Tevbe Sûresi 115. Ayet Meali

 Bu âyette, müşriklerin affı için dua etmenin yasak olduğu bildirilmeden önce, bunu yapanların ve haram olan şeyleri, yasak emri gelmeden önce yapmış olanların sorumlu tutulmayacağı, sorumluluğun ancak hükümlerin açıkça bildirilmesinden sonra gerçekleşeceği ifade edilmektedir.  

1- Bu ve buna benzer daha birçok ayetten de anlaşılmaktadır ki, vahyin hitabıyla doğrudan muhatap olmamış olanlar, vahiyden habersiz olanlar, ondan sorumlu tutulmayacaklardır. Dolayısı ile günümüzde de kendilerine vahiy ulaşmamış olanlar, ondan sorumlu değildirler.  

(*) Not: Kur’an’da geçen (أضل - يضل)’’edalle, yuddıllu’’ saptırdı veya saptırır’’ anlamında değildir. Sözcük olarak bunun anlamı, inkâr ve sapıklığı tercih ettiğinden dolayı ‘’onu sapıklıkta buldu veya sapıklıkta sayar’’ şeklindedir. Yani Allah kimseyi saptırmaz, ancak inkâr ve sapıklığı tercih edenleri sapıklığında bırakır, onları hidayete zorlamaz. Aşağıdaki lügat ve tefsir metinlerine de bkz: فأخبره الله أن الذين يختارون الضلالة لهم الضلالة، ولن يجبرهم الله سبحانه على الهدى ينبغي أن نعلم أن الهداية والضلال يسيران وفق سنن قضاها الله سبحانه وتعالى، وهي أن من اختار الهداية فله ذلك، ومن اختار الكفر فله ذلك (التفسير البياني لما في سورة النحل من دقائق المعاني ) أحمدّته وأبخلته، أي وجدّته محموداً وبخيلاً.. أحمدته وجدته محموداً، أبخلته وجدّته بخيلاً (موسوعة النابلسي للعلوم الاسلامية) قال علماء اللغة: " أضلَّه.. وجده ضالاً "، كأن تقول : أَضَلَّهُ : وجِده ورآه ضالاَّ (تعريف و معنى أضل في معجم المعاني الجامع)  

Bu ayet söyle de tercüme edilebilir: “Doğru yola ulaştırdıktan sonra, korunacakları (sorumlu ve duyarlı davranacakları) şeyleri kendilerine açıklayıncaya kadar Allah hiçbir topluluğu saptıracak değildir.”  

150 Lafzen, “... suçlamak Allah’a yakışmaz/yaraşmaz” -yani, “bir toplumu doğru yola ulaştırdıktan sonra onları sapıklığa düşürmek”, Allah’ın mutlak ve sınırsız ilmiyle, yüceliğiyle kâbil-i telif olmaz. Yukarıda asıl metinde “onları sapıklığa düşürmez” şeklinde olan ifadeyi “sapıklıkla suçlamaz” şeklinde aktarırken, büyük klasik müfessirlerden bazılarının bu konudaki tefsirlerine dayandığımızı belirtelim (örn. Taberî, Râzî). “Onlara doğru yolu gösterdikten sonra” şeklindeki ifadeye gelince, Râzî bunu, “onları doğru yola (ruşd) davet ettikten sonra” şeklinde yorumluyor.151 Çoğu müfessirler, bu ayetle uyarılan kimselerin, 113. ayet indirilmeden önce, şirk (yani, Allah’tan başkasına tanrılık yakıştırma) tutum ve davranışı içinde ölen akraba ve dostlarının bağışlanması yolunda dua eden müminler olduğunu söylemişler ve bu ayetle, 113. ayette yer alan yasaklama vahyedilmeden önceki günlerde (yani, “onları sakınıp gözetecekleri şeyler hakkında iyice aydınlatmadan önce”) bu yolda yaptıkları girişimlerden, ettikleri dualardan ötürü müminlerin sorumlu tutulmayacağının ifade edilmek istendiğini ileri sürmüşlerdir. Öte yandan Râzî, alternatif bir başka yorum getirerek diyor ki: bu ayet, “Allah kendilerini sakınıp gözetecekleri şeyler hakkında bütünüyle aydınlattıktan sonra” bile hâlâ sapıklıklarına devam eden kafirlere ve münafıklara yöneltilen ve bütün sure boyunca vurgulanan kınama ya da suçlamanın ciddiyetini açıklamak maksadına matuftur. (Bu konuda bkz. 6:131-132 ve ilgili notlar). Bu yorum bizce, özellikle müteakip 116. ayet de gözönünde bulundurulduğunda diğer yorumdan daha kabule şayan görünüyor.  

Bu âyet, müşrikler için af dilemenin yasaklığı bildirilmeden önce bunu yapanların ve haram kılınmadan önce haramları işleyenlerin sorumlu olmayacaklarını ifade etmektedir.  

[2] Uzak memleket halkından bir cemâ'at Rasûl-ü Ekrem efendimizin nezdine gelerek İslâm oldılar. O sırada şarâb harâm değildi ve kıble henüz Ka'be'ye tahvîl idilmemişdi. Onların memleketlerine 'avdetlerinden sonra kıble tahvîl ve hamr tahrîm buyuruldı. Bu yeni müslümânların bundan haberleri yokdı. Bir müddet sonra yine Rasûl-ü Ekrem'i ziyâret içün Medîne'ye geldiklerinde şarâbı harâm idilmiş kıbleyi tahvîl olunmuş buldılar ve Rasûlullah hazretlerine: "Yâ Rasûlallah! Biz dalâletde imişiz" diyerek memleketlerinde şarâb içdiklerini ve Beytu'l Mukaddes'e karşı namâz kıldıklarını haber virdiler. Bu âyet-i kerîme nâzil olarak bir şeyden haberdâr olmayanların mes'ûl olmayacakları beyân buyuruldı.  

1367 Allah's clear commands are given, so that Believers may not be misled by their human frailty into unbecoming conduct.