Tevbe Sûresi 28. Ayet Meali

Bu âyette, Kâ'be'nin, zamanına göre iktisadi önemi apaçık bildirilmektedir.  

28.Yüce Allah bu ayeti kerime ile müşriklerin Mescidi Haram`a yaklaştırılmalarını yasakladı. Ancak müşrikler daha önce Mekke`ye gelirken yanlarında yiyecek vs. de getirerek bunları satarlardı. İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayetine göre söz konusu yasaktan sonra mü`minler: "Bize yiyecek nerden gelecek?" dediler. Bunun üzerine Yüce Allah: "Eğer yoksulluğa düşmekten korkarsanız (bilin ki) Allah dilerse sizi kendi lütfuyla zengin edecektir" diye buyurdu. Bunu destekleyen bir rivayeti de İbnu Cerir ve Ebu Şeyh, Said bin Cubeyr`den rivayet etmişlerdir. Bu hususa işaret eden daha başka rivayetler de nakledilmiştir.  

“Müşrikler ancak birer murdardır” ifadesi, onların maddi varlıklarının yani bedenlerinin, elbiselerinin pis olduğu anlamında değil, batıl inançları, manevi ve ahlâkî telakki ve davranışları bakımından soyut anlamda pis sayılmalarındandır. Mescid-i Harama girmeleri bu bakımdan yasaklanmıştır.“Kâbe’yi ziyarete gelmemelerinden dolayı yoksul kalmaktan korkmak” cümlesinden anlıyoruz ki; Kâbe’yi ziyarete gelenlerin bugün olduğu gibi zamanına göre iktisadi anlamda çevreye ciddi katkıları oluyordu. Bu katkıların bitmesinden endişelenen Müslümanları teselli etmek için “Allah sizi zenginleştirir” ifadesi kullanılmıştır.  

1- Kirlidir, çirkindir: Söz konusu kirlilik maddi bir kirlilik değildir. Bu daha çok ticari anlamda çıkar kirliliği, davranış kirliliği, sorumsuzluk ve saygısızlık ifade etmektedir. Bu kirlilik, etik bir kirliliktir. Mescid-i Haram'ı şirk uygulamaları ve aldatmalarla kirletmektir. Ayette geçen “necis” sözcüğüne “pislik” şeklinde anlam vermek Kur'an'ın diline yakışmayan bir üsluptur. Ayrıca söz konusu olan müşrikler, müşriklerin tamamı olmayıp “bilinen, belli kimselerdir.”  

(1)“Muzır (zararlı) kâfirler ve kâfirlerin yolunda giden sefihler (beyinsizler), Cenâb-ı Hakk’ın hayvanâtından bir nev‘-i habîsdirler (pis bir tâifedirler) ki, Fâtır-ı Hakîm (herşeyi hikmetle yaratan Allah)onları dünyanın i‘mârı için halk etmiştir (yaratmıştır) ve mü’min ibâdına (kullarına) ettiği ni‘metlerin derecelerini bildirmek için, onları bir vâhid-i kıyâsî (ölçü birimi) yapmıştır. Âkıbette (işin sonunda)müstehak oldukları (hak ettikleri) Cehenneme teslîm edecektir.” (Lem‘alar, 17. Lem‘a, 125)  

(*) Bu ayet, Rasülüllah’ın katıldığı Hacc-ı Ekber’in kapanış beyannamesindeki maddelerden bir tanesidir ve belirli muhataplara, yani yalnız saldırgan müşriklere yönelik bir kesin uyarıdır. Burada konu edilen “müşrikler” Resulullah ile yaptıkları sözleşmeleri, barış antlaşmalarını bozup Müslümanları sinsice arkadan vurmak isteyen kimselerdir. Yaptıkları iş ve eylemleri çirkin olan da, bir daha Mescid-i Haram’a sokulmayacak olan da bunlar olup başka yerde yaşayan müşrik, Yahudi, Hıristiyan, Mecusi ve ateistler değildir. Hele hele o günlerden seneler, asırlar sonra dünyaya gelmiş ve gelecek Müslüman olmayanlar hiç değildir. Ayetin yer aldığı pasajı iyi anlamak gerekmektedir. Pasajda bu konu gayet açık ve nettir. Ayrıca ayette geçen ifade ( نجس) ’’necisun’’, yani necis, pislik değil de, (نجس)’’ necesun’’, yani niyet ve eylemleri kötüdür, bunlar manen kötüdürler, şeklindedir. Bu nedenle meallerde geçen (müşrikler ancak pisliktirler, necistirler veya murdardırlar) şeklindeki ifadeler ve mealler tamamen yanlıştır. Zira Müşrikler bedenleri itibariyle, maddî varlıklar yönünden değil, batıl inançları, ahlâkî ve davranışları bakımından kötüdürler. Zaten genel bir ifade olan (ولقد كرمنا بني ادم) ‘’ ve muhakkak ki biz insanoğluna çok değer verdik’’ (İsra-70) şeklindeki ayetle de Allah’ın yarattığı bütün insanlar (iman etsin etmesin) değerli varlıklardır. Ancak bazıları kendi kötü tutum ve davranışlarıyla manevi olarak kendini ‘’neces’’ yani manen kendini kötü niyetli, kötü eylemler sahibi yapmaktadır. Bunun maddi bir pislik veya necasetle en ufak bir ilgisi yoktur. Bu yasak bunların niyet, tutum ve davranışlarının kötü olduklarından dolayıdır (وقد أنيط وصف النجاسة بهم بصفة الإشراك فهي نجاسة معنوية نفسانية وليست نحاسة ذاتية (التحرير والتنوير) { إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ- لخبث باطنهم – تفسير البيضاوي  

[1] Dokuzuncu sene-i Hicriyesinden sonra.[2] Ticaretinizin durmasından.[3] Verdiği, vermediği hikmete uygundur.  

9 Pislik veya pis olmak, duyularla algılanan ve basiretle algılanan olmak üzere iki çeşittir. Ayette kastedilen ikincisidir. Yani manevi yönden olan demektir (Ragıp). 10 Müşrikler Kâbe’deki putlarına her hac mevsiminde ziyarete geliyorlar ve bu arada Mekke’nin ekonomisi iyileşiyordu. İşte bu ziyaret ve ticaretten Mekkeli pek çok kişinin geliri vardı. Ayette bu husus ifade edilmektedir. O yıllardan sonra, Müslümanlar pek çok fetihlere çıktılar ve zenginleştiler ve böylece müşriklerin hac gelirlerine gerek kalmadı.  

Buradaki [neces] “pislik” kelimesi, müşriklerin hem maddi anlamda pis olduklarını hem de şirk ve küfürle eşdeğer manevi pislik barındırdıklarını içermektedir. Benzer kullanım için bkz. Tevbe 9:95.  

1 Müşriklik; Manevi bir pislikten başka bir şey değildir. Şirk, manevi pisliklerin en fenasıdır. Bir de bunlar taharetlenmezler, gusletmezler, necasetlerden sakınmazlar, bedenleri ve elbiselerini necasetten uzak tutmazlar. Bu cihetle de kendileri aynen ve bizzat bir pislik değil ise de öyle denecek gibi pis bir haldedirler yani temiz değildirler. Hasan el-Basrî: “Bir müşrikle Mûsafaha eden abdest alsın” demiştir. Yani müşrikler, bir insan olmak itibariyle değil, sadece müşrik olmaları sebebiyle pislik gibi tiksinilecek haldedirler. Bugünkü Müslüman olduğunu söyleyen bazı şiî mezheplerin ve şiî-sünnî tarikatların, kendi akidevi sistemleri içerisinde ne derece şirkle iç içe olduklarını iyi düşünmeleri gerekmektedir. Şirk pisliği, önce iman sonra da taharet ile temizlenir. Sonra şer’an da aklen de açıktır ki, bu hüküm insan olarak yaratılmaları açısından değil, kendi tercihleri açısından arızî bir durumdur. Yani müşrikler de birer insan olmak bakımından doğuştan değil, müşrik olmaları dolayısıyla itikat ve amel yönünden pisliğe batmışlardır. Bir pislik gibi iğrenilecek durumdadırlar. Dışarıdan pislikleri görünmese bile şirkleri sebebiyle manen pistirler. 2 Yani, bu âyetle müşriklerin Kâbe’ye ve Harem hududuna girmeleri yasaklanmıştır. Bu yasak o günden beri kesintisiz uygulana gelmiştir. Hanefilere göre bu yasağa, diğer mescidler dâhil değildir. Çünkü Peygamberimiz, Mescid-i Nebevi’de müşrik Sakîf ve Necran heyetlerini, kabul buyurmuştur. Hz. Ali, (r.a) bu sûreyi ilân ederken: “bu yıldan sonra müşrikler haccetmeyecek” diye tebliğ etmiştir.  

37 Neces (“kirli, pis, murdar”) terimi Kur’an’da bir tek kere ve burada geçmekte ve münhasıran manevî bir yüklem taşımaktadır (bkz. Menâr X, 322 vd.). Bugün doğu ve merkezî Arabistan’da yaşayan ve modern şehir ve kasabalardaki Arapların tersine Arapça deyimleri son derece aslına uygun bir düzeyde dillerinde yaşatan bedevîler ahlaken düşük, sadakatsiz ve güvenilmez kimseleri neces sıfatıyla nitelendirirler. Mescid-i Harâm, hiç kuşkusuz aslen Kâbe’dir, ama bir sonraki cümleden de anlaşılacağı gibi, dolaylı olarak bütün bir Mekke havalisini işaret etmektedir.38 Lafzen, “onların bu yıllarından sonra” -yani, bu surenin de vahyedilmiş olduğu Hicret’in 9. yılından sonra.39 Bu ifade, inanmayanların Mekke’de yaşamaktan yahut orayı ziyaret etmekten men edilmelerinin, bir ticaret ve iş merkezi olan şehrin bu özelliğini kaybetmesine ve dolayısıyla sakinlerinin yoksullaşmasına, mağdur olmasına sebeb olacağı yolunda bazı Müslümanların (sadece bu ayetin vahyedildiği günlerde değil, başka dönemlerde de) duydukları kaygıya işaret etmektedir.  

[1429] Muşrikûn için bkz: Âyet 1 ve 3, not 1. [1430] Şirk mânevî bir pisliktir ve Mescid-i Haram gibi mübarek bir mekân şirkle kirletilmemelidir. Şirkin pislik oluşu, aklın kullanılmamasıyla alâkalıdır. Bkz: “Allah aklını kullanmayanları pisliğe mahkûm eder (10:100). [1431] Bunun anlamı, âyetin zamana dönük yüzü dikkate alındığında “putlarına ibadet amacıyla kutsal mekânları kullanmasınlar” demektir. Nitekim Ebu Hanife de “Mescid-i Haram’a yaklaşmasınlar” ibaresini “Hacc ve umreye gelmesinler” şeklinde anlamıştır. Bu yasağın kapsamı, müşrikleri hacdan men ile sınırlıdır. [1432] Endişeleri, Hz. Muhammed’e tâbi olmaları durumunda, çevredeki Arapların Mekke’nin kutsallığını kabul etmekten vazgeçip sakinlerini yağmalayacakları korkusuydu. Mekke’nin fethinden (630) sonra vahyedilen ve müşriklerin Kâbe’den uzak tutulmasını emreden âyet, ticaret ve ibadet için gelenlerden elde edilen servete delâlet eder.  

Müşrikler bedenleri itibariyle, maddî varlıklar, yönünden değil, batıl inançları, ahlâkî telakki ve davranışları bakımından necis sayılmaktadırlar. Mescid-i Harama girmeleri bundan dolayı yasaklanmıştır.  

Gerçekten o yıldan sonra fetihler birbirini izlemiş, müslümanlar çok zengin olmuşlardır.  

[2] Hicretin dokuzuncı senesinde müşrikler Harem'e duhûlden men' buyuruldılar.  

1278 Unclean: both literally and metaphorically; because Muslims are enjoined to be strict in ablutions and physical cleanliness, as well as in purity of mind and heart, so that their word can be relied upon. 1279 This year of theirs: there is a two-fold meaning: (1) now that you have complete control of Makkah, and are charged with the purity of worship there, shut out all impurity from this year; (2) you have seen how the Pagans have behaved this year; their year of power and misuse of that power may be called their year, it is over, and now you Muslims are responsible. 1280 The concourse in Makkah added to the profits of trade and commerce. "But fear not," we are told; "the Pagans are a waning power, bound to disappear, and you should strengthen your own community, that they may more than counterbalance the apparent loss of custom; and Allah has other means of improving your economic position." This actually happened. The Pagans were extinguished from Arabia , and the concourse of Pilgrims from all parts of the world increased the numbers more than a hundredfold. Here is common-sense, wisdom, and statesmanship, even if we look at it from a purely human point of view.