Yûsuf Sûresi 106. Ayet Meali

Bkz.2/165Allah’ın varlığını sezme, algılama yatkınlığı insanda yaratılıştan var olan fıtrî bir hususiyettir. Sonradan, şer dürtülerin itmesiyle oluşan arızî duygular Allah’la insanın arasını açar ve insan araya bir takım canlı cansız varlıklar sokar. Ve bunları da Allah’a ulaşmak adına yapar. Allah’a katıksız iman, tevhid inancının temelini oluşturmaktadır. Allah’ın bir ve her şeye egemen olduğuna inanmak yetmiyor. O’na şirksiz ve katıksız iman gerekiyor. O’nun birliğine ve büyüklüğüne gölge düşürecek başka varlıkları araya sokmak ve onlara tanrısal nitelikler yakıştırmak da şirkin farklı bir versiyonudur. Bir kısım Mekkeli müşrikler de Allah’ın birliğine inanıyorlardı ama melekler Allah’ın kızlarıdır diyerek O’na şirk koşuyorlardı. Allah’a ulaşmak için putları aracı kılarak Tevhid inancıyla çelişen tavırlar sergiliyorlardı. Bir insan Allah’la kendi arasına birisini ya da herhangi bir şeyi koyuyorsa ve buna da Allah’a nispet edilebilecek nitelikler yüklüyorsa o kişi, imanına şirk bulaştırıyor demektir. Kur’an imanlarına şirki bulaştırarak kendilerine zulmedenleri şiddetle uyarıyor.    

Müşrikler, Allah’ın varlığına inanmakla birlikte, ilâh edindikleri kimseleri veya şeyleri Allah ile aralarında aracı ilâhlar olarak kabul ederler veya ancak Allah’a nisbet edilebilecek nitelikleri ilâh edindikleri bu şeylere verirler. (Konu ile ilgili olarak bakınız: Zümer sûresi, âyet, 3)  

 Arabistan halkında tek tanrı inancı vardı; ancak çeşitli şekillerde Allah’a ortak koşuyorlardı. Mekkeliler, «Melekler Allah’ın kızlarıdır»; bir kısım müşrikler de, «Tanrı’ya yaklaşmak için putlara tapıyoruz» derlerdi. Hıristiyanlar, «İsa Allah’ın oğludur» derken, yahudiler de «Uzeyr Allah’ın oğludur» diyorlardı. Böylece insanların çoğu Allah’a ortak koşuyorlardı. Âyette bunlara işaret edilmektedir.  

1- Allah'a ait kimi nitelikleri başka varlıklarda da görürler.  

(*) Halis tevhit ile îman etmez, Allah’tan başkasına da ilâhlık payesi verir ve onlara da taparlar. Allah’a ait sıfatların bir kısmını, başka varlık ve insanlara da verirler. Artık o varlık ve insanlar, onların Allah’la beraber taptıkları, fayda ve zarar verebileceklerine inandıkları ek ilâhları olur da müşrik olduklarının farkına bile varmazlar. Bir de Müslümanız diye dolaşırlar. Allah’ın kendilerine verdiği nîmetleri başkalarına izafe ederler. Yani dinlerinin geneline inanır, tafsilatında şirk koşarlar. (Elmalılı) (M. Türk Meali 106. Ayet Açıklaması) Özetle, müşrikler, Allah’ın varlığına inanmakla birlikte, ilâh edindikleri kimseleri veya tanrısal nitelikleri yakıştırdıkları şeyleri Allah ile aralarında aracı yaparlar. Ayrıca aziz, veli ve manevi şahsiyetlerden veya ölmüş kimselerin ruhaniyetlerinden, türbelerden, yatırlardan yardım istemek, medet beklemek ya da pirlere, efendilere, mürşitlere, tarikat liderlerine vs. kendilerine bağlı insanlarının günahlarını sildirici roller vermek veya bunların olağan üstü niteliklere sahip olduğuna inanmak ya da bunları Allah ile aralarında aracı yapmak vs. şirktir. (وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللّهِ إِلاَّ وَهُم مُّشْرِكُونَ ) يعني أكثرهم يؤمنون بأنّ اللهَ خالقهم ورازقهم وهو الّذي أحياهم وبيدهِ مماتهم ولكن يُشركون المخلوقين في العبادة مع الخالق فينذرون للملائكة ويسألون حوائجهم منها ويُقدّسونها . ومِثلها في المعنى قوله تعالى في سورة العنكبوت {وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ} أي فكيف يُصرَفون عن عبادة الله الخالق إلى عبادة المخلوقين ؟ فكذلك اليوم أصبحت أكثر الناس يؤمنون بأنّ الله خالقهم ولكن يُشركون المشايخ والأئمّة في العبادة مع الله فيعبدون قبور الأئمّة والمشايخ ويُقبّلونها ويتبرّكون بتربتها وجدرانها وينذرون لهم ويستعينون بهم عندَ قيامهم وقعودهم ويسألون حوائجهم منها ويقولون هؤلاء شُفعاؤنا عند الله . فترى بعض المسلمين يبني مسجداً ثمّ يكتب على بابهِ "مسجد وحسينيّة" فيُشرك الحسين مع الله في عملهِ هذا ، أو ينذر نذراً لله فيشرك الحسين في نذرهِ مع الله فيقول أنذر لله والثواب للحُسين ، أو ينذر للحُسين فيشرك الله بنذرهِ ، أو يُشرك بسؤالهِ فيقول يا ألله يا محمّد يا علي ، وبهذا السؤال أشرك اثنين من البشر مع الله ، وهكذا تجد أكثر الناس يُشركون بأعمالهم مع الله . أما المسيحيّون فقد أشركوا المسيح واُمّهُ مع الله في العبادة ، وهكذا باقي المِلَل والكلّ يعترفون بأنّ الله خالقهم (حقائق التأويل في الوحي والتنزيل - بقلم محمد علي حسن الحلي)  

[2] Hâlik olduğuna inanırlar, fakat esnama taparlar.  

Bu cümle şirkin imanın içinde gizlenmiş hâlini ortaya koymakta, müminlerin şirke düşmeme noktasında son derece dikkatli davranması gerektiğini içermektedir.  

1 Halis tevhit ile îman etmez, Allah’tan başkasına da ilâhlık payesi verir ve onlara da taparlar. Allah’a ait sıfatların bir kısmını, başka varlık ve insanlara da verirler. Artık o varlık ve insanlar, onların Allah’la beraber taptıkları, fayda ve zarar verebileceklerine inandıkları ek ilâhları olur da müşrik olduklarının farkına bile varmazlar. Bir de Müslümanız diye dolaşırlar. Allah’ın kendilerine verdiği nîmetleri başkalarına izafe ederler. Yani dinlerinin geneline inanır, tafsilatında şirk koşarlar. (Elmalılı)  

[1924] İmanda çelişki nedir? İçine şirk karıştırılmış bir imandır. İşte burada bu tür bir çelişkili imandan söz edilmektedir (Krş: 29:61-63 vd.) es-Sîra sahibi İbn İshak aynen şöyle der: “Müşrikler kendilerini İbrahim’in dininden biliyorlardı” (M. Hamidullah tahkiki, s. 178). Müşrikler telbiyelerinde önce Allah’ı birliyorlardı, sonra da putlarını işe dahil ediyorlardı. “Onların çoğu Allah’a şirk koşmaksızın iman etmiyorlar” âyetinin tarihi bir karşılığı olduğu gibi, güncel bir karşılığı da vardır. Nasıl ki Mekke’nin şirk koşanları bu hallerine bakmadan kendilerini Hz. İbrahim’in dinine nisbet ediyorlarsa, günümüzün şirk koşanları içinden de kendini Hz. Muhammed’in dinine nisbet edenler çıkabilmektedir. Bu ve buna benzer âyetlerin tarihsel olduğu ve bizlere hitap etmediği gibi sakat bir düşünceye saplanmamışsak, bu âyetlerde dile gelen hakikatin tarihte kalmış ‘isimler’ değil, her zaman ve zeminde varlığını sürdürecek olan ‘vasıflar/nitelikler’ olduğunu aklımızdan çıkarmamamız gerek.  

1789 Even if people profess a nominal faith in Allah, they corrupt it by believing in other things as if they were Allah's partners, or had some share in the shaping of the world's destinies! In some circles, it is idolatry, the worship of stocks and stones. In others, it is Christolatry and Mariolatry, or the deification of heroes and men of renown. In others it is the powers of Nature or of Life, or of the human intellect personified in Science or Art or invention, and this is the more common form of modern idolatry. Others again worship mystery, or imaginary powers of good or even evil: greed and fear are mixed up with these forms of worship. Islam calls us to worship Allah, the One True God, and Him only. (R).