Yûsuf Sûresi 76. Ayet Meali

[Not: Bu ayetler Hz. Yusuf’un, Mısır Melikinin gayri İslami düzeninde görev isteyip aldığını, bu yetkili ve etkili makamları halka hizmet ve Hakka davet için bir imkân ve fırsat olarak kullandığını, ve adil bir düzen kuruluncaya kadar, mevcut sistemin kanun ve kurallarından yararlanmanın cevazını göstermektedir.]  

bk. Kur’an-ı Kerim, 58/11.  

Bkz. 58/11Hz. Yusuf, Allah’ın kendisine kurdurduğu bir planla kardeşi Bünyamin’i yanında alıkoymak istemiştir. Ancak o günkü Mısır yasalarına göre öteki kardeşlerin izni olmadıkça hükümdar da olsa Hz. Yusuf’un küçük bir çocuğu tutsak olarak alıkoyması mümkün değildir. Ayrıca babalarına verdikleri sözden dolayı kardeşleri Bünyamin’i bırakmaları da imkânsızdır. Hz. Yusuf’, kardeşlerine kim olduğunu açıklamak konusunda henüz hazır olmadığı için iradesini rahat kullanamamıştır.  Aşağıdaki ayetlerde de görüleceği gibi Hz. Yusuf’un iyi niyeti ve Allah’ın öğretisiyle bir aile trajedisine son verilmiştir.   

[1] Birâderleri Yûsuf’ın huzûrına getürdikleri vakit.  

Mısır devletinin bir görevlisi olarak, Yusuf'un kralın yasası yerine İsrailoğullarının yasasını uygulaması etiksel olarak yanlış görülebilir; ancak Yusuf'un bu yasadışı uygulamada herhangi bir kişiye ve topluma zarar vermemesi ve niyetinin dürüstlüğü kendisi için bir savunma oluşturur. Nitekim bu iyi niyetli "hile" ile bir aile trajedisine son vermiştir.  

1- Yasasına.  

(1)“Bazen ehemmiyetli bir hakīkat, sathî nazarlara (dikkatsiz bakışlara) görünmediğinden ve bazı makamlarda cüz’î ve âdî (küçük ve sıradan) bir hâdiseden yüksek bir fezleke-i tevhîdi (tevhîd hulâsasını)veya küllî (büyük) bir düstûru beyân etmekte münâsebet bilinmediğinden, bir kusur tevehhüm (zan)edilir. Meselâ: Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm, kardeşini bir hîle ile alması içinde وَفَوْقَ كُلِّ ذ۪ي عِلْمٍ عَل۪يمٌ [Her ilim sâhibinin üstünde, bir bilen vardır] diye gāyet yüksek bir düstûrun zikri (söylenmesi), belâğatça (kelâmın güzelliği cihetiyle) münâsebeti görünmüyor. Bunun sırrı ve hikmeti nedir? El-cevab: Herbiri birer küçük Kur’ân olan uzun sûrelerde ve mutavassıtlarda (orta uzunlukta olanlarda) ve çok sahîfelerde ve makamlarda yalnız iki-üç maksad değil, belki Kur’ân’ın mâhiyeti (husûsiyeti), hem bir kitâb-ı zikir ve îman ve fikir, hem bir kitâb-ı şeriat ve hikmet ve irşad gibi, çok kitabları ve ayrı ayrı dersleri tazammun ettiğinden (içine aldığından), rubûbiyet-i İlâhiyenin (Allah’ın herşeyi terbiye ve idâre etmesinin) herşeyi ihâta ettiğini (kuşattığını) ve haşmetli tecelliyâtını (heybetli ve yüce icrâatlarını) ifâde etmek cihetiyle, kâinât kitâb-ı kebîrinin (büyük kâinât kitâbının) bir nevi‘ kırâeti (okunması) olan Kur’ân, elbette her makamda, hattâ bazen bir sahîfede çok maksadları ta‘kīben ma‘rifetullahdan (Allah’ı tanımaktan) ve tevhîdin mertebelerinden ve îman hakīkatlerinden ders verdiği haysiyetiyle, öbür makamda, meselâ zâhirce (görünüşte) zaîf bir münâsebetle, başka bir ders açar ve o zaîf münâsebete çok kuvvetli münâsebetler iltihâk ederler (eklenirler). O makāma gāyet mutâbık (uygun) olur, mertebe-i belâğatı yükseklenir.” (Şuâ‘lar, 11. Şuâ‘, 238)  

[4] Veya münadi.[5] Allah'ın dilediği Yakup şeriatı ile.  

Bünyamin’in yükünden başlansaydı bir şüphe meydana gelebilirdi. O nedenle Hz. Yusuf önceliği diğer yüklere vermiş, kardeşinin yükünü en sona bırakmıştı.,Burada hırsızlık suçlaması nedeniyle hiç kimse zarar görmemiş ve mağduriyet yaşamamıştı. Bu olay nedeniyle kardeşler üzüntü yaşamışlarsa da bu onların fazlasıyla hak ettiklerinin bir kısmı bile değildi.  

1 O dönemde Mısırdaki geçerli beşerî, yani kral tarafından konulan kanunlara göre.2 56. ayette geçtiği gibi Yusuf (a.s)’ın tüm işleri hep Allah’ın emri ve düzenlemesi ile cereyan ediyordu. Yani Hz. Yusuf’un yaptığı bu işi Allah takdir etti ve ona vahyetti. Kardeşini alıkoymak için fetvasını kardeşlerine verdirdi ve bu suretle babasının şeriatını Mısırda uygulattı. Yoksa Melikin dininde göre kardeşini alıkoymasına ihtimal yoktu. 76. ayette “din” kelimesi, o zaman Mısır’da geçerli olan hukuk ve bilhassa “ceza kanunu” demektir. O ceza kanununa göre hırsızlığın cezasının; hırsızı dövmek ve çaldığı malı iki katı ile ödetmek olduğu rivayet edilir.  

75 Lafzen, “onların denklerinden/yüklerinden”.76 Lafzen, “onu”.77 Kıssanın anlamı artık açıkça ortada: kıssa, “[olacak olana dair] nihaî hüküm ancak Allah’a aittir” (yukarıda 67. ayet) temel öğretisinin yeni bir ifadesi durumundadır. Hz. Yusuf kardeşi Bünyamin’i yanında alıkoymak istemektedir; ama Mısır yasalarına göre küçük kardeşlerinin hukukî vasîsi durumunda olan öteki kardeşlerin izni olmadıkça bunu yapması mümkün değildir. Beri yandan kardeşlerin de babalarına verdikleri sözden ötürü Bünyamin’in kalmasına hiçbir şekilde razı olamayacakları ortadadır. Tek çare Hz. Yusuf’un onlara kim olduğunu açıklamasıdır; ama Hz. Yusuf buna henüz hazır olmadığı için Bünyamin’in onlarla eve dönmesine katlanmak zorunda kalır (bkz. yukarıda 72. not). Ona verdiği armağanın, Hz. Yusuf’un hiç beklemediği tarzda kazara ortaya çıkması her şeyi umulmadık biçimde değiştirir: çünkü şimdi artık Bünyamin hırsızlık yapmış gözükmekte ve ülke yasalarına göre Hz. Yusuf’un onu tutsak olarak alıkoyması, evinde tutması gerekmektedir. Kupa olayını îma eden “Hz. Yusuf[un dileğine erişmesi] için “Biz olayları işte böyle düzenledik (kidnâ)” sözü göstermektedir ki, kaydettiği bu gelişmeler itibariyle olay Hz. Yusuf tarafından planlanmadığı gibi, sonuçları itibariyle de onun tahminlerinin üstünde seyretmiştir.  

[1892] 70. âyette sözü edilen kapla, 72. âyette sözü edilen kabın aynı olmadığı düşünülürse, burada kullanılan dişilik zamirinden yola çıkarak, bulunan kabın 70. âyette sözü edilen kap olduğunu kesin bir biçimde söyleyebiliriz. [1893] Veya kâdeye tam fiil anlamı vererek “..diledik” (Krş: 20:15). [1894] Dînin terim anlamlarından biri de budur (Bkz: 109:6, not 7). [1895] “Doğru olmazdı” şeklindeki tercümemiz, Kur’an’daki “mâ kâne li…” kalıbı kullanılan cümlelerin genel karakteristiğine uygundur. Bu gibi hukukî olmayan konumlarda bu kalıp “düşünülemez” olanı ya da “yakışık almaz” ve “şık düşmez” olanı ifade eder (Bkz: 13:38; 14:11; 33:36; 40:78). Öte yandan, krallıkların tabiatı düşünüldüğünde, “alıkoyamazdı” gibi bir anlam vakıaya uygun düşmemektedir.  

1742 The pronoun "he" can only refer to Joseph. He may have been present all the time, or he may just have come up, as the supposed theft of the king's own cup (12:72 above) was a very serious and important affair, and the investigation required his personal supervision. All that his officers did by his orders was his own act. As the lawyers say: Qui facit per alium, facit per se (whoever does anything through another, does it himself). 1743 The Arabic word here used is wia', plural aw'iyah, which includes bags, lockers, boxes, or any receptacles in which things are stored. Notice the appropriateness of the words used. The cup was concealed in a saddlebag (rahl) , verse 70 above. When it comes to searching, they must search all the baggage of every description if the search was to be convincing and effective. 1744 It refers to the drinking cup, the siqayah, which is a feminine noun: hence the feminine pronoun, ha, in Arabic. 1745 Let no one suppose that it was a vulgar or wicked trick, such as we sometimes hear of in police courts, when property is planted on innocent men to get them into trouble. On the contrary, it was a device or stratagem whose purpose was to show up wickedness in its true colours, to give it a chance of repentance, to bring about forgiveness and reconciliation, to give solace to the aged father who had suffered so much, and above all, to further that larger plan for the instruction of the world, which is unfolded in Israel's religious history. Joseph was a Prophet of Allah, but he could not have carried out this plan or taken the first step, of detaining his brother, except with the will and permission of Allah, Whose Plan is universal and for all His creatures. (R). 1746 If we examine this world's affairs, there are all sorts of plans, and all degrees of folly and wisdom. The wicked ones plan; the foolish ones plan; the simple ones plan; then there are men who think themselves wise and are perhaps thought to be wise, but who are foolish, and they have their plans: and there are degrees of real and beneficent wisdom among men. Allah, the Universal Planner, is above all. Anything good in our wisdom is but a reflection of His wisdom, and His wisdom can even turn folly and wickedness to good.