Tevbe Sûresi 17. Ayet Meali

[168] Îmar kelimesi hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VIII, 149-153.  

Yani müşrikler, kendilerinin inkârcı olduklarını bildikleri halde Allah’a ibadet maksadıyla yapılan Kâbe’yi onarmalarına asla imkân ve ihtimâl yoktur.“Allah’ın mescitleri” anlatımı, sadece Mescid-i Haram-ı değil yeryüzündeki bütün mescitleri ihtiva eden bir ifadedir. O gün müşrikler Kâbe’ye sahip çıkıyorlardı, bugün de cami ile pek bir alakası olmayan insanlar cami inşa ederek günah çıkartmaya çalışıyorlar.  

Peygamberimizin amcası Abbas b. Abdulmuttalib Bedir savaşında esir olduğu zaman müslümanlar, müşrik olduğundan ve akrabasıyla ilgisini kestiğinden dolayı onu, ayıplamışlardı. Hz. Ali ise daha ağır sözleri söylemişti. Abbas dedi ki: «Bizim kötü taraflarımızı söylüyor, iyi taraflarımızı gizliyorsunuz. Biz Mescid-i Haram’ı imar ediyoruz, Kâbe’nin perdedarlığını yapıyoruz, hacılara su dağıtıyoruz ve esirleri serbest bırakıyoruz.» Bunun üzerine bu âyet indi.  

(2)Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın amcası Abbâs bin Abdülmuttalib Bedir Harbinde esir düştüğü vakit, henüz İslâm’la şereflenmemiş olup sıla-i rahmi (akrabâ ziyâretini) terk ettiğinden, Müslümanlar onu ayıpladılar. Hz. Ali (ra) ise daha ağır sözler söyledi. Abbâs bin Abdülmuttalib cevâben: “Bizim fenâlıklarımızı söylüyor, iyi huylarımızdan bahsetmiyorsunuz. Biz Kâ‘be’yi ta‘mîr eder ve perdedarlığını yaparız. Hacılara su dağıtıp esirleri serbest bırakırız” demesi üzerine bu âyet nâzil oldu. (Celâleyn Şerhi, c. 3, 235)  

(*) Mescitlerin imarı; a- Binasını yenilemek, süslemek, temizlemek, döşemek ve aydınlatmakla, b- Ziyaret etmekle, içerisinde bulunup Allah için ibâdet edilmekle, ilim öğrenilmekle ve içerisinde Müslümanların dini ve toplumsal bütün işlerinin yapılmasıyla mümkündür… (M. Türk Meali Tevbe-17. Ayet Açıklaması) “Allah’ın mescitleriden kasıt sadece Mescid-i Haram-ı değil yeryüzünde bulunan bütün mescitleri ihtiva eden bir ifadedir. Ayrıca o gün putperestler Kâbe’ye sahip çıkıyorlardı…  

[4] Mescidi-i Haramı veya mescitlerden birini.[5] Merremet etmek, içine girmek, içinde oturmak.  

Bu ifade “kâfirliklerine kendileri şahit iken”, “nefislerinin küfrünü, inkârını göre göre” manasına gelmekte, putlara tapmaları, vahyi inkâr etmeleri, Hz. Muhammed’in risaletini reddetmeleri vs. hususlar ortada dururken, Allah’ın mescitlerini inşaya, imara, onları yaşatmaya hiçbir şekilde haklarının bulunmadığı belirtilmektedir.  

1 Mescitlerin imarı; a- Binasını yenilemek, süslemek, temizlemek, döşemek ve aydınlatmakla, b- Ziyaret etmekle, içerisinde bulunup Allah için ibâdet edilmekle, ilim öğrenilmekle ve içerisinde Müslümanların dini ve toplumsal bütün işlerinin yapılmasıyla mümkündür.2 Yani müşriklerin, kendilerinin kâfir olduklarını vicdanlarında bilip durdukları ve Kâbe’nin etrafına putlar dikip, Kâbe’yi çırılçıplak tavaf ederek, kâfirliklerini ispat etikleri halde, Allah’a ibâdet için yapılan Kâbe’yi imar etmelerine asla imkân ve ihtimâl yoktur.  

26 Geçişli formuyla ‘amera fiili, bir yeri hem ziyaret etmek, hem de idame ettirmek yahut bakıp gözetmek anlamına geliyor; buna dayanarak biz de en ye‘muru ifadesini “ziyaret etmeleri yahut onarıp gözetmeleri” ifadesiyle aktarmayı daha uygun bulduk.27 Müfessirlerden bazıları, bu ayetten, müşriklerin mescidlere (Allah’a düzenli ibadetlerin yapıldığı yerlere) girmesine izin verilmediği sonucunu çıkarmaktadırlar. Oysa, Hz. Peygamber’in, bizzat kendisinin, bu surenin vahyedilmesinden sonra yani H. 9. yıl içinde müşrik Benî Sakîf oymağına mensup bir heyeti Medine’deki Mescid’de kabul etmiş olduğuna bakılırsa, bu görüşün hiçbir şekilde savunulamayacağı söylenebilir (Râzî). Bu itibarla, yukarıdaki ayet, müşriklerin “Allah’ın mescidlerini ziyaret etmelerinin ya da bakıp gözetmelerinin” ancak kendileri açısından ahlakî bir uygunsuzluğa, ikiyüzlülüğe delalet edeceğini ifade etmek içindir. Onların, İslam’ın merkezî mâbedi durumundaki Mekke’deki Mescid-i Harâm’dan çıkarılmalarına gelince, bu konuda bkz. bu surenin 28. ayeti.  

[1419] Bir mescidi ziyaret edip içinde ibadet etmek, onu mânen imar etmek olduğu için küçük hacca “umre” adı verilmiştir.  

Mâmur etmek: Bina etmek, bir de oralarda ibadete devam ederek şenlendirmek şeklinde olur. Bu âyette mesacid, tekil mânada Mescid-i Haram diye tefsir edilir. Zira orası bütün mescitlerin kıblesidir, imamıdır. Ayrıca oranın her tarafı mesciddir; halbuki diğer mescitlerde bu özellik yoktur. Burada nefyedilen durum, müşriklerin oraya girme liyakatlerini reddetmektir. Yoksa bu işin fiilen varlığı ayrı konudur.  

[1] 'Abbas bin 'Abdulmuttalib Bedir güni esîr oldukda mü'minler onı küfür ve hakk-ı karâbete 'adem-i ri'âyetle ta'yîb iylediklerinde mumâileyh: "Siz müsâvîmizi söylüyor ve muhâsinimizi lisâna almıyorsunuz" dimekle Cenâb-ı Ali: "Sizin muhâsininiz nedir" diye sordı. 'Abbas: "Mescid-i Harâm'ı ta'mîr ideriz, Ka'be'yi örteriz, hüccâca su virirriz" didi. Ol zamân bu âyet-i kerîme nâzil olarak bunların muhâsinden olmadığı beyân buyuruldı.  

[*] Her müşrik aynı zamanda kafir, her kafir aynı zamanda müşriktir.  

1266 'Amara as applied to mosques implies the following ideas: (1) to build or repair; (2) to maintain in fitting dignity; (3) to visit for purposes of devotion; and (4) fill with light and life and activity. For brevity I have only used the two words "visit and maintain" in the translation. Before the preaching of Islam the Pagans built, repaired, and maintained the Mosque, and celebrated Pagan ceremonies in it, including naked circumambulation round the Ka'bah. They made an income out of it. Islam protested, and the Pagans ejected Muslims and their Leader from Makkah, and shut them out from the Ka'bah itself. When the Muslims were strong enough to retake Makkah (A. H. 8), they purified the Mosque and reestablished the worship of the true God. The families who previously held control could not after this be allowed in a state of Paganism to control the Mosque any longer. If they became Muslims, it was a different matter. The further question arose: should they be allowed to visit it and practise their unseemly Pagan rites? Obviously this would be derogatory to the dignity and honour of the Mosque, and was forbidden. This was the particular occasion to which the verse refers. The general deduction is clear. A house of Allah is a place of sincere devotion, not a theatre for vulgar rites nor a source of worldly income. Only sincere Believers have a right of entry. Who the sincere Believers are, is explained in the next verse.