Yûnus Sûresi 95. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 7/157.  

Hz. Peygambere hitap eden diğer âyetlerde olduğu gibi, burada da muhatap Peygamberin şahsında bütün insanlardır.Ayette geçen “kezzebû” fiilini “yalanlayanlardan” değil de “ciddiye almayanlardan” şeklinde anlamak daha doğru olur. Çünkü her ne kadar hitap Peygamberin şahsında bütün insanlara olsa da ilk muhatap Hz. Muhammed’dir. Hz. Peygamberin kendisine vahyolunan ayetleri yalanlaması düşünülemez ama Hz. Âdem ve Yunus örneğinde olduğu gibi ihmal etmesi ya da olması gerektiği kadar ciddiye almaması bir zafiyet olarak düşünülebilir.  

94. ve 95. âyet-i celîlelerin muhatabı, peygamber hariç, bütün insanlardır. Çünkü bir peygamberin, Allah Teâlâ tarafından kendisine vahyedilenler hususunda şüpheye düşmesi ve onları yalanması mümkün değildir. * Peygamberler, ismet (günahsızlık) sıfatına sahiptirler. Hayatlarının hiçbir döneminde (çocukluk, gençlik, peygamberlik öncesi veya peygamberlik vazifesini yaparken) küçük-büyük, gizli-açık hiçbir günaha meyletmezler, her daim ilâhî koruma altındadırlar.  

(* ) Burada kime hitap edildiği hususunda birçok yorum yapılmıştır (Râzî, XVII, 160-162)… Ama öte yandan, burada “ey insanoğlu!” gibi bir hitabın bulunduğunun ve ilâhî vahye muhatap olan insana seslenilmiş olduğunun kabulü ise, önceki âyetlerde hatırlatılan peygamber kıssalarının hemen ardından yer verilen bu ikazı daha anlamlı kılmakta ve bu kıssadan çıkarılacak derslerin evrenselliğini daha belirgin biçimde ortaya koymaktadır. Kaynak: Kur’an Yolu Tefsiri Cilt: 3 Sayfa: 136-137) Ayrıca aşağıdaki tefsir metinlerinde de geçtiği gibi, bu ayetlerin muhatabı şüphe içinde olan insanlardır. Vahiy alan Hz. peygamberin kendisi değil, çünkü onun bu konuda hiçbir kuşkusu olamaz. Hz. Peygamber döneminde insanlardan kimisi vahyi tasdik ediyor, kimisi yalanlıyor ve kimisi de şüphe içinde idi. İşte buradaki hitap ‘’ ey insan! Muhammed’in dili üzerinden sana indirdiğimiz bu konularda şüphedeysen, önceki ilahi kitapları okuyanlara da bunu sorabilirsin! كان الناس على عهد النبي (ص) بين مصدق ومكذب وشاك ، فهذا الخطاب مع أهل الشك فإن كنت في شك مما أنزلنا إليك علي لسان محمد فاسأل الذين يقرءون الكتاب من قبلك . معناه : إن كنت أيها الإنسان في شك مما أنزلنا إليك من الهدى على محمد » (تفسير البيضاوي» - التفسير الكبير أو مفاتيح الغيب » - تفسير البغوي) وقال ابنُ عبَّاس: (لَمْ يُرِدْ بهِ النَّبيِّ (ص) ؛ لأنَّهُ لَمْ يَشُكَّ فِي اللهِ وَلاَ فِي مَا أوْحَى إلَيْهِ، لَكِنْ أرَادَ مَنْ آمَنَ بهِ وَصَدَّقَهُ فِي أمْرِهِمْ أنْ يَسْأَلُوا لِئَلاَّ يُنَافِقُوا كَمَا شَكَّ الْمُنَافِقُونَ {وَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِآيَاتِ ٱللَّهِ فَتَكُونَ مِنَ ٱلْخَاسِرِينَ}: هو ما ذكرنا أنه يريد بالخطاب غيره، وإلا لا يحتمل أن يكون رسول الله صلى الله عليه وسلم يكون من الشاكين، أو يكون من الذين يكذبون بآيات الله، أو يكون من الخاسرين. (تأويلات أهل السنة) وقيل الخطاب فى ذلك كله لمن يصلح له ولا يعارضه أَنزلنا إِليك ما أَنزل إِليه صلى الله عليه وسلم أُنزل إِلى أُمته، وفى الآية أَنه يجب على كل من خالجته شبهة فى أَمر الدين أَن يسارع إِلى حلها بالرجوع إِلى أَهل العلم (تيسير التفسير) وقيل: الخطاب للسامع ممن يجوز عليه الشكّ، ((تفسير الكشاف) وثالثها: أن المعنى فإن كنت أيها المخاطب أو أيها السامع في شك مما أنزلنا إليك على لسان نبينا محمد فيكون الخطاب لغيره.( مجمع البيان في تفسير القرآن) وحاصل المعنى: فإن كنتم شاكين في صدق ما أنزلنا على محمد مما أصاب المكذبين قبلَكم فاسألوا أهل الكتاب يخبروكم بأن ذلك صدق، لقد جاءكم الحق فلا تكونوا شاكّين ولا تكذبوا بآيات الله فتكونوا خاسرين (التحرير والتنوير)  

Bu uyarılar Hz. Muhammed’in şahsında ümmete yönelik olarak anlaşılmalıdır; çünkü Hz. Muhammed’in kendisine vahyedilenlerle ilgili herhangi bir şüphesi olamazdı. Zaten Yûnus 10:104’te verilen bilgi de bunun delilidir.  

Kur’ân, Resulullah’ın Tevrat ve İncîl’de müjdelendiğini bildirir. Ehl-i kitabın, kendi çocuklarını tanıdıkları gibi onu tanıdıklarını söyler. Bu âyetten maksat, Kur’ân’ın ve Hz. Peygamberin nübüvvetinin doğruluğuna dair bilgiyi te’kit etmektir. Yani: “Olmaz ya, faraza onlarda bu bilginin olduğuna dair içine bir şüphe gelecek olursa şüpheye düşenin yapacağı iş, hemen deliller aramak ve ilim adamlarıyla görüşmektir. Sen de öyle yap, Ehl-i kitap bilginlerine sor, zira onlar bu konuda yeterli bilgi sahibidirler.” Şu halde bu âyetten maksat: “Yahudi bilginlerinin Resulullah’ın nübüvvetini ne derece kuvvetle bildiklerini anlatmaktır, yoksa Hz. Peygamberin şüpheye düştüğünü bildirmek değildir.”  

[2] Hitâb zâhirde Rasûl'e ise de ma'nen ümmetedir.  

(15) Peygambere hitap eden diğer âyetlerde olduğu gibi, burada da muhatap bütün insanlardır.