Tevbe Sûresi 84. Ayet Meali

Hz. Muhammed (s.a.a)’in, münafıkların başı Ubeyy oğlu Abdullah'ın namazını kılması üzerine vahyedildiği rivâyet edilmiştir.  

84.Buhari ve Müslim`in Abdullah bin Ömer (r.a.)`den rivayet ettiklerine göre Abdullah bin Übeyy ölünce oğlu Resulullah (a.s.)`a gelerek ondan, babasının kefenlenmesi için gömleğini vermesini istedi. Resulullah (a.s.) da gömleğini verdi. Sonra ona cenaze namazı kıldırmasını istedi. Resulullah (a.s.) namazını kıldırmak üzere kalktı. Hz. Ömer (r.a.) kalkıp Resulullah (a.s.)`ın elbisesinden tutarak: "Ey Resulullah (a.s.)! Allah seni münâfıklar için namaz kılmaktan nehyettiği halde sen onun için namaz kılacak mısın?" dedi. Resulullah (a.s.) da: "Allah beni muhayyer bıraktı ve: "Onlar için ister mağfiret dile ister dileme. Sen onlar için yetmiş kere mağfiret dilesen de Allah onları bağışlamayacaktır" diye buyurdu. Ben yetmişten fazla mağfiret dileyeceğim" diye buyurdu. Hz. Ömer (r.a.): "O münâfıktır" dedi. Resulullah (a.s.) yine de onun için cenaze namazı kıldırdı. Bunun üzerine Yüce Allah bu ayeti kerimesini indirdi. Resulullah (a.s.) da bundan sonra münâfıklar için cenaze namazı kıldırmayı bıraktı. Bu rivayet Hz. Ömer (r.a.), Enes bin Malik (r.a.), Cabir bin Abdullah (r.a.) ve daha başka sahabilerden de nakledilmiştir.  

Bu ve 80. ayet münafıkların elebaşı Abdullah b. Ubey için nazil olmuştur. Oğlu Abdullah, babası ölüm döşeğinde iken onun affedilmesi için Hz. Peygamberden dua istemişti, Allah buna izin vermemişti. Bu defa da ölen babasının cenazesine katılarak dua etmesini istiyor, Allah buna da müsaade etmiyor. Bu âyetlerde, dünyayı ve dünyalıkları “Tanrı” edinmiş, nefsin istek ve arzularına kul-köle olmuş, egosunu her şeyin üstünde gören bugünün sorumsuz sözde Müslümanlarına da ciddi mesajlar vardır. Bugün dünyada milyonlarca insan -dini, dili, ırkı, rengi, soyu ve ailesi ne olursa olsun- açlık ve sefalet içinde yaşarken, sağlık sorunları sebebiyle her gün on binlerce insan yaşamını yitirirken altın kaplama arabalarla safari yaparak nefsini tatmin etmeye çalışan, özel jetlerle dünya turuna çıkarak gününü gün eden, modern ve yelkenli yatlarla okyanusları geçmeye çalışarak caka satan, prestij için milyonlarca dolarlık yalılarda oturarak keyif çatan ancak yoksulları görmeyen ve görmek için bir gayreti bulunmayan, fakiri ve yolda kalmışı dikkate almayan sözüm ona Müslümanlarla Tebük Seferinden kaçan o günün sözde Müslümanları arasında ciddi benzerlik bulunmaktadır.  

1- Dua, cenaze salatı.  

(2)“ ‘Münâfık öldükten sonra namazı kılınmaz’ meâlindeki âyet, o zamandaki ihbâr-ı İlâhî (Allah’ın haber vermesi) ile bilinen kat‘î münâfıklar demektir. Yoksa zan ile, şübhe ile münâfık deyip namaz kılmamak olmaz. Mâdem لآَ اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ [Allah’dan başka ilâh yoktur] der, ehl-i kıbledir. Sarih (açık) küfür söylemese veyâhut tevbe etse, namazı kılınabilir.” (Emirdağ Lâhikası I, 110)  

(*) Bu ve 80. ayet münafıkların elebaşı Abdullah b. Ubey için nazil olmuştur. Oğlu Abdullah, babası ölüm döşeğinde iken onun affedilmesi için Hz. Peygamberden dua istemişti, Allah buna izin vermemişti. Bu defa da ölen babasının cenazesine katılarak dua etmesini istiyor, Allah buna da müsaade etmiyor. Bu âyetlerde, dünyayı ve dünyalıkları “Tanrı” edinmiş, nefsin istek ve arzularına kul-köle olmuş, egosunu her şeyin üstünde gören bugünün sorumsuz sözde Müslümanlarına da ciddi mesajlar vardır. Bugün dünyada milyonlarca insan -dini, dili, ırkı, rengi, soyu ve ailesi ne olursa olsun- açlık ve sefalet içinde yaşarken, sağlık sorunları sebebiyle her gün on binlerce insan yaşamını yitirirken altın kaplama arabalarla safari yaparak nefsini tatmin etmeye çalışan, özel jetlerle dünya turuna çıkarak gününü gün eden, modern ve yelkenli yatlarla okyanusları geçmeye çalışarak caka satan, prestij için milyonlarca dolarlık yalılarda oturarak keyif çatan ancak yoksulları görmeyen ve görmek için bir gayreti bulunmayan, fakiri ve yolda kalmışı dikkate almayan sözüm ona Müslümanlarla Tebük Seferinden kaçan o günün sözde Müslümanları arasında ciddi benzerlik bulunmaktadır. (C. Külünkoğlu Meali Tevbe-84. Ayet Açıklaması)  

[6] Defni için veya ziyaret için kabrine gitme!  

22 Kabrine uğrama anlamındadır.  

Kimin inançsız olduğu kendi itirafının dışında bilinemeyeceği için, bu hükmü günahkârlara da yansıtmak doğru değidlir. Bu kişiler müslümanların aleyhine olmuşlar, onları yurtlarından çıkarmışlar, müslümanlarla birlikte değil de kâfirlerle işbirliğine girmişlerdi. Böylelerinin sözleri de hayatları da inkârlarına delil olduğu için, Tevbe 9:113 gereği onlara yönelik Yüce Allah’tan bağışlanma dileğinde bulunulamaz.  

1 Bu âyet, Peygamberimizin Tebük seferinden sonra ölen, münâfıkların lideri Abdullah b. Ubey’in cenaze namazını kılmaktan alıkoymak için nâzil olmuştur. Abdullah b. Ubey’in oğlu Abdullah, Peygamberimizden babasına kefen yapmak üzere gömleğini istedi, o da verdi. Daha sonra da cenaze namazını kıldırmasını istedi. Hz. Peygamber (a.s) bunu da kabul etti. Fakat Hz. Ömer (r.a) Peygamberimizden bunu yapmamasını istedi… Hz. Peygamber, tam namazı kıldırmak üzereyken, bu âyet nâzil oldu. (Kurtubî) Peygamberimizin bu namazı kıldırdığına dâir rivâyetler varsa da yukarıdaki rivâyet daha çok tercih edilmektedir. Bu âyetle, Müslümanların imamları ve liderlerinin, İslâm düşmanlarının veya münafıkların cenaze namazlarını kıldırmaları yasaklandı.  

116 Yani, ölmeden önce tevbe edip ıslah bulmadığı takdirde. Rivayete göre, hayatı boyunca Hz. Peygamber’e muhalefet tavrı içinde olan ve Medine’li münafıkların lideri durumunda bulunan Abdullah b. Ubeyy ölüm yatağındayken oğlunu Hz. Peygamber’e göndererek, o’ndan, mezara konurken sarsınlar diye gömleğini vermesini, bir de cenaze namazını o’nun kıldırmasını ister. Hz. Peygamber bunu, Abdullah b. Ubeyy’in tevbe haleti içinde olduğuna yorar ve gömleğini gönderir, cenaze namazını da kıldırır. Ömer b. Hattâb, bütün müminlerin “Allah’ın düşmanı” olarak gördükleri birine karşı gösterilen bu hoşgörüye şiddetle karşı çıktığı zaman Hz. Peygamber şöyle buyurur: “Allah bu konuda beni muhtar kılmıştır [surenin 80. ayetine atıfla: “Onların bağışlanmaları için ister dua et, ister etme... -onlar için istersen yetmiş kez af dile ...vb.”]; dolayısıyla [onun için] yetmişten daha fazla dua edeceğim.” (Buhârî, Tirmizî ve Neseî’de bu rivayetin muhtelif tarîkleri kaydedilmiştir. İbni Hanbel, İbni ‘Abbâs’a dayanarak; Buhârî ve Müslim İbni Ömer’e dayanarak; Müslim keza Câbir b. Abdullah’a dayanarak). Aynı olaya ilişkin muhtelif rivayetler başka bazı Hadis derlemelerinde de yer almaktadır. Abdullah b. Ubeyy, Hz. Peygamber Tebük seferinden döndükten bir süre sonra öldüğüne ve surenin 84. ayeti de -surenin büyük bir kısmı gibi- bu sefer sırasında vahyedilmiş olduğuna göre bu ayetle getirilen yasak, müteakip ayetlerin de delalet ettiği gibi, sadece, “Allah’ı ve O’nun Elçisi’ni inkara yeltenen ve bu günah içinde ölen” yani, bu günahtan tevbe edip dönmeden ölenlerle ilgilidir, onlar için geçerlidir.117 Lafzen, “günahkar olarak öldüler”.  

[1501] Hz. Cabir’den: “Münafıkların elebaşı öldüğünde namazını Rasulullah’ın kıldırmasını vasiyet etmişti. Oğlu Allah Rasûlü’ne geldi ve dedi ki: Babam senin gömleğinle kefenlenmeyi vasiyet etti…” (Müslim’den nkl: İbn Kesir). Bu istismarcı tavır, bir ömür Allah Rasûlü’ne ve onun dâvâsına karşı sinsice savaşan İbn Ubeyy’in ‘tüketici’ elçi tasavvuruna ibretlik bir örnektir (Bkz: âyet 80, notlar). Bu örnek üzerinden verilen ibret dersi şudur: Münafık imana değil imaja yatırım yapar, mü’min ise imaja değil imana yatırım yapar. Zira Allah insanın imajına değil imanına bakar.  

İbn Übey öldüğünde, halis bir Müslüman olan oğlu Abdullah Hz. Peygamber’e gelerek cenaze namazını kıldırmasını rica etti. Pek şefkatli olan Efendimiz (a.s.m) o tarafa doğru kalkınca Hz. Ömer 80. âyeti hatırlattı. Hz. Peygamber: “Demek Allah izin verdi, ben de yetmişten daha fazla istiğfar ederim.” dedi. Bunun üzerine bu âyet indirilip kesin hükmü bildirdi.  

[1] Ömer ibnü'l Hattâb radiyallahu'anh diyor ki: "Abdullah bin Ubey fevt olunca namâzını kılmak üzere Rasûl-ü Ekrem da'vet olundı. Fahr-i Kâinât teşrîf içün ayağa kalkdıkda : "Yâ Rasûlallah İbn-i Übey senin hakkında şöyle şöyle söylemişdi sen onun üzerine namâz mı kılacaksın? diyerek me'âyibini ta'dâd itdim. Rasûlullah: "Yâ Ömer Onun üzerine namâz kılmakla kılmamak arasında tahyîr olundum. Ben kılmağı ihtiyâr itdim. Eğer onun 'afv olunacağını bilseydim yetmişden ziyâde istiğfâr iderdim" buyurdılar ve namâzını kılub 'avdet iylediler. Biraz sonra bu âyet-i kerîme nâzil olarak münâfıklar üzerine namâz kılmağı men' buyurdı."  

1337 On the death of a Muslim, it is the pious duty of every neighbouring Muslim who can, to assist in the simple funeral ceremonies—the prayer for mercy before the body is consigned to the grave, and the consignment of the body to the grave, by a simple, solemn, and dignified ritual. For those who have shown hostility to Islam, this would not be seemly and is forbidden. (R).