Tevbe Sûresi 110. Ayet Meali

[Bugün de bazı devlet ve hükümetler, dini, kontrolleri altında tutmak için, camiler, mescidler yaparlar. Fakat daima cami ve mescitlerden kuşku içindedirler. Nitekim bazı İslam memleketlerinde bu kurdukları mescidler, başlarına bela olmuştur.]  

Yukarıda her ikiayette geçen “Kurdukları yapı” ifadesi, temsili bir anlatım tarzı içinde insanların bütün davranışlarını, bütün eylemlerini ihtiva ediyor. “Parça parça oluncaya kadar” deyişi ise, “ölünceye kadar” demektir.  

(*) Aşağıdaki tefsir metinlerinde de geçtiği gibi kalblerinin parçalanması mecaz olup bunun anlamı pişmanlık ve tövbe ile düşünce ve duygularının değiştirilmesi anlaşılır. Yani her ne kadar bazıları bundan maksat biyolojik kalbin parçalanması sonucunda ölümlerini anlıyorlarsa da gerçek öyle değil, yani bu durum fiziksel ölümle alakası yoktur. Yine bundan da anlaşılıyor ki, Kur’an’da geçen kalbin, kan pompalayan biyolojik kalple uzaktan yakından bir alakası yoktur. Kalbdan maksat, yerine göre bazen akıl merkezi olan insanın beynidir, bazen de akıl, idrak, düşünce, duygu, vicdan vb. gibi beynin fonksiyonlarıdır. (الله اعلم) Konuyla ilgili aşağıdaki Arapça açıklamalarına da bkz: ‏ {‏إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ‏}‏ بأن يندموا غاية الندم ويتوبوا إلى ربهم، ويخافوه غاية الخوف، فبذلك يعفو اللّه عنهم، وإلا فبنيانهم لا يزيدهم إلا ريبا إلى ريبهم، ونفاقا إلى نفاقهم‏ (تفسير السعدي) سيظل الذي بناه المنافقون ريبةً مَصْدَرَ اضطرابٍ وخوف في قلوبهم، لا ينتهي حتى تتقطع قلوبُهم بالندم والتوبة أو بالموت،( تيسير التفسير) وقيل: معناه إلاّ أن يتوبوا توبة تتقطع بها قلوبهم ندماً وأسفاً على تفريطهم.(الكشاف – تفسير الرازي) إلى أن تتقطع قلوبهم بقتلهم أو موتهم، أو بندمهم غاية الندم، وتوبتهم إلى ربهم، وخوفهم منه غاية الخوف (التفسير الميسر) وقال الكلبي: حسرة وندامة؛ لأنهم ندِموا على بنيانه - وقال سفيان: إلا أن يتوبوا (الجامع لاحكام القرآن) في المعنى. قولان: ... والثاني: إلا أن يتوبوا توبة تتقطع بها قلوبهم ندماً وأسفاً على تفريطهم، ذكره قال الزجاج: يحتمل ان يكون المراد الا ان يتوبوا توبة تتقطع بها قلوبهم ندماً واسفاً على تفريطهم.. (التبيان الجامع لعلوم القرآن) ( زاد المسير في علم التفسير).  

25 “Reyb” kelimesinin etimolojisi ve semantik analizi için bkz. Bakara, 2/2 dipnot.  

146 Lafzen, “kalpleri parça parça oluncaya kadar” -yani, ölünceye kadar. 109-110. ayetlerdeki “onların yaptığı yapı” ifadesi, açıktır ki, burada ibadet için yapılmış evler anlamında odaklanan önceki yüklemini aşıp genişleyerek temsîlî bir ifade tarzı içinde insanların bütün davranışlarını, bütün yapıp-etmelerini içine alıyor.  

[1537] Rîbe’nin türetildiği rayb “kuşku” anlamına gelir. Benzer mânadaki (fakat aynı değil) şekk’ten daha kapsamlıdır. Şekk, yakînin karşıtı olarak kullanılır (Bir karşılaştırma için bkz: 34:54, not 70). Fakat rayb, “korkuyu” da içeren bir kuşkudur. İbn Fâris, rîbe’nin bu anlamını delillendirirken, umduğunu elde edememe ya da kuşkusunda haksız çıkma korkusuna dikkat çeker (Mekâyîs). Bu âyette, ikiyüzlünün tüm amellerini tam da böyle bir “korkulu kuşku” temeli üzerine bina ettiği sembolik bir dille anlatılıyor. Bu, “Ya yıkılırsa?” korkusu… [1538] Bir önceki âyette yapılan benzetmenin zorunlu sonucunun, ancak böyle bir tercümeyle hedef dile aktarılabileceği kanısındayız.  

(O mescit ister yıkılsın, isterse yıkılmasın. Çünkü mescit yıkılmadığı takdirde, onların gizli olarak toplanıp, kalblerindeki küfür ve nifakı birbirlerine yaymaları kendilerinin günahlarını artırmaktan başka bir işe yaramayacaktır. Yıkıldığı halde ise bu kez, nifaklarının nasıl olup ta, Resulullah s.a.s. tarafından öğrenildiği hususu telaşlarını artıracak ve kendilerinin bundan sonra ne gibi muameleye tabi kılınacaklarını kestiremeyerek -ölünceye dek- kuşku içinde kalacaklardır)  

1360 The parable is continued further. The heart of man is the seat of his hopes and fears, the foundation of his moral and spiritual life. If that foundation is on an undermined sand cliff already crumbling to pieces, what security or stability can he have? He is being shaken by alarms and suspicions and superstitions, until like the edge of a sand cliff they are cut clean away and fall into a heap of ruin and his spiritual life and all its landmarks are destroyed.