Yûnus Sûresi 62. Ayet Meali

Allah dostları, metinde "evliyâ-ullâh= Allah velileri" diye geçer. Veli, dost, tedbîr ve tasarruf sahibi, sahip ve malik; yardımcı anlamlarına gelir (al-Müfredât, 555-557).  

bk. et-Tefsîru’l-Kebir, 17/125-126.  

[198] Velî/dost hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, IX, 12-17.  

Yani sadece Allah’a güvenenler, O’nunla aralarına başka birilerini ya da bir şeyleri koymayanlar, O’nun yolunu takip edenler, O’nun desteğini arkasına alanlar, O’na karşı sorumluluk bilinciyle yaşayanlar gelecekten dolayı endişe etmeyecekler, geçmişten dolayı da keder duymayacak ve kaygılanmayacaklardır.  

1- Koruyucu, yardımcı, gözeten, destekleyici, yandaş. Çevirilerde “Veli” ve velinin çoğulu olan “evliya” sözcüğüne “dost” olarak anlam verilmektedir. Oysaki bu sözcük, etik anlamıyla dostluğu değil; siyasi bağlamda yönetme, koruma, gözetilme anlamına gelmektedir. Kur'an, “dost” deyimi için halil sözcüğünü kullanmaktadır. (Örneğin, 2:254; 4:125; 17:73; 25:28)  

(1)Bir Hadîs-i Şerîfte Peygamber Efendimiz (asm), Allah’ın velî kullarının kim oldukları hakkında şöyle buyurmuşlardır: “Onlar öyle kimselerdir ki, görüldükleri zaman Allah hatırlanır.” (Râzî, c. 9/17, 132) “İnsan, müstakbelin ehvâli (geleceğin korkuları) ve mâzînin ahzânı (geçmişin hüzünleri) ile giriftâr olmuştur (tutulmuştur). Bu ikisi onu pek ciddî düşündürür. Başını mütemâdiyen (devamlı) döverler. İnsanı bu havf ve hüzünden (korku ve üzüntüden) kurtarıcı tek bir mededkâr (yardım edici) var. O da Kur’ân-ı Azîmü’ş-şândır. Eğer bütün hayvanâttan daha şakī (tâlihsiz), daha zelîl (aşağı), daha ahmak kalmamak istersen sükût et (sus)! Îmânın kulağıyla Kur’ân’ın beşâretini (müjdelerini) ve şu i‘lânlarını dinle! (Bakınız; 62, 63, 64. âyetler)” (Nûrun İlk Kapısı, 29)Ayrıca velâyet yolu olan tarîkat hakkında, bakınız; (Mektûbât, 29. Mektûb, 294-308)  

(*) Velî: Sözlükte genel anlamda yardımcı, birinin işini üstlenen, yönetici, koruyucu, gözetici ve sahip gibi anlamlara gelir ve çoğulu evliya’dır. Velî kelimesi, Kur’an’da hem Allah hem de diğer varlıklar için de kullanılmıştır. Evliyaullah’’ (أولياء الله) ise, iman edip, kütü işlerden sakındıkları için hesap gününde Allah’ın koruması altına alıp, sahipleneceği iman ve takva sahibi kimselerdir. İşte yüce Allah’ın bu kullarına Hasap Gününde korku olmayacak ve bunlar üzülmeyeceklerdir. Veli ifadesinin tasavvuf literatüründeki kerametle de bir alakası yoktur. Çünkü 63. ayette bunun tanımı, sadece iman ve takva ile yapılmıştır, keramet ve türevleriyle değil. Ayrıca tasavvufun sahip olduğu fikirlerin İslam’a ait olmadığı apaçık ortadadır. Örneğin bir sürü tasavvufa ait fikirler vardır. Başta vahdet-i vücut olmak üzere bunlar, ilm-i ledün, rabıta, kutuplar, gavslar, şeyhlerin kerameti vb. gibi. Oysa bütün bunlar İslam akide ve fikirlerine aykırı konular olup şirkten başka bir şey değildir. İslam; arı ve duru, pak bir tevhid inancına, her şeyi ile samimyetle kulluk ve kâmil ibadet hükümlerine sahip, hükümleri açık seçik ve her insana hitap eder. Onda avam ve havas ayrımı yoktur, zahir batın ayrımı yoktur. Birilerine olağanüstü durumları veya gayba dair bilgi ve kerametleri vermek yoktur. Kur’an her şeyi beyan eden apaçık Arapça bir kitap olarak indirilmiştir. Resulullah (sav) de bizatihi tatbiki ile göstermiştir. Ve her insana düşen de her konuda Kur’an’ı tek rehber edinmek, ölçü almak, onun hüküm ve mesajlarını yegâne kaynak olarak kabul etmek, Kur’an’a uygun olan Resulullahın yaşam tarzını örnek almak ve onun dışında asla bir yol tutmamaktır. Yine birilerinin masum (günahsız ve hatasız) olduğunu veya gaybı bildiğini söylemek, Kur’an’a olan imanı zedelediği için böyle bir iddia naslarla bağdaşmayan ve itikadî açıdan da tehlikeli sonuçlar doğurabilecek bir durumdur. Çünkü gaybı bilen sadece Allah’tır (el-En ‘âm, 6/59; en-Neml, 27/65; el-Cin, 72/26-27). Ayrıca Yunus- 62. ayet ile İsra- 111.ayet arasında bir tutarsızlık ve çelişki söz konusu değildir. Çünkü İsra -111. ayette (ولي) ‘’veli’’ yani ‘’Allah’ın yardımcısı, koruyucusu, sahibi, yöneticisi, destekcisi vs. yoktur, deniliyor. Yunus-62. ayette ise (أولياء الله) yani, ‘’İman edip kötü işleri yapmaktan sakındıkları için hesap gününde Allah’ın koruması altına alıp, sahipleneceği kimseler’’ demektir. ونقول المؤمن ولي الله، أي: المعان بنصر الله عزوجل؛ كما يراد به أحيانا: أنه ناصر لأولياء الله ودينه نقول: الله ولي المؤمنين، أي: معينه - والولي بمعنى مفعول أي والاه الله أي حفظه من كل مكروه، تابعته أنت بالطاعة والحب، وتابعك هو بالحفظ من كل مكروه، منك الطاعة ومنه الحفظ، منك الاستقامة ومنه التكريم، منك موالاة طاعته ومنه موالاة حفظه وتأيده ونصره وتوفيقه، هذا معنى الولي(موسوعة النابلوسي) المراد بأولياء الله هم العالِمين بالله المواظبين على طاعته المخلصين في عبادته ، فهم أهل الإيمان والتقوى ، الذين يراقبون الله تعالى في جميع شؤونهم ، فيلتزمون أوامره ، ويجتنبون نواهيه  

[1] Ne kendilerine zarar erişir de korkarlar, ne de memulleri husul bulmaz da mahzun olurlar.  

Yüce Allah’ın dostu olabilmek için önce Tevbe 9:71’de ifade edildiği gibi müminlerin birbirlerinin dostu olması gerekir. Bunun sonrasında Yüce Allah müminlerin dostu olduğunu Bakara 2:257’de ifade etmektedir. Fussilet 41:31’de belirtildiği gibi melekler de müminlerin dostudurlar. Mâide 5:55’te ise gerçek dostların Yüce Allah, Elçisi ve namaz kılan, zekâtı veren ve (Allah’ın emirlerine) boyun eğen müminler olduğu belirtilmektedir. Bu üç ayet Yüce Allah’ın dostlarının kimler olduğunu içermekte, bu kavramı belli bazı isimlere indirgemenin doğru olmadığı anlaşılmaktadır.  

1 Velî: sözlükte dost, arkadaş, yardımcı, birinin işini üstlenen, yönetici, anlamlarına gelir ve çoğulu evliya’dır. Velî kelimesi, Kur’ân’da hem Allah hem de diğer varlıklar için genelde, “dost” anlamında kullanılmıştır. Allah’ın dostlarını yani velîlerini, yalnız Allah bilir. Onlar, Allah’ın dışında hiçbir şeyden korkmazlar ve dünya sıkıntılarına aldırmazlar. Mutasavvıf toplum mühendislerinin yaptığı velî tanımının, Kur’ân’daki tanımlamalarla bir alakası olmayıp tamamen keyfi ve dayanaksızdır. Onlara göre velîler kısaca; “Allah’ı dost edinen ve Onun tarafından dost edinilerek korunan ve neredeyse masumiyetine inanılan kişi” olarak tanımlanır. Onlara göre Allah, velîleri bütün kötülüklerden korur, bütün duâlarını kabul eder, onlara “kerâmet” gibi olağanüstü güçler verir. Velîler, Allah adına evrenin düzenini sağlar ve yönetir, yağmurun yağması bile onlar sebebiyle olur. Âhirette müritlerini sırattan geçirirler, isterlerse cehenneme girmelerine engel bile olurlar. Eğer gerek görürlerse, dünya işlerine de karışarak, Amerika’dan, Avustralya’ya kadar her tarafta düzenlemeler yaparlar. Fakat İslâm âlemine yapılan saldırılara, Müslümanlara yapılan zulümlere bir türlü el atmazlar. İbnu Arabî’ye göre velîler; Ricâl’ullah, Ebrar, Evtad, Kutub ve Gavs diye de adlandırılırlar. Ayrıca mutasavvıfların büyük bir bölümü ve halk arasında, velîlerin öldükten sonra “yatır” makamına ulaşıp, kerametlerini devam ettirdiklerine de inanılmaktadır. Bu söylenen sözlerin tamamı, İslâm’ın temel iki kaynağı olan Kitap ve Sünnetle bir ilgisi olmayan asılsız keyfi yorumlardır. Unutulmamalıdır ki Müslümanların velîleri, Allah ve Onun Elçisi Hz. Muhammed (s.a.v) ve Müslümanlardır. Allah’ın velî kulları ise baştan sona Kur’an’da tanımlamaları yapılan gerçek takva sahibi Müslümanlardır. En doğrusunu Allah bilir.  

84 Veliye fiili (velî ismi ve bu ismin çoğulu olan evliyâ’ sözcüğü de bu fiilden türetilmiştir) öncelikle bir şeyin bir başka şeye yakın olmasını ifade eder; bu anlamda Kur’an’da (örn. 2:257 ve 3:68’de), Allah’ın “inananlara yakın” (velî) olduğundan söz edilmektedir. Velî terimi münhasıran Allah için kullanıldığında, ya da münhasıran insanlar arası ilişkiyi belirtmek üzere insan için kullanıldığında her ne kadar Kur’an’da “yardımcı”, “dost”, “koruyucu” vb. anlamlar yükleniyor olsa da, sözcüğün bu ikincil anlamlarından hiçbiri -Allah’a karşı gözetilmesi gereken saygıyı zedeler gibi olduklarından- insanın Allah’a karşı tutumunu ya da O’nunla olan ilişkisini tanımlamak için uygun gözükmemektedirler. Sonuç olarak, yukarıda, müminleri Allah’ın evliyası olarak tanımlayan ifadenin, onların Allah’a karşı hep bilinçli ve duyarlı kimseler olması anlamında, “Allah’a yakın olanlar” ifadesiyle aktarılması yerinde olacaktır. Bu aktarım klasik müfessirlerin hemen hepsi tarafından da desteklenmiştir.  

[1643] Evliyaullaha ilâhî aşkınlığı göz ardı etmeden verilebilecek en uygun karşılık “Sadece Allah’ı veli edinenler”dir. Birinin Allah’ın velisi olması için, öncelikle onun Allah’ı veli edinmesi şarttır. Kaldı ki velilik, cahillerin sevdiklerine Allah’ın kesesinden bol kepçe dağıtacakları bir paye değildir. Batıni akımların peygamberlere ‘ortak’ ilan ettiği kerameti kendinden menkul meczup ve cerbezeli tipler de değildir. İmam Ebu Hanife’nin dediği gibi, samimi her mü’min Allah’ın velisidir. Sözün özü: Birinin Allah’ın velisi olduğu, başkalarının değil Allah’ın şahitliğiyle sabit olur. [1644] Zımnen: Yaratana haşyet duyan, yaratılandan havf etmez. Havf korkanın güçsüzlüğünden, haşyet korkulanın yüceliğinden kaynaklanır. Birincisi geçmiş zamana, ikincisi gelecek zamana delâlet eder (2:38, not 2). Haşyet tazim, hürmet, sevgi ve yüceltme içerirken; emnin zıddı olan havf bunları içermez. Kur’an’da İnsan 10 gibi bir iki istisna dışında ekseriyetle haşyet övülürken havf övülmez. Haşyetin kaynağı bilgi, havfin kaynağı cehalettir (Bkz: 35:28). Çünkü havfin insan psikolojisini olumsuz etkileyip onun ruhsal dinamizmini yok eden ve mânevî gücünü soğuran bir tarafı vardır. (Korkuya dair ayrıntılı br tahlil için bkz: 4:77, not 97.)  

[*] Evliya, veli'nin çoğuludur. Veli, aralarında kendileri dışında bir şey olmayan iki veya daha çok şeye denir. (Müfredat) Allah ile arasına, başka birini koymayan herkes Allah'ın velisidir. Araya başkasını koyanın Allah ile ilişiği kesilir. Allah Teâlâ şöyle demiştir: "Bilin ki Allah'ın velilerinin üstünde ne korku olur ne de üzülürler. Onlar inanmış olan ve takva sahibi olan (kendini yanlışlardan koruyan) kimselerdir." (Yunus 10/62-63) Takva sahibi olanlar da "İşte Kitap budur, içinde şüpheye yer yoktur. Takvâ sahipleri için rehberdir. Onlar, Allah'a içten inanan, namazı düzgün ve sürekli kılan ve verdiğimiz rızıkları yerli yerince harcayanlardır. Sana indirilene de senden önce indirilenlere de inanıp güvenenler onlardır. Onların ahirete olan inançları kesindir." (Bakara 2/2-4)  

1451 Allah's all-embracing knowledge and constant watchful care over all His creatures, maybe a source of fear to sinners, but there is no fear for those whom He honours with His love and friendship - neither in this world nor in the world to come.