Yûnus Sûresi 100. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 11/118-119; 13/31; 28/56; 88/21-22; et-Tefsîru’l-Kebir, 17/166-169.  

Bkz. 11/118-119, 13/31, 28/56, 88/21-22İnsanları özgür iradeleriyle yaratan Allah’tır. Allah isteseydi bu iradeyi kuluna vermez, onu iman etmek zorunda bırakırdı ve onun inkâra sürüklenme gibi bir opsiyonu da olmazdı. Ama Allah insanı diğer canlılardan farklı tutarak ona serbest irade verdi ve bu iradeyi insana yaraşır şekilde kullanması için de akıl verdi. Kur’an’da sıkça vurgulanan “aklın kullanılması” Allah’ı anlamanın ve insanca yaşamanın temelini oluşturmaktadır. İnsanın davranışlarını belirleme, denetleme ve yargılaması ya da hayrı şerden, doğruyu yanlıştan, hakkı batıldan ayırması ancak akılla mümkündür. Vahiy ile hayatın şekillenmesi aklın kullanılmasına bağlıdır. Kur’an’da birçok yerde: “Ey akıl sahipleri!” şeklindeki ilahi hitap, akıl sahibi olmanın dolaysıyla aklı kullanmanın önemine bir işarettir. İnsan ne sadece akılla kendini bulabilir ne de sadece vahiy ile yetinebilir. Allah’ın istediği, vahiyle aklın uzlaşarak işletilmesidir. Aklın gerektiği gibi kullanılmaması durumunda ise pislik içerisinde yani zulüm, adaletsizlik, haksızlık, günah, küfür ve şirk içerisinde kalınacağı ifade edilmektedir.  

* “Allah’ın izni (irâdesi/yaratması) olmaksızın (elbette ki) hiç kimsenin îmân etmesi mümkün değildir”; Kul, kendi fiilinin yaratıcısı değildir. Fiili yaratan Allah Teâlâ, cüz’î irâdesi ile onu kesbeden de insandır. Allah Teâlâ, kullarına peygamberler, kitaplar, sahîfeler göndererek, hakkı-bâtılı bildirmiştir. Îmân edip etmeme hususu, kişinin kendi cüz’î irâdesine bırakılmıştır. Kendilerine bahşedilen cüz’î irâdeleri ile Allah Teâlâ’nın emrine/rızasına göre hareket etmeyi tercih edenler, O’nun rahmetine ve cennetine nâil olurlar, küfrü tercih edenler ise ebedî cehennem azabına düçar olurlar.  

1- Uygun görmesi. 2- 96. ayetten 101. ayete kadar şu husus ifade edilmektedir: Zulmedenlere/Zalimlere Allah hidayet etmeyecek. Zira onlar, zulümlerinin karşılığı olarak Cehenneme gitmeyi hak etmektedirler. Allah, yüzlerce ayette kesinlikle zalimleri bağışlamayacağını söylemektedir. Bundan şu gerçek ortaya çıkmaktadır ki, dünün Firavunları da bugünün diktatörleri, kralları, prensleri, toplumun azgın ileri gelenleri, kan dökücü zorbaları, haksız yere cana kıyanları, az bir değer karşılığında din satıcıları da kesinlikle imana eremeyeceklerdir. Eremeyeceklerdir ki, yaptıklarına karşılık Cehennem azabını tatsınlar. 3- Ahlaki kirlilik. Karakteristik kirlilik; ikiyüzlü, çıkarcı ve yalancı bir kişilik. Üzen, sıkıntıya sokan, rahatsız eden, acı veren, çirkin ve ahlaksızlık olan, azaba yol açan her şey “rics”tir.  

(2)“Îmân, Sa‘d-ı Taftazânî’nin tefsîrine göre: ‘Cenâb-ı Hakk’ın istediği kulunun kalbine, cüz’-i ihtiyârının sarfından (kulun cüz’î irâdesini kullanmasından) sonra ilkā ettiği (bıraktığı) bir nûrdur’ denilmiştir. Öyle ise îmân, Şems-i Ezelî’den (ezelî olan Allah’dan) vicdân-ı beşere (insanın vicdânına) ihsân edilen bir nûr ve bir şuâ‘ (ışık)dır ki, vicdânın içyüzünü tamâmıyla ışıklandırır.” (İşârâtü’l-İ‘câz, 37)  

(*) Allah tarafından insanlığın hidayet olmaları için belirlendiği yolda akıl, irade ve gayretini sarf etmeyenlerin gerçekten iman etmeleri mümkün değildir. Yani Allah’ın kendilerine verdiği iradeyle hidayet olmayı gayret edenleri iman etmeye muvaffak eder. Hidayet olmak için irade ve gayretini göstermeyenleri de iman etmeye zorlamaz. Çünkü burada ki (اذن الله)’’iznillah’’ yani Allah’ın izni, Allah’ın kullarına verdiği akıl, ilim, irade ve iman etme imkânıdır. İşte bunun sayesinde insanlar iman edebiliyorlar. Aşağıdaki tefsir metinlerine bkz: ومعنى " الإذن" في هذه الآية الإرادة والتقدير لذلك، فهو العلم والتمكين (المحرر الوجيز في تفسير الكتاب العزيز- اللباب في علوم الكتاب ) ويقال: إلا بأمره وقد أمرَ اللهُ الكلَّ بالإيمانِ، وَقِيْلَ: معناهُ: إلا بتمكينِ الله ) {وَيَجْعَلُ ٱلرِّجْسَ عَلَى ٱلَّذِينَ لاَ يَعْقِلُونَ}: ويجعل العذاب على الذين لا يعقلون، أي: لا يستعملون عقولهم حتى يعقلوا، أو على الذين لا ينتفعون بعقولهم. (تأويلات أهل السنة – الامام ماتريدي) (ويجعل الرجس عَلَى الّذينَ لاَ يَعْقِلُونَ ) أي الّذينَ لا يستعملون عقولهم بل يتمسّكون بتقاليد آبائهم (من كتاب حقائق التأويل في الوحي والتنزيل ) .{عَلَى ٱلَّذِينَ لاَ يَعْقِلُونَ} لا يستعملون عقولهم بالنظر في الحجج والآيات (إرشاد العقل السليم إلى مزايا الكتاب الكريم) أَولا يستعملون عقولهم بالتدبر فى الدلائِل والآيات (تيسير التفسير) {ويجعل الرجس على الذين لا يعقلون} معناه ويجعل العذاب على الذين لا يتفكرون حتى يعقلو فكأنهم لا عقول لهم (مجمع البيان في تفسير القرآن) أو لا يستعملون عقولهم بالنظر فيها، وهذا أنسب بقوله{قُلِ انْظُروا} أى تفكروا {ماذَا في السموات}(هميان الزاد إلى دار المعاد) {عَلَى ٱلَّذِينَ لاَ يَعْقِلُونَ} أي لا يستعملون عقولهم بالنظر في الحجج والآيات (روح المعاني - الالوسي) ويجعل الرجس أى الكفر وما يترتب عليه من عذاب على القوم الذين لم يستعملوا عقولهم فيما يهدى إلى الحق والخير،(الوسيط في تفسير القرآن الكريم) {عَلَى ٱلَّذِينَ لاَ يَعْقِلُونَ} لا يستعملون عقولهم بالنظر في الحجج والآيات (انوار التنزيل واسرار التأويل - البيضاوي):  

[14] Bu ayette Allah insanların iman etmelerine kendilerinin karar vermesini ve imanlarının sorumluluklarını da kendilerinin üstleneceğini, elçisine hatırlatıyor. Yani: Allah zorla iman ettirmeye gücü yettiği halde bunu yapmıyor. O halde sende iman etmeleri için zor kullanma, dileyen şükretsin, dileyende inkâr etsin. “76 İnsan Sur. 3” diyor.  

[2] Yani Allah ayat-ı İlâhiye'yi taakkul etmeyen kısmını imandan mahrum eder, ona azap verir  

41 Bu ayet bir önceki ayetle beraber ele alınmalıdır. 42 Aklını kullanmayanların yaptıkları işlerden ne kadar pişman oldukları gözler önündedir.  

Âyette sözü edilen [iznillâhi] tamlaması “Allah’ın izni, müsaadesi, yol göstermesi, gerçeği duyurması, yardım etmesi, kolaylaştırması ve hüküm vermesi” manalarını içermektedir. Rabbimiz, insanlara vicdan, fıtrat, akıl ve irade verip peygamberler görevlendirmesi ve kitap göndermesi ile bu konudaki buyruklarını insanlara duyurmuştur.,Benzer mesaj: Enfâl 8:22. Bu ayet akıl etmenin dindeki vazgeçilmez yerinin ve öneminin en açık ifadelerindendir.  

1 Akıllarını/iradelerini kullanarak Allah’a îmanı tercih etmek insanlara, îmanı gönüllere tam olarak yerleştirmek ise Allah’a aittir  

123 Yani, doğruyla eğriyi ayırd etme yetisi de dahil, insan doğasına yerleştirdiği kuvvet ve yatkınlıklar yanında bir de bizâtihî Allah’ın yol göstermesi olmadıkça. İnsanın ahlakî seçim konusundaki özgün iradesi, insanın kendi Tanrı vergisi doğasına, yani, fıtratına uymaktaki istekliliği ya da isteksizliğiyle kendini belli ettiğine göre, imana erişmenin, son tahlilde Allah’ın hidayet ve inayetine bağlı olduğu söylenebilir. (Bu konuda karş. 2. sure, 19. not; ayrıca, 14. sure, 4. not).124 Karş. 8:22 ve 55; ayrıca ilgili 58. not. Karşılaştırma için işaret edilen ayetlerde olduğu gibi, yukarıdaki ayette de inançsızlık, kişinin ister peygamberlere indirilen vahiyle doğrudan ifade edilsin, ister -Kur’an’ın bundan sonraki ayette bir kere daha altını çizdiği üzere- yaratılmış âlemdeki gözlenebilir olgularda insanın müşahede ve idrakine açık tutulmuş ayetler, alamet ve işaretler yoluyla ifade edilmiş olsun Allah’ın mesajlarını anlamak, algılamak noktasında aklını kullanmaya peşinen isteksiz olmasının bir sonucu olarak gösterilmektedir.  

[1674] Zımnen: Kokuşmuş ve çürümüş bir hayatı yaşamaya. Veya: “onur kırıcı iğrenç musibetlere..” (Ricsin “pislik” anlamı için bkz: 7:71, not 54. Ayrıca bkz: 6:125, not 108). Parantez içi açıklamamız âyetin son cümlesine dayanmaktadır. Aklını kullanmamak, tüm sapmaların çıkış noktası olarak gösteriliyor. Vahyin amacı insana aklını doğru kullanmayı öğretmektir. Yani, insanın kendini pisliğe mahkûm etmesine mani olmaktır. İç dünyasını vahye inşâ ettirmeyenler, değdiği her şeyi önüne katıp sürükleyen bir sel gibi gürül gürül akan duyguların ve güdülerin dünyasına teslim olurlar. Akıl, kalbin duygu selini kontrol altına almak için verilmiştir. Bu yüzden akıl kalbin bağı hükmündedir. Kalbine akılla ferman dinletemeyen kimse, bir müddet sonra eline, ayağına, gözüne, kulağına, diline, dudağına da sahip olamamaya başlar. Nihayet kendine sahip olamaz hâle gelir ve kendini kaybeder. Can alıcı soru şudur: Kendini kaybeden neyi kazanabilir?  

(17) İnkâr ve isyan pisliği. Yahut pek fena bir azap.  

1481 To creatures endued with Will, Faith comes out of an active use of that Will. But we must not be so arrogant as to suppose that that is enough. At best, man is weak and in need of Allah's grace and help. If we sincerely wish to understand, He will help our Faith; but if not, our doubts and difficulties will only be increased. This follows as a necessary consequence, and in Qur'anic language all consequences are ascribed to Allah, the Cause of Causes. 1482 Rijs (from rajisa, yarjisu, or rajasa, yarjasu) has various meanings: e.g., (1) filth, impurity, uncleanness, abomination, as in 9:95; (2) hence, filthy deeds, foul conduct, crime, abomination, thus shading off into (1), as in 5:90; (3) hence punishment for crime, penalty, as in 6:125; (4) a form of such punishment, viz., doubt, obscurity, or unsettlement of mind, anger, indignation, as in 9:125, and here, but perhaps the idea of punishment is also implied here.