Tevbe Sûresi 79. Ayet Meali

79.Buhari ve Müslim`in Abdullah bin Mes`ud (r.a.)`dan rivayet ettiklerine göre Müslümanlardan Allah yolunda sadaka vermeleri istenince sırtlarında sadakalarını getirip teslim etmeğe başladılar. Bir adam çok miktarda mal getirip teslim etti. Münâfıklar onun hakkında: "Gösteriş için böyle yapıyor" dediler. Sonra bir başka adam gelip bir sa` (az miktarda) sadaka verdi. Münâfıklar onun hakkında da: "Allah`ın bunun sadakasına ihtiyacı yoktur" dediler. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi. Bunu destekleyen çok sayıda rivayet nakledilmiştir.  

Bu ayetler münafıkların yersiz ve anlamsız tepkilerinden bahsediyor. Hz. Peygamber mü’minleri sadaka vermeye teşvik ettiğinde; bazıları ellerindekinin çoğunu, bazıları da çok azını getirip teslim ediyordu. Münafıklar çok verenler için “gösteriş yapıyorlar”, az verenler için de “Allah’ın bunların sadakasına ihtiyacı yoktur” diyerek işi sulandırmaya çalışıyorklardı.  

1- Hak gözetirlik; sahip olunan malda, başkasının hakkını gözetmek. Yardım etmek. Sadaka, kişinin sahip olduğu mal üzerinde başkalarına ait olan haklardır. Maldan çıkarılan, verilen şey demektir.  

(*) Bu ayetler münafıkların yersiz ve anlamsız tepkilerinden bahsediyor. Hz. Peygamber mü’minleri sadaka vermeye teşvik ettiğinde; bazıları ellerindekinin çoğunu, bazıları da çok azını getirip teslim ediyordu. Münafıklar çok verenler için “gösteriş yapıyorlar”, az verenler için de “Allah’ın bunların sadakasına ihtiyacı yoktur” diyerek işi sulandırmaya çalışıyorklardı. (C. Külünkoğlu Meali Tevbe-79. Ayet Açıklaması)  

Bu cümle “Allah alay etmenin cezasını onlara verecektir” şeklinde anlaşılmalıdır. Bu tür ayetlerde geçen fiiller veya kelimeler insanlar için kullanıldığında olumsuz bir anlama gelirken, Allah için kullanıldığında kastedilen mesaj Yüce Allah’ın o fiilin cezasını vereceğini bildirmesidir. Benzer kullanımlar için bkz. Bakara 2:15; Âl-i İmrân 3:54; Nisâ 4:142; Enfâl 8:30; Tevbe 9:67.  

1 Efendimiz (s.a.v), insanları sadaka vermeye teşvik buyurmuştur. Abdurrahmân b. Avf, dört bin dirhem getirmiş ve: “Sekiz bin dirhem param vardı, yarısını Rabb’ime ayırdım, yarısını da evdekilere bıraktım.” demişti. Bunun üzerine Peygamber (s.a.v): “Allah, verdiğini de senin için mübarek kılsın, evde alıkoyduğunu da” duasında bulunmuştu. Gerçekten de Abdurrahmân, daha sonra o kadar bolluğa erişmişti ki, vefat ettiğinde, mirasının sekizde biri dört hanımına taksim edilince yalnızca dördüncü hanımı olan Nadir’e, seksen bin dirhem pay düşmüştü. Yine ashaptan Asım b. Adiy de yüz vesek hurma getirmiş: “Bu gece bir zatın hurmalığını sulamak için sabaha kadar gündelikçi olarak çalıştım, karşılığında iki sâ’ hurma kazandım, birini evime alıkoydum, birini de Rabb’im için getirdim.” demişti. Rasulullah da zekât olarak toplanan hurmaların üstüne dökmesini emretmişti. Münafıklar ise: “Abdurrahmân da, Asım da sadakalarını sırf gösteriş için getirdiler, Ebu Ukayl’in getirdiği bir sâ’ hurmaya da Allah ve Rasulü muhtaç değildi, lâkin o da kendisine sırf sadaka veriyor desinler diye getirdi.” demişlerdi. Bu âyet bu olay üzerine nazil oldu. (Elmalılı)  

107 Bizim burada sadakât terimine karşılık olarak kullandığımız “Allah yolunda verilen şeyler” ifadesi için bkz. yukarıda 81. not.108 Medine’de münafıkların, Kur’an’ın “Allah için vermeleri gerekir” talimatı uyarınca müminlerin, cemaatin imamı olarak Hz. Peygamber’e getirdikleri şeyleri (sadakaları) küçümseyip alay konusu yaptıklarına dair pek çok sahih rivayet vardır. Sözgelimi, sahâbîlerden Ebû Mes‘ûd’un bu konuda şöyle dediği nakledilmiştir: “Biri biraz fazla bir şeyler takdim etse, [bu ikiyüzlüler] hemen: ‘sadece göze girmek, insanlar tarafından övülmek istiyor’ derlerdi; biri de mütevazi bir şeyler [biraz hurma yahut hububat] getirirse bu sefer de, ‘Allah’ın böyle bir sadakaya ihtiyacı yok’ derlerdi”. (Buhârî, Müslim ve öteki Hadis derlemelerinde benzer başka rivayetler). Yukarıdaki ayet, hiç kuşkusuz yalnızca tarihî örneklere işaretle kalmıyor; kendi art niyetli, içtenliksiz ruh durumunu başka insanlara da yansıtan münafık insanın seciyesini, bakış açısını da sergiliyor.109 Lafzen, “Allah da onları küçümseyecektir”. Kur’an’da sık sık başvurulan bir mukabele üslubu. Burada Allah’ın onlarla alay edeceği değil, onların alaylarının bir karşılığı olarak kendilerini cezalandıracağı, azaplandıracağı anlatılmak istenmektedir (örn. 2:15).  

[1493] Zımnen: Münafık camdan bakmaz, cama bakar. Ebu Mes’ud der ki: “Biri fazla verse ‘Bak bak, gösteriş yapıyor!’ derler. Yoksul biri de bir ölçek hurma getirse ‘Allah’ın buna ihtiyacı mı var?’ derler (Buhârî ve Müslim). Elinin emeğiyle geçinen Ebu Akil, avuçları su toplayıncaya kadar kan ter içinde su çekmiş, bunun karşılığında aldığı bir ölçek hurmayı infak olarak getirmişti.  

Münafıkların sırf olumsuz tipler olduğunu âyet ne güzel tasvir ediyor! Kendileri zengin oldukları halde, kamu hizmeti için vermiyorlar. Elinden geldiği kadar çok verenleri ise gösteriş yapmakla suçluyorlar. Fakir olduğu için az verenler hakkında: “Şunlara bakın Bizans İmparatorluğunun kaleleri bunların sadakalarıyla fethedilecekmiş!” diyorlar.  

[1] Bir gün Rasûl-ü Ekrem efendimiz nâsı sadaka virmeğe tergîb buyurdılar. Abdurrahman bin 'Avf dörtbin dirhem getirüb: "Sekizbin dirhemim vardır. İşte yarısını getirüb Allâh Te'âlâ'ya ikrâz iyledim ve diğer yarısını da evlâd ve 'ıyâlime bırakdım" dimekle Fahr-i Kâinât ona bereketle du'â buyurdı. Allâh Te'âlâ ona o kadar mal virdi ki Mekke'de en zengîn oldı. Hattâ hîn-i vefâtında iki hareminden birinin sekizde bir hisse-i irsiyesi seksen bin dirheme irişdi. Aynı zamânda fukarâ-yı Ensâr'dan biri mâlik oldığı iki sa' hurmanın bir sa'ını getirüb sadaka olarak takdîm iyledi. Münâfıklar bunı görünce gülüşdiler. Onunla istihzâ itdiler. Bu âyet-i kerîme nâzil oldı.  

1333 When financial help is necessary for the Cause, every Muslim contributes what he can. Those who can afford large sums are proud to bring them in of their own free will, and those who are very poor contribute their mite or their labour. Both kinds of gifts are equally precious because of the faith and good will behind them, and only cynics will laugh at the scantiness of the one or the lavishness of the other. Sometimes they not only laugh, but attribute wrong motives to the givers. Such conduct is here reprimanded.