Tevbe Sûresi 38. Ayet Meali

Tebük savaşına işaret edilmektedir. Meyve zamanı olduğu için münafıklar, savaşa gitmek istememişler, sahâbeyse kadınları da dahil olduğu halde mallarını mülklerini, ziynet eşyalarını vererek büyük bir ordu hazırlanmasını sağlamışlardı.  

38.İbnu Cerir`in Mücahid`den rivayet ettiğine göre bu ayeti kerime Mekke`nin fethinden sonra Müslümanların Tebük savaşına çıkmaları istenince bazı kimselerin isteksiz davranmaları üzerine indirilmiştir. Yaz sıcağının şiddetli olduğu, hurmaların devşirme zamanının geldiği bir sırada Tebük savaşına çıkılması istenmiş bu ise bazılarına zor gelmişti.  

[171] Tebük Seferi hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VIII, 203-204.  

Bu ve bundan sonraki ayetler Tebük Seferi ile ilgili olarak inmiştir. Öyle ki bu sefer, gerçek Müslümanlarla münafıkları birbirinden ayırmıştır. Bizans İmparatorluğu, Müslümanların hicretten sonraki başarılarından kaygılanmaya başlamış ve Hz. Muhammed öncülüğündeki İslam’ın yayılmasından ciddi rahatsızlık duymuştu. İslam’ın daha fazla kitlelere ulaşmasına engel olmak için Hristiyan olan Arapların da desteğini alarak bir çalışma başlatmıştı. Tam böyle bir zamanda Suriye’de bulunan Hristiyanlar, Bizans İmparatoru Heraklius’a bir mektup göndererek; “Muhammed’in öldüğünü, İslam coğrafyasında kıtlığın baş gösterdiğini, Müslümanların dağılmaya yüz tuttuğunu, dolaysıyla Medine’ye sefer düzenlendiği takdirde Müslümanların karşı koyamayacağını ve Hristiyanlık inancına katılabileceklerini…” bildirmişlerdi.Bunun üzerine Müslümanları yok etmeyi planlayan Bizans İmparatoru 40.000 kişilik bir ordu hazırlayarak Medine’ye doğru yola çıkmıştı. Hicretin dokuzuncu yılında (M. 630’da) Bizans İmparatorunun Müslümanlara karşı büyük bir saldırı plânladığını haber alan Allah’ın Elçisi, genel bir seferberlik ilan ederek derhâl hazırlıklara başlanmasını emretmişti. Fakat münafıklar Romalılara karşı savaşmanın bir intihar olacağını ortaya atarak kendileriyle beraber yeni Müslüman olanların da bu sefere katılmamasını sağlamışlardı. Bütün olumsuz şartlara ve münafıkların engellemesine rağmen, Hz. Peygamber, sadık ve samimi Müslümanların gayretiyle topladığı 30.000 kişilik İslam ordusuyla Tebük’e doğru yola çıktı. İslam Ordu Tebük’e kadar gelmişti ki, Bizanslıların savaştan vazgeçtiği haberini aldılar.Hem tedbir hem de tebliğ amaçlı İslam ordusu yirmi gün boyunca orada kaldılar. Bu zaman zarfında, bölgedeki kabilelere Allah’ın dini anlatılarak temsille tebliğler yapıldı ve bölge halkının çoğu İslâm’ı kabul etti ve bölge İslâm devletinin egemenliği altına alındı. Bu seferde savaş olmamış ama Hz. Muhammed çok güçlü ve disiplinli bir ordu ile Bizans’ı püskürterek askerî ve siyasî açıdan önemli bir zafer kazanmıştır. Böylece Müslümanlar, Arap coğrafyasının en büyük gücü olduklarını herkese kabul ettirmiştir.  

Âyet-i kerîmedeki sorular, ezelî ve ebedî ilmi ile her şeyi hakkıyla bilen Rabbimizin, Tebûk seferine katılmada gönülsüz davrananlara kınama ifadeleridir.  

1 – Savaşa katılın.  

(2)Bu âyet Tebük Seferi hakkındadır. Mevsim çok sıcak, yol pek uzun ve Medîne’de tam hurma toplama zamânı olduğundan, bazı mü’minlerin bu sefere iştirâkte ağır davranması bu âyetin nüzûl sebebi oldu. (Celâleyn Şerhi, c. 3, 253)Ayrıca dünya hayâtının âhirete tercîh edilmemesi hakkında, bakınız; (sahîfe 30, hâşiye 6; sahîfe 254, hâşiye 2; Sözler, 14. Söz 37-39)  

(*) Bu sûrenin bundan sonraki çoğu ayeti gibi, bu ayet de H. 9. yılda yapılan Tebük seferine ilişkindir. Bu seferin en önde gelen sebebi, Hz. Peygamber’in, İslam’ın Arabistan’daki hızlı gelişiminden kaygı duyan ve Hz. Peygamber’in düşmanı Ebû ‘Âmir tarafından kışkırtılan Bizanslıların, Medine’ye doğru yürüyüp Müslümanları ezmek/yok etmek/ amacıyla yarımadanın sınır boylarında büyük bir kuvvet toplamakta oldukları yolunda aldığı haber olmuştu (bkz. Ebû ‘Âmir gibi kimselerin karşı çabaları hakkında bu surenin 107. ayeti ve ilgili 142. not). Böyle bir saldırıya karşı tedbir olarak Hz. Peygamber, Müslümanların o günkü imkânları içinde güçlü bir kuvvet topladı ve H. 9. yılın Receb ayında sınıra doğru hareket etti; Medine ile Şam arasında yarı yolda bulunan Tebük’e varınca, Hz. Peygamber, ya Bizanslıların Arabistan’ı işgal için henüz hazır olmadıklarını ya da şimdilik böyle bir niyetten vazgeçmiş olduklarını tesbit ettiğinden olacak, ancak savunma amacıyla savaşa girilebileceği yolundaki İslamî ilkeye uyarak herhangi bir çatışmaya girmeden bağlılarıyla birlikte Medine’ye döndü. Bu sefer için gerekli hazırlıklar yapıldığı sırada, münafıklar ve müminler arasından da küçük bir grup Bizans’la savaşa girmek konusunda (bu ve bundan sonraki ayetlerde işaret edilen) aşırı bir direnç ve isteksizlik sergilediler. Bu isteksiz azınlıktır, yukarıdaki ayette “size ne oldu ki ... yere çakılıp kalıyorsunuz!’’ ifadesiyle yerilenler (Menâr X, 493)  

[3] Tebük gazvesine.  

Yüce Allah ölümden korktukları için savaştan kaçınan ve bu yüzden “keşke ertelenseydi” diye isteklerini dile getirenlere cevap vermekte, dünya geçimliklerinin ve hayatının az olduğunu bildirmektedir. Buna karşılık [muttakî] (duyarlı) ve sorumluluk sahibi olanlar, yani dünya hayatında şirk, inkâr ve nifak gibi hastalıklardan korunanlar için ahiretin hayırlı olduğunu ifade etmektedir.  

1 Nefr: Lugatte heyecan verici bir emirden dolayı fırlayıp ileri çıkmak demektir. “Nefr” düşmana karşı gaza için fırlayıp çıkmak anlamında kullanılır. Böyle evlerinden çıkıp bir yere toplanan cemaate “nefir”, onlardan her birine “nefer” denilir. Önderin, insanları cihada teşvik etmesine de “istinfar” adı verilir ki, dilimizde buna “seferberlik emri” denir. Yani halkı yerinden kaldırıp harekete geçirmek demektir. Allah yolunda seferberlik emri verilince şekline göre hemen icabet etmek farzdır. Burada işi ağırdan alanlar bile kınanmış ve azarlanmıştır. Elbette bu ağırdan alma işi müminlerin hepsinde meydana gelmiş değildir. Fakat bir bütünlük meydana getirmesi gereken bir toplum içinden bazılarının ağırdan alması, bütünün hareketini ağırlaştırıp aksatacağından ve seferberliğin vaktinde tamamlanamayıp ordunun gecikmesine ve Müslümanların zararına sebep olacağından, ilahi hitap bu şekilde olmuştur. Her şeyin doğrusunu Allah bilir. (Elmalılı)2 Bu durum H. 9. yılda Huneyn ve Taif savaşlarından yeni dönüldüğü sırada, Tebük seferberliği emredildiği zaman meydana gelmiştir. Mevsim yaz, hava çok sıcak, Medîne’nin meyveleri yetişmiş, mesafe uzak ve düşman çok kuvvetli idi. Savaşılacak ordu, Bizans ordusu olduğu için, savaş hazırlığı da ağır idi. Toplam yirmi bin kişilik bir ordu ile Peygamberimiz Tebük’e hareket etmiş, bazı bedevî kabîleleri, Müslümanlardan bir kısmı ve birçok münâfık, orduya katılmak istememişlerdi. Bu ordu Tebük’e kadar gitti, Bizans ordusu karşısına çıkamayınca tekrar geri döndü. Bu, Müslümanlara büyük bir itibar kazandırdı. Bu âyet ve devamı, bu olay üzerine indi.  

59 Yani, “geçici haz ve doyumlarıyla bu dünyadaki hayata sarılıp tutunarak, savaşa çıkın buyruğuna icabet etmekte yılgınlık ve atalet gösteriyor, ağırdan alıyorsunuz”. Bu surenin bundan sonraki çoğu ayeti gibi, bu ayet de H. 9. yılda yapılan Tebük seferine ilişkindir. Bu seferin en önde gelen sebebi, Hz. Peygamber’in, İslam’ın Arabistan’daki hızlı gelişiminden kaygı duyan ve Hz. Peygamber’in düşmanı Ebû ‘Âmir tarafından kışkırtılan Bizanslıların, Medine’ye doğru yürüyüp Müslümanları ezmek amacıyla yarımadanın sınır boylarında büyük bir kuvvet toplamakta oldukları yolunda aldığı haber olmuştu (bkz. Ebû ‘Âmir gibi kimselerin karşı çabaları hakkında bu surenin 107. ayeti ve ilgili 142. not). Böyle bir saldırıya karşı tedbir olarak Hz. Peygamber, Müslümanların o günkü imkanları içinde güçlü bir kuvvet topladı ve H. 9. yılın Receb ayında sınıra doğru hareket etti; Medine ile Şam arasında yarı yolda bulunan Tebük’e varınca, Hz. Peygamber, ya Bizanslıların Arabistan’ı işgal için henüz hazır olmadıklarını ya da şimdilik böyle bir niyetten vazgeçmiş olduklarını tesbit ettiğinden olacak, ancak savunma amacıyla savaşa girilebileceği yolundaki İslamî ilkeye uyarak herhangi bir çatışmaya girmeden bağlılarıyla birlikte Medine’ye döndü. Bu sefer için gerekli hazırlıklar yapıldığı sırada, münafıklar ve müminler arasından da küçük bir grup Bizans’la savaşa girmek konusunda (bu ve bundan sonraki ayetlerde işaret edilen) aşırı bir direnç ve isteksizlik sergilediler. İşte bu isteksiz azınlıktır, yukarıdaki ayette “size ne oldu ki ... yere çakılıp kalıyorsunuz!” ifadesiyle yerilenler (Menâr X, 493).  

[1444] Bu Tebük seferidir. Hicrî 9. yılın Recebi, yılın en sıcak ayına denk gelmişti. Allah Rasûlü’nün düşmanı Ebu Âmir’in kışkırttığı Bizans uyruğu uç beyliklerinin saldırıya hazırlandıkları haberi üzerine, İslâm ordusu Medine-Şam arasında bulunan Tebük’e kadar ilerledi. Pasaj, bu sefere katılmada gönülsüz davrananlarla alâkalıdır. [1445] Kişinin değeri tatmin olduğu şeyle ölçülür. Mü’min, Allah ve cennetten aşağısıyla tatmin olmayandır. [1446] Fî harfinin mukayese işlevine dayanarak (İtkân II, 212) .  

[*] Savaşmak, savaşa hazırlanmak, savaş veya eğitim maksatlı intikal, savaş şartları nedeniyle askeri ve ekonomik imkanların bu işe tahsis edilmesi dahil her türlü olağan üstü hareket, faaliyet. Bakınız (Tevbe 9/41)  

1299 The immediate reference is to the expedition to Tabuk (A.H. 9), for which see the Introduction to this Surah. But the lesson is perfectly general. When a call is made on behalf of a great cause, the fortunate ones are those who have the privilege of responding to the call. The unfortunate ones are those who are so engrossed in their parochial affairs that they turn a deaf ear to the appeal. They are suffering from a spiritual disease. 1300 (Cf. 13:26 ). The choice is between two courses: will you choose a noble adventure and the glorious privilege of following your spiritual leader, or grovel in the earth for some small worldly gain or for fear of worldly loss? The people who hesitated to follow the call of TabTik were deterred by (1) the heat of the summer, in which the expedition was undertaken on account of the threat to the existence of the little community, and (2) the fear of losing the fruit harvest, which was ripe for gathering.