Zuhrûf Sûresi 86. Ayet Meali

Bkz. Bkz.2/123, 255, 6/51, 70, 10/3, 20/109, 34/23 ve dipnotu, 53/26, 78/38Eşlik etmek, yardımcı olmak ve arka çıkmak gibi anlamlara gelen “şefaat” dini ıstılahta; “bir kimsenin suçunun, günahının bağışlanması ya da dileğinin yerine getirilmesi için Allah’la kul arasında yapılan aracılık” demektir. Şefaat konusunda Kur’an’da onlarca âyet bulunmasına rağmen Müslümanlar arasında asırlardan beri tartışma konusu olmuştur. Oysa Kur’an iyi anlaşıldığı taktirde görülecektir ki; Allah’ın bağışlamasının dışında kişinin şefaatçisi kendi amelleridir. “Hiç kimsenin başkasına bir yararının olmayacağı, hiç kimseden fidye kabul edilmeyeceği, hiç kimseye şefaatin yarar sağlamayacağı ve onların hiçbir yerden yardım görmeyeceği günden sakının!” (Bakara 2/123) “Kendileri için Allah’tan başka ne bir dost ne de bir şefaatçi bulunmaksızın, Rablerinin huzurunda toplanmaktan korkanları, Allah’a karşı gelmekten sakınsınlar diye, bu (Kur’an ile) uyar!” (En’am 6/51) Aynı muhtevaya sahip daha pekçok ayet bulunmaktadır. Şefaat ancak cennet ehli için sözkonusu olacaktır. “Göklerde nice melekler vardır ki onların şefaatleri; ancak Allah’ın izniyle, (O’nun) dilediği ve hoşnut olduğu kimselere yarar sağlar” (Necm 53/26). “Rahman’ın huzurunda, söz almış olanlar dışında hiç kimseye şefaat edemeyecek.” (Meryem 19/87) Bu ayetlerden de anlıyoruz ki şefaat; Allah’ın cennet ehline yapacağı yardımın melekler vasıtasıyla gerçekleştirilmesidir. Bu konuda Sebe suresi 34/23. Ayetin açıklama kısmına da bakabilirsiniz.  

 Âyette ifade edildiği gibi, putlar hiç kimseye şefâat edemezler ve yardımda bulunamazlar. Çünkü şefâate yetkileri yoktur. Ancak İsa ve Uzeyr (a.s.) ile meleklerin, dilleri ve kalbleriyle hakkı doğrulayan kişi ve varlıklar oldukları için inananlara şefâat edecekleri anlaşılmaktadır.  

Bak 25:30 ve 2:48.  

Şefaat, Allah Teâlâ’nın iznine bağlıdır. Şefaat etmek ya da şefaate mazhar olmak sadece mü’mine hastır. Kâfirler şefaat edemez, şefaate mazhar da olamazlar.  

1- Birçok çeviride, ayetin son cümlesine, “gerçeğe tanıklık edenler hariç,” yani bu kimseler şefaat edecekler şeklinde yanlış anlam verilerek; Kur'an'ın şirk saydığı “şefaat inancı” meşru gösterilmektedir. Oysaki ayet, “gerçeğe tanıklık eden kimselerin, Allah'ın dışında dua edilenlerin kimseye şefaat edemeyeceklerini bildiklerini, onların bu gerçeği kavradıklarını söylemektedir.  

(2)Âyette kendisine tapılanlardan şefâat etme husûsunda istisnâ edilen kimseler, hristiyanların kendisine taptığı Hz. Îsâ (as), yahudilerin tapındığı Hz. Uzeyr (as) ve meleklerdir. Çünki bunlar, mü’minlere şefâatte bulunacaklardır. (Beyzâvî, c. 2, 379)  

(*) Not: Ayette kimler şefaat edeceğinden değil, kimlere şefaat/yardım edilebileceğinden söz edilmektedir. Yani dünyada iken ancak hakka şahitlik edenler/ hakka inananlar, yani muvehhid kimseler yüce Allah’ın şefaatini/ yardımını hak ederler...((الله اعلم Daha açık bir ifadeyle dünyada meleklerin şefaati/müminlere dua ve istiğfarda bulunmaları veya ahiretteki yardımıları ise yüce Allah’ın izni ile hakka şahitlik /iman/edenleri, yani cenneti hak edenleri cennete almaları şeklinde olur. Aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. Özetle, ayet kimlerin şefaat edeceğinden değil, kimlerin şefaate/ yüce Allah’ın yardımına nail olacağından söz ediliyor. Çünkü ayette (يَدْعُونَ)’’yed’une’ yani bina fail/etken siğasıyla gelmiştir, bina meçhul/edilgen, yani (يُدْعَوْنَ)’’ yud’avne’’şeklinde gelmemiştir. Eğer edilgen fiil şeklinde gelseydi, o zaman kendilerine dua edilenler veya tapılanlar şefaat edemezler anlamında olurdu. Bu nedenle (يَدْعُونَ)’’yed’une’’dua edenler, tapanlar’’kast edilir, dua edilenler, tapılanlar değil. Ama maalesef tefsir ve meallerde bu noktaya dikkat edilmemiş ve bu yüzden bu mealler hatalı olmuştur. Yani Kur’an iyi anlaşıldığı takdirde görülecektir ki; Allah’ın bağışlamasının dışında kişinin şefaatçisi kendi amelleridir. “Hiç kimsenin başkasına bir yararının olmayacağı, hiç kimseden fidye kabul edilmeyeceği, hiç kimseye şefaatin yarar sağlamayacağı ve onların hiçbir yerden yardım görmeyeceği günden sakının!” (Bakara 2/123) “Kendileri için Allah’tan başka ne bir dost ne de bir şefaatçi bulunmaksızın, Rablerinin huzurunda toplanmaktan korkanları, Allah’a karşı gelmekten sakınsınlar diye, bu (Kur’an ile) uyar!” (En’am 6/51) Aynı muhtevaya sahip daha pekçok ayet bulunmaktadır. Şefaat yani yüce Allah’ın yardımı ancak cennet ehli için sözkonusu olacaktır. “Göklerde nice melekler vardır ki onların (dünyadakilere) şefaatleri (dua ve istiğfarları); ancak Allah’ın izniyle, (O’nun) dilediği ve hoşnut olduğu (mümin/ muvahhid) kimselere yarar sağlar” (Necm 53/26).’’(Dünyada iken) Rahman (sınırsız rahmet Sahibi) ile bir bağ (iman, salih amel ve kulluk bağı gibi bir bağlantı) içine girmiş olmadıkça (hiçbir) kimse şefaatten (Allah’ın yardımından) pay almaz...” (Meryem 19/87) Bu ayetlerden de anlıyoruz ki dünyadaki müminlere meleklerin şefaati dua ve istiğfar anlamındadır, ahiretteki şefaatleri ise, Allah’ın cennet ehline yapacağı yardımın melekler vasıtasıyla gerçekleştirilmesidir. وقيل: أي لا يملك هؤلاء العابدون من دون الله أن يشفع لهم أحد إلا من شهد بالحق؛ فإن من شهد بالحق يشفع له ولا يشفع لمشرك. و «إِلاَّ» بمعنى لكن؛ أي لا ينال المشركون الشفاعة لكن ينال الشفاعة من شهد بالحق . قال ٱبن عباس: «إِلاَّ مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ» أي شهد أن لا إلٰه إلا الله وأن محمداً رسول الله. (الجامع لاحكام القرآن - القرطبي) والمراد بشهادة الحق قول: لا إله إلا الله كلمة التوحيد "وهم يَعْلَمُونَ" بقلوبهم ما شهدوا به بألسنتهم. (اللباب في علوم الكتاب) والمعنى: إلاَّ مَن شَهِدَ بكلمةِ التوحيد، وعَلِمَ بقَلْبهِ أنَّها حقٌّ. (التفسير الكبير)  

[4] Şehadet kelimesini getirip.[5] Yani Melâike, İsa ve Üzeyir Aleyhisselâm bunlara şefaat edebilirler. Yahut Allah'ı bırakarak taptıkları mâbutlar zaımlarına rağmen şefaat etmek hakkına mâlik olamazlar. Şu kadar ki, Hak'ka şehadet edip kalpleriyle kendi şehadetlerini bilenler şefaat hakkına mâlik olurlar. Yalnız onlar şefaat edebilirler.  

27 Krş. Meryem, 19/78; Tâhâ, 20/109; Sebe’, 34/23; Zümer, 39/44  

Bu ayet Enbiyâ 21:27, Zümer 39:44 ve Necm 53:26. ayetlerle birlikte okunmalıdır.  

61 Haksız bir şekilde ilahlaştırılan azîzlere ve peygamberlere ve özellikle (kullanıldığı bağlamın ışığında) Hz. İsa’ya atıf.62 Kur’an’ın “şefaat” kavramının bir açıklaması için bkz. 10:3 -“O’nun izni olmadan şefaat edecek kimse yoktur”- ve ilgili not 7. Yukarıdaki ayette yer alan “Allah’ın tek ve benzersiz olduğu” şeklindeki açıklama, Râzî’nin bu pasaj ile ilgili yorumuna dayanmaktadır. Râzî, sadece söz ile “hakikate şahitlik yapma”nın, Allah’ın birliği ve benzersizliğine gönülden bir bağlanmanın sonucu değilse, faydasız olduğunu söyler.  

[*] Allah ile arasına aracı koyanlar müşriklerdir. Onlar şefaat yararlanmayacaklar; yani cehennemden çıkarılıp cennette bulunan bir yakınlarının yanına yerleştirilmeyeceklerdir. Allah'ın Elçisinin şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Şefaatim, ümmetimden büyük günah sahipleri içindir." Hadisi rivâyet eden Câbir dedi ki: "Büyük günahı olmayanın şefaate ne ihtiyacı olur!" (Tirmizi, Sünen, Kıyâmet 12, (2436) (Orada) Rahman'dan söz almış olanlar dışında kimse şefaat hakkına sahip olamayacaktır. (Meryem 19/87) "Bilerek doğruya şahitlik edenler" Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik edenlerdir. Böyleleri müşrik olmadıkları için günahlarından dolayı cehenneme sokulsalar da oradan çıkarılıp cennetteki yakınlarının yanına yerleştirileceklerdir. Şefaat budur.  

4683 The classical Commentators construe this clause differently. According to their construction, the clause would be translated, "except those who bear witness to the Truth, and with full knowledge." "Truth" they would construe to be the Gospel of Unity. According to them, while idols and false gods have no power of intercession, persons like Jesus, who is falsely worshipped by his misguided followers, but who himself preached the Gospel of Unity with full understanding, will have the power of intercession. This implies that we construe the singular man shahida to refer to the same person or persons as the plural hum ya'lamun. This difficulty is removed if we construe as I have translated it. In that case "he who bears witness to the Truth" is the Prophet, who came to renew the Gospel of Unity, and "they know (him)" would refer to the Quraysh, amongst whom he was brought up and among whom he earned the reputation of being a man of probity (Amin).