Yûsuf Sûresi 70. Ayet Meali

[1] Veya hırsız mısınız?  

71 Lafzen, “duyurucu” (müezzin) -ezzene (“duyurdu”, “bağırdı” ya da “ilan etti”) fiilinden türemiş bir isim.72 Râzî, bu ayeti tefsir ederken şöyle diyor: “Kur’an’da hiçbir yerde Mısırlı görevlilerin ya da hizmetçilerin böyle bir suçlamayı Hz. Yusuf’un emrine dayanarak yaptıkları ifade edilmemektedir; onların bu suçlamayı kendiliklerinden yapmış olması olayların zahirî gidişine daha uygundur (el-akreb ilâ zâhiri’l-hâl); çünkü, su kabını kaybettikleri zaman, [Hz. Yusuf’un bu hizmetçileri hatırlamış olmalılar ki] o sıralar [Hz. Yakub’un oğullarından başka] kimse yoktu yanlarında; böyle olunca bu işi yapabilecek kimseler olarak ilk akıllarına gelen onlar oldu”. Taberî ve Zemahşerî de, aşağıda 76. ayetin son kısmına dair tefsirlerinde benzer görüşler ortaya koymuşlardır. Bize son derece makul gözüken bu görüş, bu asılsız suçlamanın Hz. Yusuf’un açıklanması zor “planının” bir parçası olduğunu söyleyen Tevrat’taki anlatımla (Tekvîn xliv) belirgin bir biçimde çelişmektedir. Olayın Tevrat’taki biçimini gözardı edecek olursak -ki öyle yapmamız da gerekiyor- Kral’ın, kendisine sahip olduğu her şey üzerinde tam bir tasarruf yetkisi verdiği Hz. Yusuf’un (bkz. yukarıda 56. ayet) Kral’ın su kabını bir armağan olarak gözde kardeşinin yükleri arasına koyduğunu, ve bunu -küçük kardeşinden yana gösterdiği özel yakınlığı başka kimsenin, en azından diğer kardeşlerin öğrenmesini istemediği için- hizmetçilerden de gizli yaptığını düşünmek son derece akla uygundur. Bu olay ve bunun Hz. Yusuf kıssası içindeki ahlakî sonuçlarına ilişkin bir açıklama için bkz. aşağıda 77. not.  

[1886] Burada Hz. Yusuf’un koydurduğu kabın, kendisine ait olmayan bir kap olduğunu düşünmemizi gerektirecek hiçbir sebep yoktur (Krş: Âyet 72 ve 76, not). Aksine, ilgili metinlerin gramatik yapıları, Hz. Yusuf’un koydurttuğu kapla (sikâye) kaybolan kabın (suva’) farklı olabileceği düşüncesini pekiştirmektedir. Âyet, Yusuf’un kabı koydurttuğunu açıkça ifade etmektedir. Bünyamin’in alıkonuluşuyla sonuçlanan bu senaryonun Hz. Yusuf’a ait olmadığı 76. âyette açıkça dile getirilmektedir: “..böyle bir planı yürürlüğe Biz koyduk.” Bu sonuç ilâhî senaryo gereğidir. Bu veriler ışığında olayı şöyle açıklayabiliriz: Hz. Yusuf, kardeşine değerli bir hediye vermek istemiş, bunu ise ondan ve diğerlerinden habersiz yapmıştır. Bu, öz kardeşine bir sürpriz yapma isteğinden kaynaklanmış olabilir. Diğerlerinin kıskançlık duygularını kabartmamak için, bu durumdan onları haberdar etmemesi gayet doğal karşılanmalıdır. Onun bu tasarrufundan haberdar olmayan saray görevlileri, krala ait kayıp bir su kabı olan suvâ’ı ararken Hz. Yusuf’un gizlice hediye olarak koyduğu su kabı olan es-sikâyeyi bulmuş olmalıdırlar. Hz. Yusuf’un tek yaptığı, her anında ilâhî müdâhalenin açıkça görüldüğü bu olayın gelip dayandığı noktada, olan bitene müdâhale etmemek için, işin aslını açıklamamış olmasıdır. [1887] Lafzen: “tellal, çığırtkan”.  

[3] Sârik, mâl-ı mesrûk sâhibinin kölesi olmak şerî'at-ı Ya'kûb iktizâsından oldığını bilen Yûsuf kardaşını yanında alıkoymak içün ona sirkat isnâd itmekden başka çâre olmadığını görerek böyle yapdırdı.  

1737 Joseph's plan was to play a practical joke on them, which would achieve two objects. Immediately it would put them into some consternation, but nothing comparable to what he had suffered at their hands. When the plan was unravelled, it would make them thoroughly ashamed of themselves, and dramatically bring home their guilt to them. Secondly, it would give him an excuse to detain Benjamin and bring their aged father into Egypt . He contrived that a valuable drinking cup should be concealed in Benjamin's saddlebag. When it was found after an ostentatious search, he would detain the supposed culprit, and attain his object, as the story relates further on.