Tevbe Sûresi 49. Ayet Meali

49.Taberani, Ebu Nu`aym ve İbnu Merdeviye`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre Resulullah (a.s.) Tebük savaşına çıkmak istediğinde Cedd bin Kays`a: "Rumların üzerine savaşa çıkmaya ne dersin?" diye sordu. Cedd de: "Ey Resulullah (a.s.)! Ben kadınlara düşkün bir adamım. Rum kadınlarını görürsem fitneye düşerim, sen bana izin ver de beni fitneye düşürme" dedi. Bunun üzerine Yüce Allah bu ayeti kerimeyi indirdi. Bunu destekleyen bir rivayet de Cabir bin Abdullah (r.a.)`tan nakledilmiştir.  

Tebük Seferine katılmak istemeyenlerin çoğu İnkârcı oldukları halde Müslüman görünen münafıklardı. Bunların ileri gelenlerinden birisi de Abdullah b. Ubey b. Selul’dü. “Beni fitneye düşürme!” derken, “Bana baskı yapma, beni böyle zor bir sınava tabi tutma!” demek istemişti. Savaş, münafıklar için zordu. Çünkü inanmadıkları bir dava için kendileri gibi düşünenlere karşı savaşacaklardı.  

 Münafıklardan bazıları, kadınlara çok düşkün olduklarını, bu savaşa katılırlarsa Rum kızlarını görünce nefislerine hakim olamayacaklarını, bunun da kendileri için bir fitne olacağını öne sürerek kendilerinin seferden bağışlanmalarını istemişlerdi.  

1- Sıkıntı ve belayla yüzleştirme.  

(1)Münâfıklar, Tebük Seferine katılmamak için Hz. Peygamber (asm)’dan izin istemişler, o da izin vermişti. Çünki Efendimiz, harbe samîmî olarak iştirâk etmeyenlerden hayır gelmeyeceğini biliyordu. Münâfıklardan bir kısmı da: “Ne yapalım, biz kadınlara pek düşkünüz. Harbe iştirâk edip Rum kadınlarını görünce, nefsimize mağlûb düşeceğiz. Bu da bizim hakkımızda bir fitne olacak” diyerek, güyâ seferden muâf tutulmalarına meşrûiyet kazandıracak bir bahâne ileri sürüyorlardı. (İbn-i Kesîr, c. 2, 147)  

(*) Çok anlamlılığın en çarpıcı örneklerinden biri olan fitne (kök anlamı için bkz: 2:102,191) Kur’an’da türevleriyle birlikte 60 yerde kullanılır ve “deneme, sınav, tonga, mazeret, musibet, skandal, cinnet, anarşi ve kargaşa, kışkırtma, ayartma, terör, işkence ve baskı, iç savaş, savaş, öldürme, günah, saptırma, nifak, küfür, şirk” gibi anlamlarda kullanılır. Bu anlamlar tasnife tâbi tutulacak olursa, kavramın bireysel ve toplumsal, maddî ve mânevî, ahlâkî ve akidevi tüm alanlarda kullanıldığı görülür. Bu bağlamda fitnenin en makul karşılığı “tonga” (yani Hile, düzen, tuzak) olsa gerektir. (M. İslamoğlu Meali Tevbe-49. Ayet Açıklaması)  

17 Kur’an’da anlam zenginliği en fazla olan kelimelerden biri de fitne kelimesidir. Yerine göre şu anlamlara gelir: imtihan, sınama, deneme, belâ, musibet, fesat, karışıklık, kargaşa, iç savaş, isyan, çekişme, zulüm, baskı, birbirine düşme, kardeş kavgası, ayartma, kışkırtma, ayrılık, nifak, anlaşmazlık, günah vb. (Bkz. İbn Manzûr, Belot ve diğerleri) Biz bu gibi durumlarda tercümede ayetlerde kontekse/bağlama en uygun olanı seçiyor ve parantez içinde de orijinal kelimeyi yazıyoruz.  

Yüce Allah Tebük Gazvesi öncesinde bazı münafıkların Hz. Muhammed’den izin istediklerini, savaşa katılmalarını isteyerek kendilerini fitneye yani sıkıntıya sokmamasını ondan talep ettiklerini bildirmektedir.  

1 Yani bir kısmı da: “Ey Muhammed! Sen izin versen de vermesen de zâten gitmeyeceğim. Bari izin ver de beni günâha sokma yahut gidersem ailem perişan olacak, benim mahvolmama sebep olma.” demek istiyordu. Hattâ Cid b. Kays adındaki münâfık: “Ben kadınlara düşkün birisiyim. Bu yüzden sarışın Rum kızlarıyla benim başımı belâya sokma. Ben sana malımla yardım edeyim de beni bırak.” bile demişti. (Kurtubî)  

71 Yani, Hz. Peygamber’in sefer için hazırlıklara giriştiği günlerde.72 Bkz. yukarıda 44 ve 45. ayetler. Belirtmek gerekir ki, (bizim “beni böylesine çetin bir sınava sokma” ifadesiyle çevirdiğimiz) lâ teftinnî emir formundaki fetene fiili de fitne ismi de sınav, deneme, imtihan, bela, kötülük yönünde ayartı, iğvâ, kışkırtma, zulüm, baskı, ayrılık, nifak, karışıklık, iç savaş gibi büyük bir anlamlar, çağrışımlar alanını kapsayan aynı kökten gelmektedir (karş. 8. sure, 25. not). Arapça’dan başka bir dilde bu anlam farklılıklarının hepsini birden bir tek sözcük ya da ifadeyle dile getirmek imkansız olduğu için fitne teriminin karşılığı, ister istemez, yer aldığı anlam örgüsüne göre değişecektir.  

[1461] Veya: “ayartma beni”. Çok anlamlılığın en çarpıcı örneklerinden biri olan fitne (kök anlamı için bkz: 2:102,191) Kur’an’da türevleriyle birlikte 60 yerde kullanılır ve “deneme, sınav, tonga, mazeret, musibet, skandal, cinnet, anarşi ve kargaşa, kışkırtma, ayartma, terör, işkence ve baskı, iç savaş, savaş, öldürme, günah, saptırma, nifak, küfür, şirk” gibi anlamlarda kullanılır. Bu anlamlar tasnife tâbi tutulacak olursa, kavramın bireysel ve toplumsal, maddî ve mânevî, ahlâkî ve akidevi tüm alanlarda kullanıldığı görülür. Bu bağlamda fitnenin en makul karşılığı “tonga” olsa gerektir.  

[2]Tebük gazâsına esnâ-yı hareketde Rasûl-ü Ekrem "Cedd bin Kays" dinilen münâfıka: "Bizimle Rum diyârına gidüb oradan güzel esîrler elde itmek ister misin?" didikde merkûm "Yâ Rasûlallah ben kadınlara pek düşkün bir adamım korkarım ki Rum kızlarını görünce sabır idemem günâha girerim. Bana izin vir kalayım" didi. Bu âyet onun hakkında nâzil olmuşdur.  

1312 Fitnah, as explained in n. 1198, 8:25, may mean either trial or temptation, or else tumult, turmoil, or sedition. The Commentators here take the former meaning, and explain that some Hypocrites claimed exemption from service in the Tabuk expedition in the direction of Syria on the plea that they could not withstand the charms of Syrian women and ought best to stay at home. The answer is: "But you have already fallen into temptation here by refusing service and disobeying the call." But perhaps the other meaning of "turmoil" may also be permissible as a secondary echo: in that case they object to be drawn into the turmoil of war, but they are told that they are already in a moral turmoil in advancing a disingenuous plea. In using the English word "trial" in the translation, I have also had in my mind the two shades of meaning associated with that word in English.