Tevbe Sûresi 117. Ayet Meali

[Burada Peygamber ile Ensar ve Muhacirlere isnad edilen suç, beşeriyet icabı olan eksikliklerdir. Örneğin; münafıklara karşı sessiz kalmaları.. Yoksa bu suç, bildiğimiz büyük günahları işledikleri manasında değildir.]  

Ayette geçen; “tevbelerini kabul etti” ifadesi, Hz. Peygamber’in ve onunla beraber bulunan Müslümanların günah işledikten sonra tevbe ettikleri anlamına gelmez. Çünkü tevbe etmek için illa da günah işlemek gerekmiyor. Daha uygun olanı yapamamaktan, daha güzel ve daha şuurlu ibadet edememekten, Allah’a ve O’nun Kitabına karşı gösterilmesi gereken sadakati ortaya koyamamaktan dolayı da tevbe edilir.“Onlardan bir grubun kalpleri kaymanın eşiğine gelmişti” ifadesi, Hz. Peygamber’in Tebük seferine katılma çağrısına, haklı mazeretleri olmadığı halde sadece mevsimin sıcaklığını ileri sürerek olumlu bir tepki göstermeyen, sonra da pişmanlık duyup tevbe eden bir kısım mü’minler için söylenmiştir.  

 Peygamberimiz Tebük seferine çıkarken, münafıklar gelip yalandan özür beyan ederek izin istediler, o da onlara izin verdi. Bu hususta 43. âyet indi ve Allah Teâlâ Peygamber’i ikaz etti. Münafıkların propagandasına aldanan bazı müslümanların da kalbine tereddüt düşmüştü. Sonradan onlar da tevbe ettiler.  

1- Yaptıkları yanlıştan vazgeçmelerini kabul ederek, hak ettikleri ödülü verdi.  

(3)Tebük Seferinde, İslâm Ordusu gāyet boğucu bir sıcakta ve büyük zahmetler içinde Şam’a hareket etmişti. O kadar ki, gāzilerin naklettiklerine göre, iki kişi bir hurmayı paylaşıyor, on kişiye bir deve düşüyor ve ona nöbetle biniyorlardı. İslâm târihine “Zorluk Seferi” olarak geçen bu Tebük Seferinde, tahammülü aşan sıcaklar ve sıkıntılar yüzünden, içlerinden bir tâife artık dayanamayıp geri dönmek istemiş ise de, hemen pişmân olup tevbe etmişlerdi. (Celâleyn Şerhi, c. 3, 320)  

(*) Lafzen, “onlardan bir grubun kalpleri neredeyse [Din’den] kayacak gibi olduktan sonra”: Bu ifade, önce, Hz. Peygamber Tebük seferine çıkacağı zaman o’nun sefere katılma çağrısına, haklı mazeretleri olmadığı halde olumlu bir tepki göstermeyen, sonra da pişmanlık duyup tövbe eden bir kısım mümine ilişkindir. (M. Esed Meali Tevbe-117. Ayet Açıklaması)  

[2] Münafıklara izin verdiğinden dolayı.[3] Tebük gazvesinde.[4] Pek gitmek istemeyenlerin.[5] Yahut Allah peygamberin tövbesini kabul etti, yanılmak üzere olan Muhacirin ve Ensar'ın da tövbesini kabul etti.  

Hz. Muhammed’in yaptığı “izin verme hatası”nın sonucunda, bazı müminlerin kalplerinde Tebük Gazvesi’ne karşı bir isteksizlik hissi gelmiş olabilirdi. Bundan dolayı, Yüce Allah hem Hz. Muhammed’in hem de o sahâbîlerin bu kusurunu affettiğini söylemiş olabilir. Ayrıca, insan, ömrü boyunca, ister küçük günahlar kabilinden olsun, ister daha öncelikli olanı terk etmek türünden olsun, birtakım hatalardan kurtulamaz. Bu nedenle, başta Hz. Muhammed olmak üzere, diğer müminler, güçlüklerine ve yorgunluklarına katlanıp, mevsim sıcaklığı ve meyve hasadı zamanı oluşu gibi çeşitli mazeretlere ve sıkıntılara karşı direnç göstererek bu Gazve’ye katılmakla Yüce Allah’ın lütfuna mazhar oldukları ve işledikleri hataların bağışlandığı, çünkü bu büyük fedakârlığın onların diğer hatalarının kefaretini oluşturduğu da düşünülmelidir.  

1 Usret: Darlık, şiddet ve yokluk demektir. “Sâat-i usret” zorluk anı veya vakti demektir ki, “Onlar, size hem üst tarafınızdan, hem de aşağı tarafınızdan saldırıya geçince, gözlerin feri kaybolmuş, yürekler ağızlara gelip dayanmış ve aklınıza Allah hakkında (birtakım) düşünceler gelmeye başlamıştı.” (Ahzab: 10) buyurulan “Hendek gününe” ve daha başka sıkıntılı günlere işaret olabilirse de burada asıl maksat “Tebük Seferi” sırasında çekilen sıkıntılar, özellikle bu seferin en sıkıntılı günü hakkındadır. Nitekim Tebük Seferi’ne çıkan orduya “Güçlük Ordusu” adı verilmiştir. Bunun hakkında Peygamber (s.a.v): “Güçlük ordusunu kim donatırsa kendisine cennet vardır.” buyurmuştur. 2 Allah’ın kullarına tevbesi: “tevbe nasip etmek ve tevbelerini kabul etmek” anlamını ifâde eder. Buna göre bu âyette “Allah’ın peygambere tevbesi” Tevbe: 43. ayette geçen “Allah senin (geçmiş-gelecek) bütün günâhlarını bağışladı. Sen kimin doğru söylediği tam belli olmadan, yalancıların kimler olduğunu iyice bilmeden, onlara niçin izin verdin?” âyetinin içeriğine bir cevap olduğu gibi, Muhacirler’e ve Ensar’a tevbesi ise, yine daha önce Uhud ve Huneyn savaşlarında yaptıkları dikkatsizlik ve tedbirsizlik hakkında da olabilir.  

152 Lafzen, “onlardan bir grubun kalpleri neredeyse [Din’den] kayacak gibi olduktan sonra”: Bu ifade, önce, Hz. Peygamber Tebük seferine çıkacağı zaman o’nun sefere katılma çağrısına, haklı mazeretleri olmadığı halde olumlu bir tepki göstermeyen, sonra da pişmanlık duyup tevbe eden bir kısım mümine ilişkindir.153 Bkz. yukarıda 132. not.154 Bkz. 6. sure, 31. not. Zemahşerî ve Râzî’ye göre buradaki sümme takısı bizim verdiğimiz anlamdadır ve “Allah, merhametiyle Peygamber’e ve sıkıntılı bir zamanda o’na bağlı kalanlara teveccüh etti” ifadesini pekiştirmek için kullanılmıştır.  

[1548] Summe edatına, bu tür tekrarlarda verilebilecek en doğru karşılık bu olsa gerektir.  

Başlangıçta kritik bir anda savaşa çıkmaya pek arzulu olmadıkları halde, nefislerinde gerçekleştirdikleri mücahede sonucunda, zaaflarını aşan sahabîlere işaret edilmektedir.  

[1] Vakt-i 'usretden maksad Tebük gazvesidir.  

1368 Cf. 9:100. The Muhajirs were the people who originally forsook their homes in Makkah and followed al Mustafa in exile to Madinah. The Ansar were the Madinah people who received them with honour and hospitality into their city. Both these groups were staunch supports of Islam, and proved their Faith by great sacrifices. But in the difficult days of the Tabuk expedition some of them, not perversely, but out of lethargy and human weakness, had failed to follow the standard. They were forgiven, and they afterwards acquitted themselves with zeal. 1369 Note that the "swerving from duty" was merely an inclination due to the weakness of human nature in the face of new difficulties; that it only affected a part of the men for a time; and that it was overcome even in their case by the grace of Allah, so that they all did their duty, and were freely forgiven their incipient weakness, which they conquered. There were three exceptions, which are referred to in the next verse.