Yûnus Sûresi 99. Ayet Meali

[202] Dinde zorlama olmadığı ve aklını kullanmayanlarla ilgili olarak geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, IX, 87-90.  

Bu ayetten anlaşılıyor ki; Allah insana Hak ile Batıl, doğru ile yanlış arasında seçim yapma serbestliğini ve iradesini bahşetmiş ve böylece onu yalnızca doğal güdüleriyle yaşayan öteki canlılardan ayırarak özgür iradesiyle üstün bir varlık statüsüne yükseltmiştir ve bu statü ile insan kendi geleceğiyle ilgili kararı yine kendisi verecektir. Yani ya yaptığı güzelliklerle ebedi nimetleri hak eden erdemli bir insan olur, ya da yaptığı kötülüklerle azabı hak eden zalim ve günahkâr biri olur.  

(*) İnsanları özgür iradeleriyle yaratan Allah’tır. Allah isteseydi bu iradeyi kuluna vermez, onu iman etmek zorunda bırakırdı ve onun inkâra sürüklenme gibi bir opsiyonu da olmazdı. Ama Allah insanı diğer canlılardan farklı tutarak ona serbest irade verdi ve bu iradeyi insana yaraşır şekilde kullanması için de akıl verdi. Kur’an’da sıkça vurgulanan “aklın kullanılması” Allah’ı anlamanın ve insanca yaşamanın temelini oluşturmaktadır. İnsanın davranışlarını belirleme, denetleme ve yargılaması ya da hayrı şerden, doğruyu yanlıştan, hakkı batıldan ayırması ancak akılla mümkündür. Vahiy ile hayatın şekillenmesi aklın kullanılmasına bağlıdır. Kur’an’da birçok yerde: “Ey akıl sahipleri!” şeklindeki ilahi hitap, akıl sahibi olmanın dolaysıyla aklı kullanmanın önemine bir işarettir. İnsan ne sadece akılla kendini bulabilir ne de sadece vahiy ile yetinebilir. Allah’ın istediği, vahiyle aklın uzlaşarak işletilmesidir. Aklın gerektiği gibi kullanılmaması durumunda ise pislik içerisinde yani zulüm, adaletsizlik, haksızlık, günah, küfür ve şirk içerisinde kalınacağı ifade edilmektedir... Özetle, Allah insana Hak ile Batıl, doğru ile yanlış arasında seçim yapma serbestliğini ve iradesini bahşetmiş ve böylece onu yalnızca doğal güdüleriyle yaşayan öteki canlılardan ayırarak özgür iradesiyle üstün bir varlık statüsüne yükseltmiştir ve bu statü ile insan kendi geleceğiyle ilgili kararı yine kendisi verecektir. Yani ya yaptığı güzelliklerle ebedi nimetleri hak eden erdemli bir insan olur ya da yaptığı kötülüklerle azabı hak eden zalim ve günahkâr biri olur. (C. Külünkoğlu Meal Açıklaması) Aşağıdaki tefsir metinlerinde de belirtildiği gibi, Allah dilemiş olsaydı, insanlara vermiş olduğu iradeye müdahale etmek suretiyle onları inanmaya zorlayabilirdi, ama Allah kimseyi inanmaya zorlamaz, çünkü iman ve inkâr irade işidir, kişinin iradesiyle gerçekleşmektedir. Yani Allah insanların iman etmelerine kendilerinin karar vermesini ve imanlarının sorumluluklarını kendilerinin üstleneceğini, elçisine hatırlatıyor. İşte Allah zorla iman ettirmeye gücü yettiği halde bunu yapmıyor. O hâlde Resulüm, sen de iman etmeleri için zor kullanma’’ diyor. Ayrıca Kehf-29. de ‘’De ki: Hak Rabbinizden gelmiştir, dileyen iman etsin, dileyen de inkâr etsin’’ diyor. ولو شاء ربك لآمن من في الأرض كلهم جميعا} [يونس: 99] أي ولو شاء ربك - أيها الرسول الحريص على إيمان الناس - أن يؤمن أهل الأرض كلهم جميعا لا يشذ أحد منهم لآمنوا، بأن يلجئهم إلى الإيمان إلجاء، ويوجره في قلوبهم إيجارا، ولو شاء لخلقهم مؤمنين طائعين كالملائكة لا استعداد في فطرتهم لغير الإيمان، وفي معنى هذا قوله تعالى: { ولو شاء الله ما أشركوا } [الأنعام: 107] وقوله: { ولو شاء ربك لجعل الناس أمة واحدة } [هود: 118) تفسير المنار) ولو شاء ربك لآمن من في الأرض كلهم) أجاب القاضي والجبائ وغيرهما بأن المراد مشيئة الإلجاء ، أي : لو شاء الله أن يلجئهم إلى الإيمان لقدر عليه (التفسير الكبير)  

Yüce Allah Hz. Muhammed’e hitap etmekte ve onun aslında insanlar üzerinde herhangi bir tasarruf yetkisinin bulunmadığını ifade etmektedir. Gerçek anlamda etki insanın kendi iradesi ve o iradenin tercihini yaratacak olan Yüce Allah’tır. Teğâbun 64:11’de de belirtildiği gibi insan kendisi iman edecek ki Yüce Allah da onun kalbine hidayet etsin. Çünkü iman “sebep”tir; hidayet ise “sonuç”tur. Bakara 2:256’da da belirtildiği gibi “dinde zorlama yoktur.” Çünkü iman öncelikle bir kalp eylemidir. Kalbinde iman olmayanın zorlama ile iman sahibi kılınması mümkün değildir.  

1 Böyle olsaydı insanlardan irade ve akıl kalkar, imtihanın özelliği biter belki de insanoğlu yaratılmazdı.2 İnsanların inanıp inanmaması davetçinin işi değildir ve herkesin Müslüman veya kâfir olma hakkı vardır.  

122 Kur’an tekrar tekrar şu gerçeğin altını çizmektedir: “Eğer O dileseydi hepinizi doğru yola yöneltirdi” (6:149). Bu açıkça şu anlama geliyor: Allah insana doğru ile eğri arasında seçim yapma serbestisini bahşetmiş ve böylece onu, yalnızca doğal güdüleriyle, içgüdüleriyle yaşayan öteki canlılardan ayırarak ahlak meselesi olan üstün bir varlık statüsüne yükseltmiştir. Bu konuda bkz. 6. sure, 143. not; ayrıca, Düşüş ya da cennetten çıkarılma temsîliyle bağlantılı olarak 7. sure 16. not.  

[1673] Kur’anî çoğulculuğa delâlet eden bir çok âyetten biri.  

[*] "Şâe = شاء" fiili, bir şeyi var etti, demektir (Müfredat). Allah bazı şeyleri kulunun tercihine göre yarattığından öznesi kul olursa "tercih edip yaptı", Allah olursa "tercih edip yarattı" anlamına gelir..  

1480 If it had been Allah's Plan or Will not to grant the limited Free Will that He has granted to man, His omnipotence could have made all mankind alike: all would then have had Faith, but that Faith would have reflected no merit on them. In the actual world as it is, man has been endowed with various faculties and capacities, so that he should strive and explore, and bring himself into harmony with Allah's Will. Hence Faith becomes a moral achievement, and to resist Faith becomes a sin. As a complementary proposition, men of Faith must not be impatient or angry if they have to contend against Unfaith, and most important of all, they must guard against the temptation of forcing Faith, i.e., imposing it on others by physical compulsion, or any other forms of compulsion such as social pressure, or inducements held out by wealth or position, or other adventitious advantages. Forced faith is no faith. They should strive spiritually and let Allah's Plan work as He wills.