Tevbe Sûresi 23. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 58/22.  

Bkz. 3/28, 4/139, 144, 5/51, 57, 19/81, 29/25, 58/22, 60/1“Onları veli edinmeyin” yani onların velayeti altına girmeyin, onlardan yardım istemeyin, işlerinizi onlara havale etmeyin, onları koruyucu olarak görmeyin, desteklerini, ilgilerini beklemeyin. Zira onlar, inandıklarınızın düşmanı olduğu için sizi yanlış istikamete yönlendirirler.  

1- Koruyucu, yardımcı, gözeten, destekleyici, yandaş. Çevirilerde “Veli” ve velinin çoğulu olan “evliya” sözcüğüne “dost” olarak anlam verilmektedir. Oysaki bu sözcük, etik anlamıyla dostluğu değil; siyasi bağlamda yönetme, koruma, gözetilme anlamına gelmektedir. Kur'an, “dost” deyimi için halil sözcüğünü kullanmaktadır. (Örneğin, 2:254; 4:125; 17:73; 25:28) 2- Onların yanında yer alırsa  

(*) Veliler edinmekle diyaloğu birbirine karıştırmamak lazım. Her geçen gün dünya küçülüyor. Küçülen dünyada hangi kültürden ve görüşten olursa olsun ve hangi inanç sistemine bağlı bulunursa bulunsun insanlar bir arada yaşamak, birbirleri ile dostluk kurmak ve birbirlerinden alış-veriş etmek zorundadır. Ayrıca İslam’ın temelini oluşturan tebliği diyalogsuz gerçekleştirmek imkânsızdır. İslam’ı gerçek manada yaşayan Müslümanlar gayrimüslim toplumlarla ne kadar diyalog halinde olurlarsa o kadar hizmet etmiş olurlar. Yani bu vb. ayetler onlarla dostluk kurmamızı değil, onları veliler (yani kendimize yönetici, temsilci ve idareci) edinmemizi yasaklıyor. Çünkü bu tip islam düşmanları kendimize buyruk yapar, onları kendimize lider, yönetici yaparsak bizi dinimizden ve inancımızdan uzaklaştırmaya çalışırlar. Zaten Arapçada veli, dost anlamında değil, yönetici, koruyucu ve idareci anlamındadır, ama maalesef birçok mealde bunun çevirisi hep yanlış yapılmştır. Zaten Arapçada dost ifadesinin karşılığı veli değil, (خليل)’’halil’’kelimesidir. Mesela: Nisa-125.ayette yüce Allah ((واتَّخَذَ اللّهُ إِبْراهیمَ خَلیلاً’’ vet- tahazellahu ibrahime halilen’’Ve Allah ibrahim’i dost edinmişti’’ deniliyor. Yine Furkan süresi 28. ayete يَٰوَيْلَتَىٰ لَيْتَنِى لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا))’’(O gün, zalim kimse), yazıklar olsun bana, keşke falanı dost edinmeseydim!”diyecek. Ve yine Bakara-254. ayette (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ ۗ)’’ Ey inanmış olanlar! Hiçbir alışverişin, hiçbir dostluğun ve hiçbir şefaatin olmadığı kıyamet günü gelmeden önce, size rızık olarak verdiklerimizden Allah yolunda harcayın. İnkâr edenler ise zalimlerin ta kendileridir.’’ deniliyor. İşte bütün bu ayetlerde dost için (خليل)’’halil’’ dostluk için’’hullet’’ ifadeleri kullanılmıştır. Yani hiçbirinde veli ifadesi yoktur.  

6 Burada “dost edinmeyiniz”den kasıt, normal insani ilişkiler değil, onlarla “ittifak kurmak”, “inananlara karşı bunlardan yana olmak” vb anlamındadır. Yoksa Kur’an’ın diğer ayetlerinde ana-baba ve akrabalara karşı görevlerin önemi anlatılır.  

Buradaki [istehabbû] fiili “tercih etmek” anlamına gelebileceği gibi “sevmek” anlamına da gelebilir. Benzer mesajlar: İbrâhîm 14:3; Nahl 16:107; Fussilet 41:17.,Yüce Allah burada bir sevgi-iman ilişkisi ortaya koymaktadır. Bu çerçevede eğer karşı tarafta inkarcılık ve onları sevdirme girişimi varsa kişinin en yakınları bile olsalar bunu yapanların dost edinilmemesi gerektiği belirtilmektedir. Âl-i İmrân 3:28, Nisâ 4:138-139, 144, Mâide 5:51, 57, Mümtehine 60:1, 9 gibi ayetlerde ifade edildiği üzere, inkârcıları, yahudileri ve hristiyanları dost edinmemek gerektiği bildirilmektedir.  

1 Yani, sizden her kim, onları dost edinirse, onların velâyetleri altına girerse, onlardan yardım isterse ve işlerini onlara havâle ederse… Bir de kâfir anneye ve babaya itaat hususu vardır ki o, normal evlatlık görevidir. Ancak Allah’a isyan hususunda, Allah’ın kullarına itaat, asla mümkün değildir. Bu âyet, bunun sınırını belirlemektedir.  

31 Velâyet (“bağlılık”, “dostluk”) terimi buradaki anlam akışı içinde, başkalarıyla diğer müminlere karşı kurulan dostluklar, ittifaklar anlamındadır (3:28’de olduğu gibi). (Bu ifadenin, en geniş anlamıyla manevî plandaki çağrışımları hakkında bkz. 4. sure, 154. not). Sözkonusu terimin burada normal insan ilişkileri içinde yer alan “dostluk/arkadaşlık” anlamında kullanılmadığı, kişinin anne-babasına ve akrabalarına karşı iyi ve rahm edici davranmasını öğütleyen pek çok ayetin varlığıyla sabittir. Bu hususu, Müslümanlar cemaatine düşmanca davranmayan gayrimüslimlerle dostça ilişkiler kurmanın caiz ve hatta istenir bir durum olduğunu müminlere hatırlatan 60. surenin 8 ve 9. ayetleri daha açık bir biçimde ortaya koymaktadır. (Bu konuda bkz. benzer bir yorumun yer aldığı Menâr X, 269 vd.)  

[1422] Kan bağına dayalı bedevî bir toplumu değerler sistemi demeye gelen din bağına dayalı medenî bir toplum hâline getiren temel bir ilke.  

Veli: hâmi, koruyucu, birinin işlerini deruhde eden kimse, yönetici, destek veren yardımcı, dost anlamlarına gelir.  

[1] Rasûlullah tarafından Mekke'deki mü'minlere Medîne'ye hicret emir olundığı zamân hicrete hazırlandılar. Bunlardan ba'zılarına ehil ve evlâdları asılub: "Bizi bırakub nereye gidiyorsunuz? Siz gider iseniz bize kim bakar? Aç kalır telef oluruz" diye ricâ ve niyâzda bulundılar ve onlar da hicretden fâriğ oldılar. Bu âyet-i kerîme onlar hakkında nâzil olmuşdur.  

(5) “Veli” sözcüğünün anlamı için 3:28 ile 5:51’in dipnotlarına bakınız.