Tevbe Sûresi 111. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 35/29; 39/29; 61/10; Tefsîru Ebüssuûd, 4/106; en-Nüket ve’l-uyûn, 2/406.  

 Mekke’de Akabe biatı sırasında, ensardan 70 kişi Resûlullah’a biat ederlerken, içlerinden Abdullah b. Revaha, «Yâ Resûlellah! Rabbin ve senin için şartların nedir?» demişti. Resûlullah buyurdu ki: «Rabbim için şartım O’na ibadet etmeniz, O’na hiçbir eş tutmamanızdır; kendi hakkımdaki şartım da canlarınızı ve mallarınızı nasıl müdafaa ediyorsanız beni de öyle savunmanızdır. Tekrar soruldu: «Böyle yaparsak bize ne vardır?» Resûlullah «Cennet vardır» diye cevap verdi. Onlar da «Ne kârlı alış veriş! Bundan ne döneriz, ne de dönülmesini isteriz» dediler. İşte bu âyet bunlar hakkında nâzil oldu.  

* “Şüphesiz ki Allah, mü’minlerden canlarını ve mallarını, kendilerine verilecek cennet karşılığında satın almıştır”; Allah Teâlâ’nın, gerçekte herhangi bir şeyi satın alması söz konusu değildir. Zira her şeyin yaratıcısı, sahibi Allah Teâlâ’dır. Cenâb-ı Hak kullarını, lütufkâr bir şekilde taata davet etmiş, kendi rızası doğrultusunda can ve mallarını feda eden mü’minlere, rahmetiyle cenneti vadetmiştir. * “Allah’tan ziyade ahdine vefa eden kimdir”; Bu ifade, son derece beliğ, etkili bir te’kîd cümlesidir ki “Elbette Allah’tan ziyade ahdine vefa eden kimse olamaz” manasındadır.  

(2)İkinci Akabe gecesi, Ensardan yetmiş kişi Resûl-i Ekrem (asm)’a bîat ettiklerinde, Abdullah bin Revâha (ra): “Yâ Resûlallah! Rabbin için de, kendin için de dilediğin şartı koş!” demesi üzerine buyurdular ki: “Rabbim için, sırf O’na ibâdet edip, aslâ ortak koşmamanızı, kendi hakkımdaki ise, kendinizi ve mallarınızı neye karşı nasıl müdâfaa ediyorsanız, beni de öylece müdâfaa etmenizi şart koşuyorum.” Ashâb tekrar sordular: “Bunları yapsak bize ne vardır?” Resûl-i Ekrem (asm): “Cennet vardır!” buyurdular. Ashâb-ı Kirâm (radıyallahü anhüm ecmaîn) de: “Ne kârlı ticâret! Biz bundan ne döneriz, ne de dönülmesini isteriz!” demeleri üzerine, bu âyet-i kerîme nâzil olmuştur. (Kurtubî, c. 4/8, 267)“Şimdi (nefis ve malımızı Allah’a) satmağa bakacağız. Acabâ o kadar ağır bir şey midir ki, çokları satmaktan kaçıyorlar. Yok, kat‘â ve aslâ! Hiç öyle ağırlığı yoktur. Zîrâ helâl dâiresi geniştir, keyfe kâfî gelir. Harâma girmeye hiç lüzum yoktur. Ferâiz-i İlâhiye (Allah’ın farz olan emirleri) ise hafiftir, azdır. Allah’a abd (kul) ve asker olmak, öyle lezzetli bir şereftir ki, ta‘rîf edilmez. Vazîfe ise, yalnız bir asker gibi, Allah nâmına işlemeli, başlamalı ve Allah hesâbıyla vermeli ve almalı ve izni ve kānûnu dâiresinde hareket etmeli, sükûnet bulmalı. Kusûr etse, istiğfâr (tevbe) etmeli. ‘Yâ Rab! Kusûrumuzu affet, bizi kendine kul kabûl et, emânetini kabzetmek (almak) zamânına kadar bizi emânette emîn kıl! (Âmîn)’ demeli ve O’na yalvarmalı.” (Sözler, 6. Söz, 16)  

(*) Burada mecaz bir ifadeyle (اشْتَرَى )’’işterâ’’ teşbih sanatı işlenmiş olup müminlerden saldırganlara karşı Allah’ın izin verdiği meşru müdafaa savaşında yaptıkları her türlü fedakârlık nedeniyle kendilerinin büyük bir başarı ve tükenmeyen manevi bir kazanç olan cenneti elde edebileceklerine işaret edilmektedir. Esasen evrendeki bütün varlıklar, bu arada insanların can ve malları Allah’ın hükümranlığı altında olmakla beraber, insanın yine ilâhî iradeyle tâbi tutulduğu sınavın bir uzantısı olarak yüce Allah “canlar”ı ve “mallar”ı müminlere izâfe etmiş, onların bu sınavdaki seçme özgürlüğüne dikkat çekmiştir. Zira ayette mü’minler için kâr, kazanç, başarı kavramlarının dünya ile sınırlı olamayacağı, mutluluk anlayışının dünyevî hazlar içine hapsedilemeyeceği fikri, satım sözleşmesi benzetmesinden yola çıkan edebî bir üslûp kullanılarak işlenmektedir. Ayrıca Arapçada ( اشتري ) ‘’satın almak’’ anlamına geldiği gibi, bir şeyi tercih etmek, başka bir şeyden üstün, değerli ve kıymetli tutmak veya değiştirmek anlamlara da gelir. Bkz: ‘’el Mucemül Ğani, el Mu’cem el lüğatül Arabiyyetül muasırah.  

Bu cümle “Şüphesiz ki Allah onlara malları ve canları karşılığında cenneti satmıştır” şeklinde de tercüme edilebilir. Çünkü ayette geçen [işterâ] fiili hem “satmak” hem de “satın almak” anlamında kullanılabilmektedir. Burada cennete gidebilmenin fedakarlıklara bağlı olduğuna da dikkat çekilmektedir.  

1 Rasulüllah (s.a.v)’e Akabe Gecesi, Mekke’de Ensar’dan ikinci “Akabe biatı”nda yetmiş kişi biat ettikleri zaman, Abdullah b. Revaha: “Rabb’in ve kendin için bize dilediğini şart koş” demişti. Peygamber (s.a.v.) de: “Rabbim için Ona ibadet etmenizi ve hiç bir şeyi Ona şirk koşmamanızı, kendim için de beni, kendinizi ve mallarınızı nasıl koruyup savunuyorsanız öyle koruyup savunmanızı şart koşarım” buyurdu. Onlar da: “Bunu yaptığımız takdirde bizim için ne var?” dediler. Hz. Peygamber (s.a.v): “Cennet” buyurdu. Bunun üzerine: “Bu alış-veriş kârlıdır, bu sözleşmeyi ne bozarız, ne de bozulmasını kabul ederiz.” dediler. Sonra işte bu âyet nazil oldu. Bir gün Hz. Peygamber, bu âyeti okurken bir a’râbi geldi: “bu kimin sözü?” dedi, Rasulullah (s.a.v), “Allah kelâmıdır.” diye cevap verdi. O a’râbi: “Vallahi bu çok kârlı bir alış-veriş, biz bunu ne bozarız, ne de bozulmasını isteriz” dedi ve gazaya çıktı, nihayetinde şehid oldu. (Elmalılı)  

[1539] Profan ticaret dilinin, iman alanına taşınmasına harika bir örnek. Zımnen: Anlamsız bir hayattan anlamlı bir ölüm bin kat yeğdir. Zira Allah yolunda ölmek, ölmemeyi bilmektir. [1540] Burada bir zamirle Allah’a atfen kullanılan ‘alâ edatının Kur’an’daki genel kullanımı hakkında bkz: 15:41, not 32.  

(26) Allah lütuf ve kereminin sınırsızlığını burada da gösteriyor. Onun verdiği mal ve can, zaten başlı başına birer nimettir ki, hiçbir kul bunların şükrünü tam olarak yerine getirmeye muvaffak olamaz. Allah, bu nimetleri kendi çizdiği sınırlar içinde kullananlara, bir de buna karşılık Cenneti vaad ediyor ve bunu da, sanki kul kendisine ait bir malı Allah’a satmış da hakkı olan fiyatı ondan almış gibi, rahmet ve kereminin kat kat iltifatları içine sararak kuluna sunuyor. Yaratan O, bağışlayan O, bağışladığını bir daha satın alan O, satın aldığı malı kulunun elinde bırakarak kullanımına sunan O, bu kullanım karşılığında Cennet gibi bir fiyat ödeyen yine O! 2:245 ve 73:20’de de bu alışverişi yüce Allah, kulunun kendisine verdiği güzel bir borç olarak nitelemekte ve bu borcu katlayarak ödeyeceğini vaad buyurmaktadır.  

1361 In a human bargain both sides give something and receive some advantage. In the divine bargain of Allah with man, Allah takes man's will and soul and his wealth and goods, and gives him in return everlasting Felicity. Man fights in Allah's Cause and carries out His will. All that he has to give up is the ephemeral things of this world, while he gains eternal salvation, the fulfilment of his highest spiritual hopes-a supreme achievement indeed (C/. 61:10-12). 1362 We offer our whole selves and our possessions to Allah, and Allah gives us Salvation. This is the true doctrine of redemption; and we are taught that this is the doctrine not only of the Qur'an but of the earlier Revelations-the original Law of Moses and the original Gospel of Jesus. Any other view of redemption is rejected by Islam, especially that of corrupted Christianity, which thinks that some other person suffered for our sins and we are redeemed by his blood. It is our self-surrender that counts, not other people's merits. Our complete self-surrender may include fighting for the cause, both spiritually and physically. As regards actual fighting with the sword there has been some difference in theological theories at different times, but very little in the practice of those who framed those theories. The Jewish wars were ruthless wars of extermination. The Old Testament does not mince matters on the subject. In the New Testament St. Paul, in commending the worthy fruits of Faith, mentions Gideon, Barak, and other warriors of the Old Testament as his ideals, "Who through faith subdued kingdoms . . . waxed valiant in fight, turned to fight the armies of the aliens . . ." (Hebrews, 11:32-34). The monkish morality of the Gospels in their present form has never been followed by any self-respecting Christian or other nation in history. Nor is it common sense to ignore lust of blood in unregenerate man as a form of evil which has to be combatted "within the limits set by Allah" (9:112). (R).