Tevbe Sûresi 29. Ayet Meali

Bkz. 2/190, 9/12“Cizye” sözcüğü “bedel” anlamında bir nevi güvenlik vergisidir. Bu vergi, İslâm devleti ya da toplumu bünyesinde yaşayan gayri Müslim vatandaşların mükellef olan erkeklerinden can ve mallarını koruma bedeli olarak yılda bir defa alınmaktadır. Cizyenin miktarı, yükümlülerin ekonomik durumları dikkate alınarak belirlenir. Akıl hastaları, bunaklar, çocuklar, kadınlar, köleler, körler, topallar ve yaşlılar cizye ödemezler. Cizye veren kişi İslâm’a girer ve Müslüman olursa cizye vermekten kurtulurdu. Bu uygulama aynı zamanda gösteriyor ki; kimse dinini değiştirmeye zorlanamaz. Öyle olsaydı cizye vermek kaydıyla dinini yaşamaya devam eden insanlara dinlerini yaşama müsaadesi verilmezdi. Cizye vermelerinin sebebi; kendilerinin korunma konusunda herhangi bir sorumlulukları olmadığı halde İslâm devleti ya da toplumu tarafından korunmalarının sağlanmasıdır. Bu ayeti, daha iyi anlamak için Muhammed 47/4 ayetiyle bir araya getirmek gerekir: “(Savaşta) inkâr edenlerle karşılaştığınız zaman hemen (onlar sizi öldürmeden siz onların) boyunlarını vurun. Onlara üstün geldiğiniz zaman bağı sıkı bağlayın (onları esir alın). Savaş bitince de onları ya karşılıksız olarak ya da fidye ile salıverin…” (Muhammed 47/4)  

Burada sözü edilen grup müslümanlara savaş açmış Kitap halkıdır. Daha önceki 9:1-5 ayetlerine bakınız.  

1- Belli bir ceza. Savaş hukuku çerçevesinde esirlerden alınan fidye. Bu “cizyenin” (cezanın) gelenekte Müslüman olmayan “tebadan” alınan “baş vergisiyle” bir ilgisi yoktur. 2- Bu ayet, önceki ayetlerden de açıkça anlaşıldığı gibi doğrudan savaş durumu ile bağlantılı bir ayettir. Yoksa birçok ayette hangi inançtan olurlarsa olsunlar, saldırmadıkları sürece hiç kimse ile savaşılmayacağı açıkça ifade edilmektedir. Örneğin 2:190. Ayet)  

(*) Cizye, "kâfi gelmek; karşılığını vermek, hakkını ödemek, tazminat ya da bedel olarak bir şey ödemek, birine yapılan iyiliklere karşı iyilik yapanı mükâfatlandırmak’ gibi anlamlara gelen ’ceza, ( جزي - يجزي) fiilinden türemiş (فعلة) ’’fi’le’’ vezninde bir isimdir.. Kaynak: (Halil b. Ahmed, Kitabul- Ayn, Beyrut 1988, VI,164; Muhammed b. Ahmed el-Ezheri,) Ayet, ilk bakışta Kitap ehline karşı yapılmış bir savaş çağrısı olarak anlaşılabilir. Ancak savaşın savunma amacıyla caiz olduğu yolundaki Kur’ an’ı ilkenin ışığı altında okunup değerlendirildiğinde bu savaşın, Müslüman toplumuna karşı girişilen bir saldırı yahut onun güvenliğini tehlikeye sokan bir tehdidin mevcut olması hâlinde geçerli olduğu ortaya çıkar. Yani buradaki savaş bir saldırı savaşı olmayıp savunma savaşıdır. Onlarla savaş, bizimle savaştıkları ve bize karşı hücuma geçtikleri zaman, saldırgan müşriklerle yapılan savaş gibidir. İşte Ankebüt- 46. Ayetin ((وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا منهم ’’Kitap ehliden zulüm edip size saldıranlar hariç, diğerleriyle daima en güzel şekilde mücadele edin’’şeklindeki mesajı bunu teyit etmektedir. Demek ki, Tevbe-29. ayet, Müslümanlara saldıran ve barışa yanaşmayan kitap ehlinden sadece bir kesimi ifade ediyor, bütün kitap ehli değil. Cizyeye gelince,) جزية) cizye kavramı toprak fethetme sevdasına kapılmış olan Emevilerin uydurma hadisler yardımıyla manasını saptırdıkları bir kavramdır. Kur’an da geçen "cizye" savunma savaşı sonrası karşı taraftan (saldıran ve zarar verenden) talep edilen savaş tazminatı anlamına gelir, yani cizye için asla savaşılmaz, bu ayette vurgusu yapılan kesim ise, barış antlaşmasını bozan saldırgan bir grup olup bütün kitap ehlini kapsamaz. Çünkü ayette geçen ) من الذين) ’’min,’’ tab’id harfi olup sadece saldıran kesimi ifade ediyor. Eğer cizye Müslüman olmayanlardan alınan bir kele vergisi olsaydı, ayetin bütün kitap ehlini kapsayacak şekilde bir ifadeyi kullanması gerekirdi, ama ayette öyle bir ifade yoktur. Demek ki, cizye gayrimüslimlerden alınan bir kele vergisi değil, sadece saldırgan tarafın verdiği zararı tazmin etmesi olayıdır. Zaten Bakara-190. ayeti de saldırganlara karşı yapılan savunma savaşı hariç, hiçbir savaşa onay vermez ve her türlü saldırı ve savaşı şiddetle yasaklar. Not: Bakara-191. ayet, yine Bakara-190. ayette geçen saldırganlara vurgu yapıyor, başka bir gruba değil. Ayrıca öncelikle Kur’an’dan bir konuyu anlamanın ya da bir sorunu çözmenin tek yolu, durumun Kuran’a arz edilmesidir. Özetle; Cizye ceza kökünden gelir. Ceza savaşa özel ödenen bir tazminattır, yani savaşlarda saldırgan devletlerin, galip devletlere verdikleri zarar karşılığında ödemek zorunda oldukları tazminata denir. Tarihte bu cizyeye örnek ödemeler mevcuttur. Ayrıca cizye/tazminat, medeni hukukta da var olan bir cezadır. Yakın tarihimize baktığımızda II. Dünya savaşı sonrası saldırgan Almanya’nın ödediği savaş tazminatı da cizyedir. Yine yakın tarihimizde Yunanistan Kurtuluş Savaşında Batı Anadolu’ya verdiği zararın karşılığında savaş tazminatı olarak Türkiye’ye Edirne’nin Karaağaç semtini vermiştir. Ayrıca ayette geçen ‘’Allah’a, ahiret gününe vs. inanmayan…’’ şeklindeki vasıflar bunların tanımı içindir, yoksa savaşın gerekçesi için değildir. Eğer öyle olsaydı, onlar Müslüman oluncaya kadar onlarla savaşın denilecekti…(alıntı) Yani bu “cizyenin” gelenekte Müslüman olmayan “teb’adan” alınan “baş vergisiyle” bir ilgisi yoktur. Bu ayet, önceki ayetlerden de anlaşıldığı gibi doğrudan savaş durumu ile bağlantılıdır. Yoksa birçok ayette hangi inançtan olurlarsa olsunlar, saldırmadıkları sürece hiç kimse ile savaşılmayacağı açıkça ifade edilmektedir. Bkz: Bakara: 190. Ayet) https://kurandaceliskiolmaz.com/kurana-gore-cizye-vergi-degil-savas-tazminatidir. Bunlarla savaşabilmek için, evvela onların saldırmaları şarttır (2, 190) Ayrıca aşağıdaki kaynaklara bkz: فالآية " تتكلم عن موقف بعينه مع طوائف محددة وقت نزول القرآن وعن جزاء فعلهم (الجزية) كما تم شرحه أعلاه (التفسير العصرى للقرآن الكريم - روح القرآن) الجزية تفرض على المغلوبين من أهل البلاد المفاتلة عنوة بدون رضاهم، وتضرب عليهم إجمالاً وتفصيلاً (حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون - شبكة الألوك،) فجعلوا من الجزية التي فرضها المولى سبحانه وتعالى عقوبة على المقاتلين المعتدين من أهل الكتاب، آتاوة على جميع أهل الكتاب بدون وجه حق) لا نجد في كتاب الله العزيز آية واحدة تجيز الاعتداء على أحد، وفي هذه الآية تحديداً (التوبة 29) اُمرنا بالقتال المشروع، وهو الدفاع عن النفس والدين. لقد جاء الأمر بقتال الذين أعتدوا من أهل الكتاب فقط وليس أهل الكتاب كافَة أما أهل الكتاب من غير المقاتلين الذين لم يشتركوا في القتال ولم يخرجوا المسلمين من ديارهم ولم يظاهروا على إخراجهم، فعلى المسلمين أن يقوموا بِبرهم وأن يُقسطوا إليهم امتثالاً لقول الله تعالى:{لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَارِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ} (ألممتحنة 8) وهذه الاية من سورة العنكبوت -46 (وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَ أحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ الخ ﴿٤٦﴾) تؤيد هذا لان قوله تعالي (إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ) أي اعتدوا عليكم ونصبوا الحرب لكم ولم يقبلوا الصلح الخ حيث هذاالفرقة المعتدية المقاتلة تثسني من الذين يجب علينا أن نجادلهم بأحسن صورة... (مروان محمد عبد الهادي – الموقع الرسمي )...و موقف الرسول الواضح بعد الرجوع إلى مكة يؤكد ان مفهوم محاربة غير المسلمين وعرض (الإسلام أو الجزية أو القتل) عليهم ليس من القرآن فى شيء فالرسول قال لأهل مكة - و هم الذين دأوه بالعدوان- حينما رجع إليها (إذهبوا فأنتم الطلقاء) و لم يقل لهم (الإسلام أو الجزية و القتل) الجزية ليست مؤبدة؛ إذ إنها جزاء مرتبط بالملاءمة الاجتماعية والأمر بالعدل والنهي عن الظلم، فأي اعتداء يصدر من الفئة المعتدية بأوصافها المقررة شرعاً له جزاء ملائم، أما أبدية الجزاء فيتنافى مع الملاءمة الاجتماعية والعدل بل هو ظلم بين، وليس في الآية أي إلزام بتأبيد الجزية --والصواب الذي تطمئن له النفس؛ أن المواطنين من الذين لهم صلة بالكتاب (مسيحيين، يهود، صابئة…الخ) لا تفرض عليهم أي جزية طالما لم يصدر منهم اعتداء، إذ الجزية تشرع باشتراطات معينة لا تنطبق على المواطن المختلف في الدين (الجزية في القرآن والتاريخ) يجب ان نفهم اولاأن كلمة قاتلوا لا تقال الا للدفاع مع عدم الاعتداء كنص الاية (وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ) (البقرة:190) والذين يقاتلوننا و المطلوب قتالهم هم طائفة من اهل الكتاب اسما فقط لا يؤمنون بالله و لا باليوم الاخر و لا يحرمون القتل و الغدر و السرقة و الربا و لا يدينون دين الحق اى لا ينفذون احكام دينهم الموجودة عندهم فى التوراة والانجيل و هؤلاء قد ظاهروا كفار مكة على قتال المسلمين و غدروا بالمسلمين فى غزوة الاحزاب مثل يهود خيبرو بنى قريظة و بذلك و جب تنفيذ أمر الله بقتال المعتدين من اهل الكتاب وليس كل اهل الكتاب ... أما الطائفة الاخرى من اهل الكتاب الذين يؤمنونبالله و باليوم الاخر ولا يقاتلون المسلمين فيجب معاملتهم بالبر و القسط اى المساواة مع المسلمين فى الحقوق و الواجبات لتوصية الله (لا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ) (الممتحنة:8) و خلاصة فهم الاية ان الجزية لا بد ان تكون بعد قتال و القتال كان لطائفة من اهل الكتاب لهم صفات مذكورة بدقة و ليس كل اهل الكتاب ولذلك فإن اهل الكتاب الذين لا يقاتلوننا فهم مثلنا تماما فى المعاملة اى بدون جزية (أهل القران) فالجزية هي غرامة حربية يدفعها المعتدون على المسلمين مقابل إنهاء القتال، ولا تؤخذ من الناس مقابل تركهم على دينهم، فهذا حق من حقوقهم قرره الله لهم، ولا يجوز لأحد أن ينهب أموال الناس مقابل تركهم يمارسون حقا قرره الله لهم، كما كان يتم استعمال هذا المعنى في عصور غابرة !! أما تنظيم التعايش بين المسلمين وبين غيرهم في كيانٍ واحد فهو أمر آخر يخضع لعقد بحيث يرضي الجميع ويكون متفق عليه ويعبر عن قيم الإسلام العليا التي هي أيضا القيم الإنسانية العليا مثل الحكم بالعدل والقيام بالقسط وأداء الأمانات إلى أهلها والبر والتواصي بالحق والتعاون البناء المثمر وكل هذه القيم أطّرها القرآن الى الى يوم القيامة ولايجوز لأحد أن يُحرفها (أسطورة عودة المسيح وعقيدة المخلص والمهدي المنتظر) (حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون} هذه غاية للأمر بقتال أهل الكتاب ينتهي بها إذا كان الغلب لنا، أي قاتلوا من ذكر عند وجود ما يقتضي وجوب القتال كالاعتداء عليكم أو على بلادكم، أو اضطهادكم وفتنتك عن دينكم أو تهديد أمنكم وسلامتكم. كما فعل الروم، فكان سببا لغزوة تبوك، حتى تأمنوا عدوانهم بإعطائكم الجزية في الحالين اللذين قيدت بهما (تفسير المنار – محمد رشيد رضا)ا سبب نزول سورة التوبة الاية - 29: فهذه لاية موجهة لقتال الروم واعوانهم فقط, و كان سبب اعلان النبيﷺ حربه عليهم ,هو قيام الروم و اتباعهم بقتل رسول النبيﷺ واصحابه.فالنبي محمد ﷺ بعث الحارث بن عمير الأزدي بكتابه إلى قيصر بُصْرَى، فعرض له شُرَحْبِيل بن عمرو الغساني ـ وكان عاملاً على البلقاء من أرض الشام من قِبل قيصر ـ فأوثقه رباطاً، ثم قدمه فضرب عنقه. وكان قتل السفراء والرسل من أشنع الجرائم، يساوي بل يزيد على إعلان حالة الحرب، فاشتد ذلك على النبي محمد ﷺ حين نقلت إليه الأخبار فجهز إليهم جيشاً قوامه ثلاثة آلاف مقاتل، وهو أكبر جيش إسلامي لم يجتمع مثله قبل ذلك إلا في غزوة الخندق.أسباب غزوة تبوك : يذكر المؤرّخون أن السبب الرئيسيّ والمُباشر لغزوة تبوك هو وصول الأخبار للنبي -عليه الصلاة والسلام- عن حشْد الروم لقوّاتِهِا وجُنُودها من الشام بقيادة القيصر هِرقل؛ وذلك لِقتال المُسلمين، والقضاء على الإسلام، وغزو حُدود العرب الشماليّة، فقرّر النبي -عليه الصلاة والسلام- استنفار الصحابة الكرام للخروج لهم. أمّا الأسباب غير المُباشرة فكانت تتمثّل بحماية الإسلام والدِفاع عنه، وحُريّة نشره داخل الجزيرة العربيّة، وتقوية القبائل العربيّة التي تخضع لِحُكم الروم بعد دُخُولها الإسلام، ومحو الآثار النفسيّة التي خلّفها انسحاب المُسلمين من غزوة مؤتة، والعلم بالقوّة الحقيقيّة للروم وحُلفائهم في الشام استعداداً للنّصر المبين.[١][٢ المراجع ↑(1) صالح بن طه عبد الواحد (1428 هـ)، سُبُل السَّلام مِن صَحيح سيرة خَير الأنَامِ (الطبعة الثانية)، تركيا: مكتبة الغرباء، صفحة 525، جزء 1. بتصرّف. ↑(2) محمود شيت خطابْ (1422هـ)، الرسول القائد (الطبعة السادسة)، بيروت: دار الفكر، صفحة 397. بتصرّف.) الخلاصة : فالجزية هي غرامة حربية يدفعها المعتدون على المسلمين مقابل إنهاء القتال، ولا تؤخذ من الناس مقابل تركهم على دينهم، فهذا حق من حقوقهم قرره الله لهم، ولا يجوز لأحد أن ينهب أموال الناس مقابل تركهم يمارسون حقا قرره الله لهم، كما كان يتم استعمال هذا المعنى في عصور غابرة !! أما تنظيم التعايش بين المسلمين وبين غيرهم في كيانٍ واحد فهو أمر آخر يخضع لعقد بحيث يرضي الجميع ويكون متفق عليه ويعبر عن قيم الإسلام العليا التي هي أيضا القيم الإنسانية العليا مثل الحكم بالعدل والقيام بالقسط وأداء الأمانات إلى أهلها والبر والتواصي بالحق والتعاون البناء المثمر وكل هذه القيم أطّرها القرآن الى يوم القيامة ولايجوز لأحد أن يُحرفها !!] (أسطورة عودة المسيح وعقيدة المخلص والمهدي المنتظر)  

[4] Üzerlerinde takarrür eden vergi.  

[Cizyeh] kelimesi “antlaşma yapanın antlaşmasına göre verdiği şey”, bir anlamda “güvenlik vergisi”, “vatandaşlık borcu” gibi anlamlar içermektedir.,Burada savaş, sadece iman yoksunluğu sebebine değil, diğer şartların da gerçekleştirilmesine bağlıdır.   

1 Bu âyete göre; Yahûdî ve Hıristiyanların inançları, “Allah’a ve âhiret gününe îman” olarak, kabul edilmemektedir. Bunların îman etmiş kabul edilmelerinin şartı olarak da; bunların; “Allah’ın ve Rasûlünün haram kıldıklarını haram, helal kıldıklarını helal kabul etmeleri, yani Müslüman olmaları” emredilmektedir. Bk. (Âlu İmrân: 19, 85, Mâide: 3) Demek ki bozulmuş birer din olan Yahûdîlik ve Hıristiyanlık, birer ilâhi din değildir ve Allah da böyle bir din, göndermemiştir. Bugünkü ve bundan önceki dinler arası diyalogların asıl amacı bu iki bozuk dine Müslümanlar tarafından meşruiyet kazandırma çabasından ve kâfirlere yalakalıktan başka bir şey değildir. 2 Cizye: İslâm devleti bünyesinde yaşayan gayr-i müslim (Yahûdî, Hıristiyan ve ehl-i kitap olma ihtimali olan Mecûsîler) vatandaşların mükellef olan erkeklerinden can ve mallarını koruma bedeli olarak yılda bir defa alınan vergidir. Bir İslâm beldesinde yaşayan gayr-i müslim, İslâm’a girerse cizyeden kurtulur. Müşriklere gelince onların cizye ödeyerek şirklerini sürdürmeleri asla söz konusu olamaz. Onlar için ya İslâm ya da kılıç vardır. Müslümanlar açısından cizye, ilk defa Hz. Peygamber (s.a.v) tarafından konulmuştur. Hz. Muhammed (s.a.v) cizye verecek olanlara yaptığı anlaşmalarda, durumlarına göre cizyenin miktar ve şeklini belirlemiştir. Akıl hastaları, bunaklar, çocuklar, kadınlar, köleler, kör ve topallar, çok yaşlılardan cizye alınmaz. Çünkü cizye, şer’an savaşmaya muktedir olan gayr-i müslimlere ait bir yükümlülüktür. Cizyenin miktarı, yükümlülerin ekonomik durumları dikkate alınarak belirlenir. Cizye, tahakkuk ettikten sonra; mükellefin Müslüman olması, cizye tahsil edilmeden sürenin geçmiş olması ve cizye tahsil edilmeden mükellefin ölmesi durumlarında cizye düşer.  

40 Lafzen, “kendilerine [önceden] vahiy/kitap verilmiş olup da inanmayanlarla ...” yahut: “kendilerine [önceden] kitap verilen kimseler içinden inanmayanlarla ...” Bizim çeviri ve yorumlarımızda genellikle gözönünde tuttuğumuz üzere, Kur’an’daki bütün ifadelerin, bütün ilke ve öğretilerin karşılıklı olarak birbirini tamamladığı ve dolayısıyla bunların her birinin bir bütünün ayrılmaz parçaları olarak okunmadıkça doğru olarak anlaşılamayacağı temel ilkesi uyarınca, bu ayetin de, savaşın ancak savunma amacıyla caiz olduğu (bkz. 2:190-194 ve ilgili not) yolundaki açık seçik Kur’ânî ilkenin ışığı altında okunması, değerlendirilmesi gerekir. Başka bir deyişle, yukarıdaki savaş buyruğu ancak, Müslümanlar cemaatine ya da devletine karşı girişilen bir saldırı yahut onun güvenliğini açıkça ve tereddüte yer bırakmayacak biçimde tehlikeye sokan bir tehdidin mevcudiyeti halinde geçerlidir. Büyük Müslüman düşünür Muhammed Abduh da bu görüşe katılarak bu ayeti tefsir ederken şöyle demektedir: “İslam’da savaş ancak hakkı ve ona bağlı olan insanları savunmak gerektiği hallerde farz kılınmıştır... Hz. Peygamber’in bütün seferleri hep savunma niteliğindedir; İslam’ın ilk dönemlerinde Sahâbîlerce girişilen savaşlar için de aynı şey geçerlidir” (Menâr X, 332).41 Bizce, yukarıdaki buyruk ya da mesajın anahtar cümlesi budur. “elçi” terimi, şüphe yok ki, burada temsîl edici anlamıyla kullanılmış olup, Yahudi ve Hristiyanların inanç ve öğreti olarak bağlılık iddiasında bulundukları bütün peygamberlere -Yahudiler için özellikle Hz. Musa’ya, Hristiyanlar için de Hz. İsa’ya- ilişkindir (Menâr X, 333 ve 337). Burada kendilerinden söz edilen kimseler önceki cümlede Allah’a ve Ahiret Günü’ne (yani ölümden sonraki hayata ve kişinin, bu dünyada yapıp-ettiklerinden bireysel olarak sorumlu tutulacağına) inanmayı inatla reddetmek gibi ciddî ve temel bir günahla suçlandıktan sonra, devamla, kendi şeriatlarına karşı işledikleri, öncekine nisbetle hafif kalan birtakım amelî günahlarla suçlanmaları ilk bakışta anlaşılmaz gibi geliyor. Öyleyse, burada onlar için yapılan “Allah ve O’nun Elçisi’nin yasakladığını yasak saymıyorlar” şeklindeki suçlamanın, Allah’a inanmamak kadar ağır bir şeyi îma ediyor olması gerekmektedir. Onlara karşı savaş buyruğunun yer aldığı bir söylem, bu anlam örgüsü içinde buradaki “şey”, olsa olsa ancak, ortada hiçbir kışkırtıcı sebep olmadığı halde “saldırganlık eğilimi göstermek” olabilir: zaten, Allah’ın mesajını insanlara ulaştırmakla görevli elçilerin hemen hepsinin tebligatları aracılığıyla Allah’ın yasakladığı en ağır, en ciddî suçlardan biri de budur. Şu halde, yukarıdaki ayet, müminler için, Kur’an’a bağlı cemaate karşı saldırganca davranarak benimsemiş göründükleri kendi inançlarını dahî çiğnemekten çekinmeyen kitap ehline karşı, ama kitap ehlinin yalnızca böyle olanlarına karşı yapılmış bir savaş çağrısı olarak anlaşılmalıdır (karş. Menâr X, 338).42 Bununla bağlantılı olarak bkz. 5:13-14’deki, Yahudi ve Hristiyanlar hakkında, “... akıllarında tutmaları için kendilerine söylenen şeylerin çoğunu unuttular” şeklindeki ifade.43 Zımnen, “İslamî devletin hüküm ve yönetimi altına alınıp ...”. Burada “bağışıklık vergisi” sözcükleriyle karşıladığımız cizye terimi Kur’an’da yalnız bir kere geçmektedir ama terimin anlamı ve onunla ifade edilen uygulamanın amacı pek çok sahih Hadisle yeteri kadar açıklanmış bulunmaktadır. Sözkonusu terim bir ideolojik organizasyon olarak İslamî cemaat ya da devlet kavramıyla son derece yakından bağlantılıdır: ve bu nokta, bu verginin gerçek amacı doğru olarak anlaşılmak isteniyorsa, her zaman akılda tutulması gereken bir husustur. İslamî cemaat ya da devlet organizasyonu içinde gücü yeten her Müslüman, dinî özgürlüğünü yahut cemaatin siyasal güvenliğini tehdit eden her tehlikeye karşı, böyle bir tehlikenin fiilen kendini gösterdiği her zaman cihâd için silahlanma yükümlülüğü altındadır; başka bir deyişle gücü yeten her Müslüman zorunlu askerlik (savunma) hizmetiyle yükümlüdür. Bu öncelikle dinî bir yükümlülük olduğuna göre, İslamî dünya görüşünü (İslam ideolojisini) onaylamayan gayrimüslim uyrukların benzer bir yükümlülük altına sokulmaları haklı bir uygulama olmazdı. Ama, beri yandan onların vatandaşlık haklarının, dinsel özgürlüklerinin de bütün kapsamıyla tam bir koruma ve güvenlik altında tutulması gerekmektedir: İşte Müslüman tebaayı, vatandaşlık yükümlülüklerinin bu eşit olmayan dağılımı sebebiyle bir dereceye kadar tazmin edip dengelemek amacıyladır ki gayrimüslim tebaa (ehl-i zimmet, lafzen, “andlaşmalı” [ya da “koruma altındaki”] tebaa”, yani güvenlikleri hukuken Müslüman tebaa tarafından sağlanan gayrimüslimler) üzerine özel bir vergi yüklenmiştir. Bu itibarla, cizye, ne eksik ne fazla, askerî hizmetten bağışıklık vergisidir ve İslamî yönetimin bu durumdaki uyruklarıyla akdettiği “koruma sözleşmesinin” (zimmet) hukukî bedeli ya da karşılığıdır. (Terimin kendisi, ceza, yani, “tazminat ya da bedel olarak [bir şey] ödedi” fiilinden türemiştir -karş. Lane II, 422.) Ne Kur’an ne de Hz. Peygamber tarafından bu vergi için kesin bir miktar ya da nisbet belirlenmiş değildir; fakat konuyla alakalı rivayetlerin hemen hepsi, bu verginin, özellikle İslamî bir farîza olduğu için, doğal olarak gayrimüslimlerin değil yalnızca Müslümanların ödemekle yükümlü oldukları zekât (“arınma farîzası”) terimiyle ifade edilen vergiden adamakıllı düşük olduğunu açıkça göstermektedir. Şu hususu da sarahaten belirtmek gerekir ki, yalnızca, eğer Müslüman olmuş olsalardı, kendilerinden askerlik hizmeti vermeleri beklenebilecek olan gayrimüslimler, üstelik kolayca ödeyebilecekleri görülen kimseler cizye ödemekle yükümlüdürler. Dolayısıyla, kişisel durum ya da şartları bakımından askerlik hizmetinden hukuken zaten bağışık olan gayrimüslim uyruklar -Hz. Peygamber’in sünnetine, öğreti ve uygulamalarına dayanılarak bilindiği üzere- cizye yükümlülüğünden de bağışıktırlar; bu sınıfa giren gayrimüslimler: (a) Kadınlar, (b) ergenlik yaşına gelmemiş erkekler, (c) yaşlı erkekler, (d) hasta ve sakat erkekler, (e) rahipler, keşişler, ayrıca askerî hizmet için gönüllü olan bütün gayrimüslimler de, doğal olarak cizye yükümlülüğünün dışındadırlar. Bizim yukarıda ‘an yed (lafzen, “ellerinden”) terimi için kullandığımız “kendi elleriyle” yani, direnmeden ifadesi, Zemahşerî’nin bu ayet hakkındaki kendi tefsirinde verdiği muhtelif açıklamalardan birine dayanıyor. Reşid Rıza, yed sözcüğünü, “güç” ya da “iktidar” anlamını veren mecazî çağrışımlarıyla ele alarak, ‘an yed tabirini, teorik olarak cizye ödemekle sorumlu kişinin malî gücüne bağlıyor (bkz. Menâr X, 342): bu açıklama, hiç kuşkusuz bu verginin kabul gören tanımıyla da doğrulanmaktadır.  

[1433] “Cizye âyeti” diye bilinen bu âyet, sığınma hakkı tanıyan 6 ve saldırı hâlinde savaşı meşru kılan 8. âyetle birlikte anlaşılmalıdır. Yalnız burada kullanılan ve “bedel” anlamına gelen cizye “güvenlik bedeli” olarak verilen bir vergidir. Bu bedeli ödeyen, güvenliğini garantiler. Esasen cizye uygulaması, vahyin inanç özgürlüğüne dair titizliğinin muhteşem bir örneğidir. Zira Müslüman cemaatin hayat tarzını ve ideolojisini korumak, o cemaate mensup olanlara ibadet düzeyinde bir vecibedir. Gayr-ı Müslim vatandaşların bu ibadete zorlanmaları haksızlık olurdu. Onlar hiçbir risk almazken, İslâm cemaatinin bu unsurların güvenliğini sağlaması da tersinden bir haksızlıktır. İşte bu âyet her iki taraf için de âdil olan bu yöntemi teşri kılmıştır.  

Dinu’l-hakk izafeti “Hak dini” demek olup “hak din” den daha kuvvetlidir. İslâm’ın hakka teslimiyet esasına dayandığını Allah’ın hakkını, bütün hakların temeli saydığını, hakların kutsallığını ifade eder. (Geniş bilgi için: M. H. Yazır’ın “Hak Dini” tefsirine bkz.) Bu âyet, Ehl-i kitabın Allah’a ve âhirete gereğince iman etmediklerini, gerçek dini kabul etmediklerini bildiriyor: Çünkü onlar Allah’ı kemal sıfatlarıyla muttasıf ve eksiklerden münezzeh olarak tanımıyorlar, âhiretin gerçek mahiyetini anlayamıyorlardı. Bunlarla savaşmak için, evvela onların saldırmaları şarttır (2, 190). Hz. Peygamber (a.s.) müşrik araplarla ancak İslâm’ı imha etmek için silaha sarıldıklarında harbetti. Hıristiyanlar da Müslümanları ortadan kaldırmak için, İslâm devletine karşı kuvvet hazırlayıp hücum ettikleri zaman onlara karşı hazırlandı ve karşı tarafın saldırmaya hazır olmamasını fırsat bilerek baskın yapmadı. Aksine, harbetmeden geri döndü. Cihadın gayesi gayri Müslimleri kuvvet kullanarak İslâm’a sokmak değil, İslâm’a karşı çıkan kuvvet kalmamasını sağlamaktır. Cizye, İslâm devletinin, gayri müslim vatandaşlarından aldığı cüz’î bir vergidir. Müslümanların verdiği zekât nisbetinden fazla değildir. Devletin sunduğu hizmetler karşılığı olarak alınır.  

[*] Kitap diye meal verdiğimiz resul (رسول), "gönderilen"demektir. Bir bilgiyi iletmek için gönderilen elçiye resul dendiği gibi onunla gönderilen bilgiye de resul denir (Müfredat). Kur'an'da geçen resul, ya elçi ya da Allah'ın Kitabı anlamındadır. Allah Teâlâ şöyle demiştir: "Muhammed sadece elçidir. Ondan önce de elçiler geldi. O ölse veya öldürülse, gerisin geri mi döneceksiniz?" (Al-i İmran 3/144) Artık aramızdaki resul, Kur'an olduğu için bu gibi âyetlerde kelimeye başka anlam verilemez.. [*] İsim sıfatına izafe edilmiştir, ed-dîn'ul-hak = الدين الحق demektir. (Bkz. Sa'leb, el-Keşfu v'el-beyân, Tevbe 28.) [*] "O ceza" diye meal verdiğimiz "el-cizye = الْجِزْيَةَ", çeşit bildiren mastardır, belli bir ceza demektir. Onun ne olduğunu ancak şu âyetten öğrenebiliriz: "Ayetleri görmezlikte direnenlerle (kafirlerle) savaşta karşılaşınca boyun köklerini vurun. Etkisiz hale getirince onları, sıkı güvenlik çemberine alın. Sonra esirleri karşılıksız ya da fidye alarak serbest bırakın ki savaşın ağırlığı kalmasın..." (Muhammed 47/4) Savaşta küçük düşüp o cezayı elleriyle verecek hale gelmeleri, esir olmalarıdır. Ödeyecekleri ceza da karşılıksız serbest bırakılmayanların ödeyecekleri fidyedir. Gelenekte gayri müslimlerin erkeklerinden alınan baş vergisi anlamındaki cizyenin, her hangi bir delili yoktur. [5] Allah Teâlâ şöyle demiştir: "Yanlış davrananlar dışındaki ehl-i kitap'la mücadelede sadece en güzel yöntemi uygulayın..." (Ankebut 29/46) Yanlış davrananlar, bize savaş açanlardır. İlgili âyet şöyledir: "Allah yolunda, sizinle savaşanlarla savaşın ve haksız saldırı yapmayın. Allah, haksız saldırı yapanları sevmez." (Bakara 2/190)  

(8) Bu ve benzeri âyetler, Müslümanlara karşı savaş halinde olan veya savaş hazırlığı içinde bulunanları kastetmektedir ki, 2:190-193 ve benzeri âyetlerden açıkça anlaşılan budur. Çünkü bu âyetlerde, “Sizinle savaşanlarla savaşın; haddi aşmayın; vazgeçerlerse siz de vazgeçin” emirleri yer almaktadır. Nitekim Peygamberimizin uygulaması da hep bu şekilde olmuştur.  

1281 Jizyah: the root meaning is compensation. The derived meaning, which became the technical meaning, was a poll tax levied from those who did not accept Islam, but were willing to live under the protection of Islam, and were thus tacitly willing to submit to its ideals being enforced in the Muslim State . There was no amount permanently fixed for it, and in any case it was merely symbolical-an acknowledgment that those whose religion was tolerated would in their turn not interfere with the preaching and progress of Islam. Imam Shafi' suggests one dinar per year, which would be the Arabian gold dinar of the Muslim States, equivalent in value to about half a sovereign, or about 5 or 7 rupees. See n. 410 to 3:75. The tax varied in amount, and there were exemptions for the poor, for females and children (according to Abu Hanifah), for slaves, and for monks and hermits. Being a tax on able-bodied males of military age, it was in a sense a commutation for military service. But see the next note. 1282 'An Yadin (literally, from the hand) has been variously interpreted. The hand being the symbol of power and authority, I accept the interpretation "in token of willing submission." The Jizyah was thus partly symbolic and partly a commutation for military service, but as the amount was insignificant and the exemptions numerous, its symbolic character predominated. See the last note.