunu temsil eden "Ruh"unun, bedeni ile ilişkisi tam olduğu zaman şuur kazanır. Uykuda ilkin ruh ile beden arasındaki münasebet gevşer, sonra da -uykunun derinleşmesi ile beraber- bu ilişki de kesilir. Bu kesilme ise ancak "Ruh"un bedeni terk edip, ruhlar alemine götürülmesi ile izah edilebilir ki, Allahu a'lem; Zümer 42 de “ölmeyenin ruhunu da uykusunda alır" buyurulması bu duruma işarettir. Yukarda belirtiğimiz gibi, uykuda şuur kaybı geçicidir.. Nitekim kişi uyanırken biraz sersemlik gibi yarı şuur hali geçirse de bir müddet sonra tam şuurlu hale gelebilmektedir. Bu uyanış halini de ancak Ruh'un bedene dönüp, onunla tam bir ilişki kurması ile izah edebiliriz ki, Allahu a'lem; Zümer 42 de "ölmeyenin ruhunu da, muayyen vakte kadar salıverir" buyurulması da bu duruma işarettir. Ölüm anında ise, şuur kaybı kat'i olacaktır. Çünkü, kişi için takdir buyurulan ecel (ömür) tükenmiştir, artık Ruh’un bedene dönmesi mümkün değildir. Nitekim bu duruma işaret ederek Zümer 42 de Allah (ölenin ruhunu) ölüm anında tutar" ve En'a m 61. de de "Nihayet herhangi birinize ölüm geldi mi, elçilerimiz gereğini yapar, onun ruhunu alırlar" buyurulmuştur. Açıklamalarımıza son vermeden evvel iki konuda ek mütalaa sunmayı gerekli buluyoruz ki, bunlardan biri Zümer suresinde, ölenin ruhunun Allah Teala tarafından alındığı belirtildiği halde, En'am suresinde ruh'u kabzetmenin elçi meleklere isnâd buyurulmasıdır. Fahreddin Razi bu konuda şu açıklamalarda bulunmaktadır "Gerçekte kişiyi öldüren ancak Allah Teala'dır. Şu kadar var ki, Allah Teala sebebler âleminde her türlü işi, meleklerden bir meleğe görev olarak vermiş, böylece ruhların alınmasına da ölüm meleğini memur kılmıştır ki o başkandır. Beraberinde tâbi'leri ve hizmetçileri vardır. Onun için o ayetlerde ruhu kabzetme onlara nisbet edilmiş burada da (Zümer 42 de de) gerçek olarak Allah Teala'ya nisbet buyurulmuştur" demektedir. İkincisi ise bazı zihinlere, "Madem ki ölenin şuuru kaybolmuştur, o halde onun kabirde, dünya hayatında işlediği -amellerine göre-iyi veya kötü- karşılanması dolayısıyle kabir azabına maruz kalması- nasıl izah edilebilir? sorusunun gelmesidir. Oysa ölen kişinin şuur kaybı -kabir ile değil- dünya hayatı ile ilgilidir ki, ölen kişinin dünya ile ilgisi kat'i olarak kesilmiştir... Artık o, geride bıraktığı kimselerle münasebet kuramamaktadır, fakat onun için yepyeni bir ahiret hayatı başlamıştır ki, "kabir" o ahiret hayatının başlangıcını teşkil etmektedir. Cenab-ı Hak, dünya hayatında insanın egosunu teşkil eden ruh'a bedenle ilişki kurdurmak suretiyle bir şuur kazandırmıştır.. Bu ise O'nun takdir buyurduğu ve sadece dünya hayatında geçerli olan bir "Yaratılış kanunu" nun sonucudur, "determinizm-sebep sonuç zinciri" olarak nitelendirdiğimiz bu kuralın, ahiret hayatında da hükmünü sürdüreceğini beklememiz ise doğru değildir. Çünkü böyle bir düşünce O’nun eşsiz yaratma gücünü sınırlandırmak sayılır. Allah Teala elbette ölülere, o âlemin şartlarına uygun bir şuur kazandırmaya kadirdir. Nitekim "İnsanlar uykudadırlar öldükleri zaman uyanacaklardır" buyurulmuştur)  

[*] Ruh'un bedenden alınması vefat, canlılığın son bulması ölüm(mevt)'tir. İnsan ruhunun uyku sırasında vücuttan çıkmış olması ve o sırada canlığın devam ediyor olması ruh bilimcilerin dikkate alması gereken önemli bir bilgidir. İnsan ruhu hakkında daha detaylı bilgi için Bkz. Secde 32/9, Ruh kelimesinin anlamı için Bkz. İsra 17/85. Uyuyan insanın ruhu vücuduna geri dönebiliyorken ölen kişinin ruhu geri dönememektedir (Bkz. Müminun 23/100) [2] Belirlenmiş ecel (ecel-i müsemma) için Bkz.En'am 6/2 ve dipnotu  

4306 The mystery of life and death, sleep and dreams, is a fascinating enigma, of which the solution is perhaps beyond the ken of man. A vast mass of superstition as well as imaginative and psychological literature has grown up about it. But the simplest and truest religious doctrine is laid down here in a few words. In death we surrender our physical life, but our soul does not die; it goes back to a plane of existence in which it is more conscious of the realities of the spiritual world: "Allah takes the soul". 4307 Cf. 6:60. What is sleep? As far as animal life is concerned, it is the cessation of the working of the nervous system, though other animal functions, such as digestion, growth, and the circulation of the blood, continue, possibly at a different pace. It is the repose of the nervous system, and in this respect it is common to man and animals, and perhaps even to plants, if, as is probable, plants have a nervous system. The mental processes (and certainly volition) are also suspended in sleep, except that in ordinary dreams there is a medley of recollections, which often present vividly to our consciousness things that do not or cannot happen in nature as we know it in our coordinated minds. But there is another kind of dream which is rarer-one in which the dreamer sees things as they actually happen, backwards or forwards in time, or in which gifted individuals see spiritual truths otherwise imperceptible to them. How can we explain this? It is suggested that our soul or personality-that something which is above our animal life-is then in a plane of spiritual existence akin to physical death (see last note), when we are nearer to Allah. In poetic imagery, Sleep is "twin-brother to Death". 4308 Sleep being twin-brother to Death, our souls are for the time being released from the bondage of the flesh. Allah takes them for the time being. If, as some do, we are to die peacefully in sleep, our soul does not come back to the physical body, and the latter decays and dies. If we still have some period of life to fulfil according to Allah's decree, our soul comes back to the body, and we resume our functions in this life. 4309 If we contemplate these things, we can see more clearly many spiritual truths: e.g. (1) that our bodily life and death are not the whole story of our existence; (2) that in our bodily life we may be dead to the spiritual world, and in our bodily death, may be our awakening to the spiritual world; (3) that our nighdy Sleep, besides performing the function of rest to our physical life, gives us a foretaste of what we call death, which does not end our personality; and (4) that the Resurrection is not more wonderful than our daily rising from Sleep, "twinbrother to Death".