Tevbe Sûresi 61. Ayet Meali

61.Katade ve Suddi`den rivayet edildiğine göre münafıklardan bir grup kendi aralarında toplandılar. İçlerinde Cellas bin Suveyd ve Vedi`a bin Sâbit adlı münâfıklar da vardı. Bunlar Resulullah (a.s.) hakkında çirkin sözler söylediler ve: "Eğer Muhammed`in söyledikleri doğruysa biz eşeklerden de daha aşağıyız" dediler. -Bir rivayete göre münâfıklar böyle konuşurlarken içlerinden biri: "Muhammed bu konuştuklarımızı duyarsa bizi rezil eder" dedi. Bunun üzerine Cellas bin Suveyd: "Korkmayın. Biz istediğimiz gibi konuşur sonra Muhammed`in yanına gider bunları konuşmadığımıza yemin ederiz. O da bizi doğrular. Çünkü Muhammed bir kulaktır her duyduğuna inanır" dedi.- Yanlarında ensarın çocuklarından Amir adlı bir çocuk da vardı. Münâfıklar onu da alaya aldılar. Amir onların bu hareketlerine kızdı ve: "Muhammed`in söyledikleri doğrudur ve siz eşeklerden daha aşağısınız" dedi. Sonra konuştuklarını Resulullah (a.s.)`a haber verdi. Resulullah (a.s.) adamları yanına çağırıp bunu kendilerine sordu. Onlar böyle bir şey söylemediklerine yemin ettiler ve Amir`in yalancı biri olduğunu ileri sürdüler. Amir ise onların yalan söylediklerini söyledi. Ama Resulullah (a.s.) yine de onların sözlerini kabul etti. Bunun üzerine Amir: "Allah`ım! Doğru söyleyeni doğru çıkar, yalan söyleyeni yalan çıkar!" diye dua etti. Sonra bu ayeti kerime indirildi.  

İslam toplumu içinde, çeşitli sebeplerden dolayı ve menfaati gereği kendini Müslüman göstererek Allah’a, Resulüne ve müminlere düşmanlığını gizleyen (Bakara, 2/8; Âli İmrân, 3/167; Mâide, 5/41) münafıklar hemen her konuda Hz. Peygambere muhalefet ederek, ona sınırsız sadakat gösteren Müslümanların güvenini sarsmaya çalışıyorlardı. Ayette ifade edildiği gibi “her şeye kulak veriyor (inanıyor)” diyerek; Peygamberin olmayan ve mantıklı düşünce ile izah edilemeyen birtakım sesler işittiğini ve yanılarak bunları insanlara vahiy olarak yansıttığını söylüyorlardı.  

1- Başkalarının aklıyla hareket eden, herkesin dediğine inanan kimden ne duyduysa onu yapan, saf bir kimsedir.  

(2)Münâfıklar kendi aralarında: “Muhammed, dinleyen bir kulaktır. Biz onun aleyhinde istediğimiz herşeyi söyleriz ve sonra ona gidip sadâkat yemîni yaparız. O da bize inanır” derlerdi. Sevgili Peygamberimiz (asm) ise, münâfıkların böylesi kötü hareketlerini çok iyi bildiği hâlde yüzlerine vurmayıp, onlara yumuşak muâmele ederdi. Kim olursa olsun, Allah üzerine ettiği yemîne, bilhassa hürmet ederdi. Onlar da bunu “hâşâ!” basit bir davranış telakkī ettiklerinden, câhillik çukuruna dalıp boşboğazlık etmeyi bir ma‘rifet sayarlardı. (Celâleyn Şerhi, c. 3, 272)  

(*) Klasik tefsir,“kulak” ithamını“kendisine her söylenene inanır”şeklinde yorumlamıştır (Taberî). Oysa ne âyetin iç ve dış bağlamı ve ne de Kur’an bunu doğrular. Resulullah’a kalbi hastalıklı olanların yönelttiği “kulak” ithamı, onun kendisine konuşan herkesi sabırla “dinlemek” gibi öteden beri iyi bilinen insani meziyetine yöneliktir. Sözü olan herkesin sözünü dinlemek Kur’an’ın övdüğü bir davranıştır (39: 18). Doğaldır ki, kişinin konuşanın sözüne kulak kesilmesi bir erdem, dinlediği her şeye inanması bir zaaftır (39: 18). Âyetin devamı, Allah Rasûlü’nün bu davranışını reddetmek yerine bunun inanan insana olan ‘güvenden’ kaynaklanan bir meziyet olduğunu tasdik etmektedir. Alternatif bir açıklama da şu olabilir: Bu itham, vahyin kaynağı hakkında ikiyüzlülerin gizli inkârını yansıtmaktadır. Resulullah’ı, kulağına fısıldanan asılsız sözleri “vahiy” diye dinlemekle itham etmiş olmaktadırlar ki, bu pek alçakçadır. 65. âyette onların alay ettikleri arasında “Allah’ın âyetleri”nin de sayılması, bu yorumun teyidi olarak görülebilir… [(M. İslamoğlu Meal Açıklaması) Aşağıdaki tefsir metinlerinde de anlatıldığı gibi Hz. Peygamber ayrım yapmaksızın herkese saygı duyar ve onları dinlerdi, ama önce dinlediklerinin doğru olup olmadığını araştırır, sonra doğru olanları kabul eder, yanlış olanları da reddederdi. {قل أذن خير لكم} أي: نعم هو أذن ولكنه نعم الأذن؛ لأنه أذن خير لا كما تزعمون، فهو لا يقبل مما يسمعه إلا الحق وما وافق الشرع، وما فيه الخير والمصلحة للخلق، وليس بأذن في غير ذلك كسماع الباطل والكذب والغيبة والنميمة والجدل والمراء، فهو لا يلقي سمعه لشيء من ذلك، وإذا سمعه من غير أن يستمع إليه لا يقبله، ولا يصدق ما لا يجوز تصديقه شرعا أو عقلا، كما هو شأن من يوصفون بهذا الوصف من الملوك والزعماء فيستعين المتملقون وأصحاب الأهواء به على السعاية عندهم؛ لإبعاد الناصحين المخلصين عنهم (تفسير المنار) - أي: هو أذن في الخير والحق، وفيما يجب سماعه وقبوله، ...(محاسن التأويل – القاسمي) أي هو أذنُ خيرٍ ورحمةٍ لا يسمع غيرَهما ولا يقبله) ورد الله تعالى عليهم بقوله: (قُلْ أُذنُ خَيْرٍ لَكُمْ) كقولنا أذن صدق، ورجل بِر، ورجل حق، فقد سلَّم بأنه أذن، يستمع إلى الأقوال التي تصل إليه، ولكن لَا يقبلها بإِطلاقها كما يتقولون، ولكن يفحصها،...(زهرة التفاسير  

18 Yani “Duyduğu her şeye inanıyor” (Menar). Hz. Peygamber herkesi sabırla dinleyen bir insandı.  

(Bu, münafıkların Hz. Peygamber’e (s.a.a) yönelttikleri suçlamalardan biriydi. Hz. Peygamber (s.a.a) herkesi dinlediği ve herkesin istediği şeyi söylemesine izin verdiği için onlar bunu hata olarak görürler ve şöyle derlerdi: “O saf bir adam. Herkes ona rahatça yaklaşıp dilediğini söyleyebilir, o da hemen her duyduğuna inanıyor!” O’nun herkesi dinlemesi aslında iyi bir şeydi. Fakat münafıklar fakir ve mütevazi Müslümanların Hz. Peygamber’in (s.a.a) yanına yaklaşmalarını engelleyebilmek için, bunu sanki kötü bir özellik imiş gibi yaydılar. Münafıklar, bu gerçek müminlerin kendi düzenlerini, kötülüklerini ve düşmanca konuşmalarını gidip Hz. Peygamber’e (s.a.a) haber vermelerinden hoşlanmıyorlardı. Hz. Peygamber’in (s.a.a) kendileri gibi “saygın” kimseleri değil de, bu fakir ve basit insanları dinleyip onlara inanmasına çok kızıyorlardı.)  

Hz. Muhammed’e “hayır kulağı” denmesinin gerekçesi, onun “Yüce Allah’a iman etmesi”, beraberinde “müminlere, onların sözlerine inanıp güvenmesi” ve muhatapların içinden “iman edenler” için de bir rahmet ve merhamet vesilesi olması”dır.,Âyette geçen [yu’minu] fiillerinin ilki Yüce Allah’a “iman etmeyi”, ikincisi ise müminlere “güvenmeyi” içermekte, imanın hem inanç boyutunu hem de ahlâki boyutunu ortaya koymaktadır.,Benzer mesaj: Tevbe 9:128.  

1 Araplar, “casusa” mecâzen (عَيْنٌ) “göz” dedikleri gibi, “her söyleneni dinleyip kanan kimselere” de (أُذُنٌ) “kulak” dedikleri için tercümede bu mecâzî anlam tercih edilmiştir.2 (اٰمَنَ) fiili (ل) harf-i cerriyle “güvenmek” anlamına geldiği için tercüme bu şekilde yapılmıştır.3 Bu âyet, münâfıklardan Cülâs b. Süveyd’in: “biz istediğimiz her şeyi söyleriz sonra ona varır, söylediklerimizi inkâr ederiz. O da hemen bizi tasdik eder. Çünkü Muhammed, her söze kulak veren safın biridir.” demesi üzerine indirilmiştir. (Vâhidî)  

86 Yani, “duyduğu her şeye inanıyor”. Çoğu müfessir, bununla, münafıkların Hz. Peygamber için, o’nun başkaları hakkında -iyi ya da kötü- kendisine söylenen her şeye inanma eğiliminde olduğu yolundaki iddialarının ifadesi olarak zikredildiğini söylemiştir (karş. Menâr X, 600). Bununla beraber, ortada Hz. Peygamber’in böyle bir eğilim taşıdığını gösteren başka hiçbir tarihsel kayıt olmadığına göre, bizce münafıkların Hz. Peygamber için, “duyduğu her şeye inanıyor” derken, bununla, öteki pek çok inkarcının fikrine katılarak ifade etmek istedikleri şey, o’nun yalnızca sanrı gördüğü, olmayan birtakım sesler işittiği ve yanılarak bunu onlara vahiy olarak yansıttığı görüşüydü. Ayetteki “... şöyle şöyle” diyerek “peygamberi incitiyorlar” ifadesi de olsa olsa Hz. Peygamber’i böyle bir “yanılgı”, böyle bir “kendini-aldatma” içinde görme küstahlığıyla açıklanabilir. Nitekim 74. ayetteki “hakkı inkara varan bir söz söylemiş oldular” ifadesi de bununla ilgilidir. Ezâ fiili, öncelikle, “rahatsız etmek, sıkıntı vermek” ya da fiilî ve maddî acıya varacak ölçüde birini “taciz etmek, incitmek” (zarar) anlamını taşımaktadır. Yukarıdaki anlam akışı içinde bu fiil, daha çok bir aşağılama, alçaltma anlamı yüklenmiş olduğuna göre, yu’zûne sözcüğünün “yerip kınıyorlar” şeklinde aktarılması yerinde olacaktır.87 Yani, vahyi.  

[1471] Klasik tefsir, “kulak” ithamını “kendisine her söylenene inanır” şeklinde yorumlamıştır (Taberî). Oysa, ne âyetin iç ve dış bağlamı ve ne de Kur’an bunu doğrular. Rasulullah’a kalbi hastalıklı olanların yönelttiği “kulak” ithamı, onun kendisine konuşan herkesi sabırla “dinlemek” gibi öteden beri iyi bilinen insani meziyetine yöneliktir. Sözü olan herkesin sözünü dinlemek Kur’an’ın övdüğü bir davranıştır (39:18). Doğaldır ki, kişinin konuşanın sözüne kulak kesilmesi bir erdem, dinlediği her şeye inanması bir zaaftır (39:18). Âyetin devamı, Allah Rasûlü’nün bu davranışını reddetmek yerine bunun inanan insana olan ‘güvenden’ kaynaklanan bir meziyet olduğunu tasdik etmektedir. Alternatif bir açıklama da şu olabilir: Bu itham, vahyin kaynağı hakkında ikiyüzlülerin gizli inkârını yansıtmaktadır. Rasulullah’ı, kulağına fısıldanan asılsız sözleri “vahiy” diye dinlemekle itham etmiş olmaktadırlar ki, bu pek alçakçadır. 65. âyette onların alay ettikleri arasında “Allah’ın âyetleri”nin de sayılması, bu yorumun teyidi olarak görülebilir. [1472] Yu’minu: Aynı âyette hem akidevi anlamı olan “inanır” anlamına, hem de ahlâkî anlamı olan “güvenir” anlamına kullanılmıştır. Her ne kadar birincisi be ikincisi lam ile gelmişse de, dil açısından âmene fiilinin tüm kullanımlarında her iki anlam da vardır. Şu hâlde, yu’minu billahi ve yu’minu li’l-mü’minin ibaresinin tam açılımı şöyle olur: “Elçi Allah’a iman edip güvenir; dolayısıyla Allah’a ve kendisine iman edip güvenenlere de inanıp güvenir”.  

(19) “Herkesi dinleyen, herkese inanan biri.”  

1321 The assonance of the Arabic words "yu'dhuna" and "udhun" is of course lost in the Translation. But the sense remains. Detractors of the Prophet said: "O! he listens to everybody !" 'Yes," is the answer, "he listens for their good; he is a mere)' and a blessing to all men of Faith, but specially to you (who are addressed)." The general statement is emphasised for the particular people addressed.