Tevbe Sûresi 58. Ayet Meali

Huneyn ganîmetleri bölüşülürken Haricilerin aslı ve bu mezhebin kurucusu olan ve İbn-i Ebu-Zül-Huveysarat-üt-Temîmi diye anılan Hurku-us ibn-i Züheyr, Hz. Peygambere, adâlete riâyet et yâ Rasulâllah demiş, Hz. Muhammed (s.a.a) de vay sana, ben de adâlete riâyet etmezse kim eder buyurmuştu. Ömer, izin ver de ya Resulullah, şunun boynunu vurayım deyince Hz. Peygamber, bırak demişti, sizden bir kavim zuhur edecek ki onlar da din emirlerine uymakla beraber sizin işlerinizi aşağı görecekler. Kur’an okuyacaklar, fakat gönüllerine tesir etmeyecek. Ok yaydan nasıl çıkarsa onlar da öylece dinden çıkacaklar... (al-Tecrid, 2, Kitabu Fazail-il-Kur'an, s. 122). Bir rivayette bu ayet, İbn-il Cuvaz adlı bir münafık hakkındadır. Münafıklar, Muhammed hoşuna gidene ve sevdiğine veriyor, dilediği gibi pay ediyor demişler; bu ayet bu münasebetle inmiştir (Mecma, 1, 508). Bölünen ganimetin, Hayber ganimeti olduğu da söylenmiştir.  

58.Buhari`nin Ebu Said Hudri (r.a.)`den rivayet ettiğine göre Resulullah (a.s.) ganimet mallarını paylaştırırken Zu`l-Huvaysıra yanına geldi ve: "Adil ol" dedi. Resulullah (a.s.) da: "Yazık sana! Ben adil olmazsam kim adil olur?" diye buyurdu. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

Müslümanlar mallarından %2,5 zekât veriyordu ve bu da fakirlere ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılmak üzere Beytülmal ’de toplanıyordu. Münafıklar ihtiyaçları olmamasına rağmen bunlardan kendilerine pay ayrılmasını ya da ayrılan payın daha çok olmasını istiyorlardı. İstekleri yerine getirilmeyince de “Peygamber zekât paralarını kendi akrabalarına dağıtıyor” şeklinde dedikodu çıkarıyorlardı.  

(*) Sadakalar/ zekâtlar, aynı zamanda Müslüman toplumun ya da devletin toplayıp yönlendirdiği yer altı ve yer üstü bütün malî kaynak ve imkânları da kapsamaktadır. Müslümanlar mallarından, zirai ürünlerinden, küçükbaş ve büyükbaş hayvanlarından, ticaretle elde ettikleri kazançlarından, altın, gümüş ve paralarından her sene zekâtlarını veriyordu ve bu da fakirlere, yoksullara, bütün ihtiyaç sahiplerine, kendisini ve ailesini geçindirebilecek bir iş bulamayanlara, dağıtılmak üzere Beytülmal ’de/devletin bütçesinde toplanıyordu. Münafıklardan bazılarının durumları iyi olup htiyaçları olmamasına rağmen bunlardan kendilerine pay ayrılmasını ya da ayrılan payın daha çok olmasını istiyorlardı. İstekleri yerine getirilmeyince de Hz. Peygamberin aleyhine dedikodu yapıyorlardı. İşte ayet onların bu durumuna vurgu yapıyor. Not: Bazı mealcıların bu ayeti ganimetlerle ilişkilendirmeleri çok yanlıştır. Çünkü ayet açık ve net bir şekilde (فِي الصَّدَقَاتِ)’’fi ssadakatı’’ diyor. Kur’an’da geçen ‘’sadaklar’’ ise, özellikle zekât gibi verilmesi zorunlu olan ve hatta zorunlu olmayan bağışlar ve bütün gelirler için kullanılır.  

[2] Yahut çok verilirse sevinirler. Az verilse kızarlar.  

1 Bu âyet, Huneyn ganîmetlerinin taksiminde yeni Müslüman olanlara biraz fazla ganîmet verilmesi üzerine itiraz eden, İbnu Z’il-Huveysıra ve Eb’ül-Cüvaz hakkında nâzil olmuştur. (Buhari)  

81 Sadakât (tekili sadaka) terimini İngilizcede tam olarak karşılayan bir sözcük olmadığı için burada “Allah için sunulan şeyler” diye tercüme ettik. Sadaka terimi, hem inanan kişinin bir başkasına sevgi ve merhamet saikiyle ihtiyarî olarak sunduğu her şeyi, yaptığı her türlü yardımı, hem karşılığında dünyevî hiçbir şey beklemeden, ahlakî ya da hukukî gerekçelerle yapmakla yükümlü olduğu yardımları, yani, örneğini 2:263 ve 264’de gördüğümüz (sadakât kavramının birincil anlamına denk düşmek üzere) her nitelikle hayırhahça ya da diğergâmca sunulan şeyleri yahut yapılan iş ve eylemleri, ve hem de zekât dediğimiz (“arındırıcı yükümlülük”: çünkü bunun ödenmesi, deyim yerindeyse, kişinin malını ya da servetini, bencil tasarruflarının yol açabileceği bulaşıklıklardan arındırır) zorunlu vergiyi kapsar. Yukarıdaki ayetin anlam örgüsü içinde bu terim, Müslüman cemaatin ya da devletin toplayıp yönlendirdiği malî kaynak ve imkanları işaret etmektedir. Bu kaynak ve imkanların hayırhahça, diğergâmca yapılan ihsanlar olma özelliği, onların hangi doğrultuda kullanılacağını belirleyen aşağıdaki 60. ayetle bir kere daha -ama bu sefer onlardan yararlandırılan kimseler açısından- ortaya konmaktadır.  

Zekât uygulaması sonucunda Müslümanlar mallarından % 2,5 ~ % 20 nisbetinde Beytülmale veriyorlar. Bu da büyük bir yekûn teşkil ediyordu. Münafıklar aç gözlülükle, bu serveti Hz. Peygamberin şahsınınmış gibi düşünüyor, kendilerine düşen paydan çok fazlasını bekliyorlardı. Zekâtı akrabasına bile yasaklayan, bu konuda çok hassas ve dikkatli davranan Hz. Peygamber (a.s.m) onların bu aşırı isteklerini yerine getiremeyince dedikodu çıkarıyorlardı.  

[1] Huneyn ganâiminin taksîmi esnâsında Rasûlullah'ın yanına gelerek: "Yâ Muhammed, taksîmde 'adâlet it" diyen Zü'l Huveysıra et-Temîmî" nâm münâfık hakkında nâzil olmuşdur.  

1318 Sadaqah - alms, that which is given in Allah's name, mainly to the poor and needy, and for the cognate purposes specified in the next verse but one. Zakah is the regular and obligatory charity in an organised Muslim community, usually 2 1/2 per cent of merchandise and 10 percent on the fruits of the earth. There is a vast body of literature on this subject. The main points may be studied in Al Hidaya fi al Furu, ' of Shaikh Burhanud-din 'Ali. As against zakah the term sadaqah has a much wider connotation, and is inclusive of zakah as in the verse 60 of this Surah. (R).