Tevbe Sûresi 41. Ayet Meali

“Hıfâf ve Sikal” kelimelerinden genç-ihtiyar, fakir-zengin, yerli-yabancı, enerjik ve tembel herkes anlaşılır.  

3.Yani istekli olsanız da olmasanız da veya güçlü de olsanız zayıf da olsanız yahut savaş size kolay da gelse zor da gelse savaşa çıkın.  

Âyetin bu kısmına tefsir bilginlerince, “Gençler ve yaşlılar olarak”, “Siz kolay da gelse, zor da gelse” gibi çeşitli anlamlar da verilmiştir.  

 Âyet-i kerimede ifade edilen hafiflik ve ağırlıktan maksat, şartlar ne olursa olsun, savaş kolay da olsa zor da olsa, binekli de olsanız, yaya da olsanız; zayıf da olsanız, kuvvetli de olsanız; zengin de olsanız, fakir de olsanız; ihtiyar da olsanız, genç de olsanız savaşa çıkınız demektir. Ancak daha sonra inen 91. âyetle zayıflar, hastalar ve savaşta harcayacak bir şey bulamayacak kadar fakir olanlar bu hükmün dışında bırakılmışlardır. Resûlullah Tebük seferine çıkarken münafıklar gelerek yalandan özür beyan ettiler, savaşa çıkmak istemediler. Resûlullah da gönülsüz savaşa çıkanlardan zaten hayır gelmeyeceğini bildiği için onlara izin verdi. Bunun üzerine 42-53. âyetler nâzil oldu.  

1- Özveri ile gayret göstermek, çalışıp çabalamak. İmkânlarını seferber etmek. Allah yolunda savaşmak.  

(1)Bir rivâyette, Ebû Talha (ra) Tevbe Sûresini okumuş ve “(Ey mü’minler!) Gerek hafif, gerek ağırlıklı olarak (savaş için) seferber olun” meâlindeki âyete geldiğinde: “Görüyorum ki Rabbimiz, genç ihtiyar demeden umûmen seferber olmamızı emrediyor. Ey oğullarım, beni techîz edip hazırlayın!” demişti. Oğulları: “Allah sana merhamet etsin. Sen ölünceye kadar Resûl-i Ekrem (asm) ile berâber muhârebelerde bulundun. Ölünceye kadar hem Ebû Bekir (ra) hem de Ömer (ra) ile birlikte de harb ettin. Şimdi senin yerine harbe artık biz gideceğiz” dediler ise de kabûl etmedi. Deniz seferine çıktı ve şehîdlik mertebesini kazandı. Ancak dokuz gün sonra mübârek cesedini defnedebilecekleri bir ada bulabildiler. Cesedi hiç değişmemişti. Onu, bu uğradıkları adaya defnettiler. (İbn-i Kesîr, c. 2, 144)(2)“Ey insanlar! Fânî (geçici), kısa, fâidesiz ömrünüzü bâkī (ebedî), uzun, fâideli, meyvedar yapmak ister misiniz? Mâdem istemek insâniyetin iktizâsıdır (gereğidir), Bâkī-i Hakīkī’nin yoluna sarf ediniz! Çünki Bâkī’ye müteveccih (yönelik) olan şey, bekānın (ebediyetin) cilvesine (bir parıltısına)mazhar olur. Mâdem her insan gāyet şiddetli bir sûrette uzun bir ömür ister, bekāya âşıktır ve mâdem bu fânî ömrü, bâkī ömre tebdîl eden (çeviren) bir çâre var ve ma‘nen çok uzun bir ömür hükmüne geçirmek mümkündür. Elbette insâniyeti sukūt etmemiş (düşmemiş) bir insan, o çâreyi arayacak ve o imkânı bilfiile çevirmeye (uygulamaya) çalışacak ve tevfîk-ı hareket edecek (uygun davranacak). İşte o çâre budur: ‘Allah için işleyiniz, Allah için görüşünüz, Allah için çalışınız.’ لِلّٰهِ*[Allah için], لِوَجْهِ اللّٰهِ*[Allah’ın rızası için], لِأَجْلِ اللّٰهِ*[Allah’(ın emrin)den dolayı] rızâsı dâiresinde hareket ediniz. O vakit sizin ömrünüzün dakīkaları seneler hükmüne geçer.” (Lem‘alar, 3. Lem‘a, 13-14)  

[1] Hafif yüklü, ağır yüklü veya süvari, piyade veya büyüğünüz küçüğünüz veya zayıfınız, şişmanınız veya zengin, fakir yani hepiniz.  

15 Bu ayetler ve devamı Tebük seferi ile ilgili olarak, çeşitli bahane ve mazeretlerle sefere katılmak istemeyen münafıklardan bahsetmektedir. Tebük, Medine’ye yaya 14 günlük bir mesafededir. Hz. Peygamber’in azılı düşmanlarından Ebu Amir’in kışkırtması sebebiyle Bizans’a tabi sınır bölgesindeki uç beylerinin Müslümanlara bir saldırı hazırlığı içinde oldukları istihbaratı üzerine, Hz. Peygamber komutasında yapılmış bir seferdir. H. 9. yılın en sıcak ayına denk gelmişti.  

Bu emrin kapsamı bağlamında şu ihtimaller söz konusudur: “Ona yoğun arzunuzdan dolayı ve ona olan nefretiniz hafif olarak”, “çoluk çocuğunuz az olduğu için hafif olarak, çok olduğu için ağır olarak”, “hafif silahlarla, ağır silahlarla”, “binek üzerinde olarak, yaya olarak”, “gençler olarak, ihtiyarlar olarak”, “sağlıklı olarak, hasta olarak” (Taberî, [Câmi‘u’l-beyân], X, 136-140; Râzî, [Mefâtîhu’l-Ğayb], XVI, 69-70). Bu ihtimaller savaşa katılmanın önünde engeller bulundurmamak gerektiğine dikkat çekmektedir.  

1 Bu bölüm, bazı müfessirlerce; genç ve ihtiyar, bekâr ve evli, işsiz ve iş sahibi, fakir ve zengin, yaya ve binitli, istekli ve isteksiz, cesur ve korkak yani ne halde olursanız olun şeklinde anlaşılmıştır. (Kurtubî)  

65 Lafzen, “hafifçe ya da ağırca”. Çeviride benimsenen ifade, çoğu klasik müfessirin bu ayete ilişkin yorumlarına uygundur (örn. Zemahşerî ve Râzî).  

[1450] Lafzen: “hafif-ağır” mânasına gelen hifâf-sikâlin bu bağlamdaki en uygun karşılığı. [1451] Zira: hayatınıza karşılık gelebilecek büyük ödülü size yalnızca Allah verebilir.  

Hifafen ve sikalen: Hangi halde olursanız olunuz: Kolaylık veya güçlük, sağlık veya hastalık; zenginlik veya fakirlik, çoluk çocuğun azlığı veya çokluğu, piyade veya süvari, genç veya ihtiyar mânalarına gelir.  

Silâhlı silâhsız; binekli, bineksiz, kolay, zor herhalde olursa topluca savaşa çıkınız.  

1306 Whether equipped lightly or heavily, to be taken both literally and metaphorically. All were invited, and they were to bring such resources as they had—lightly armed or heavily armed, on foot or mounted, experienced men for posts of danger, raw men for duties for which they were fit-all would and should help. Even those who were too old or feeble to go could contribute such money or resources as they had.