Tevbe Sûresi 1. Ayet Meali

Hicretin 9. yılında 113. sûre olarak inen Tev-be sûresiyle şer’i hükümler tamamlanmıştır. Medine’ye hicretle tesis edilen bazılarının “Medine Anayasası”, ”Federatif Anayasa” gibi isimlerle andığı “Medine Geçici Statüsü” Tevbe suresinin ilk 10 âyeti ile tamamen ortadan kaldırılmıştır. Müslümanların Anayasası Kur’an-ı Kerim’dir. Kur’an ve Rasulul-lah’ın sünneti ortada iken bu yazılı geçici hukuki belge, İslam milletleri içinde kendilerini azınlık sayan grupların ayrı bir statü içinde yaşama arzularının İslâmî bir mesnedi olamaz. Kur’an mârufa ve örfe gereken değeri vermek suretiyle birlik içinde farklı uygu-lamaları esasa bağlamış, belli şartlarla azınlık haklarını da teminat altına almıştır.  

Bu sure, bir ültimatom niteliğinde olduğu için başına besmele yazılmamıştır.  

[164] Tevbe sûresinin başında neden besmele bulunmadığı ve sûre hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VIII, 105-106.[165] Berâe kelimesi hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VIII, 107-112.  

* Bu surenin başında Besmele bulunmayışı, peygamberden sonra müşriklerin bu sureye hadis ekleme gayretlerine bir işaret olup aynı zamanda Kuran'ın matematiksel yapısında önemli bir parametre oluşturur. ** Kuran'daki "Allah'a ve elçisine uyunuz" ifadesini suistimal ederek "Allah"tan Kuran'ı, "elçi"den de Hadis kitaplarını anlamak isteyenler bu ayetle mahkum edilir. Allah bu ültimatomu Muhammed'e danışarak ortaklaşa hazırlamadığına göre, Allah'tan sonra elçinin anılmasının tek nedeni Allah'tan gelen ültimatomu onun AYNEN iletmesidir. Ayrıca, 8:24 ayetinde Tanrı ve elçi için kullanılan fiilin tekil olması anlamlıdır. Elçiyi Yaratıcısının yanında İKİNCİ bir hüküm kaynağı yapmak isteyen müşriklere 6:114 ayetini de hatırlatırız.  

1 – Antlaşma yapılan müşrikleden uzak durulsun, onlara dokunulmasın.  

(1)Bu sûre, tevbenin mâhiyetini ve kabûl edilme şartlarını îzâh ve beyân ettiği için; “Tevbe Sûresi” ismini almıştır. Bu sûrenin meşhur olan diğer bir ismi de “Berâe”dir. Resûlullah Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm emrettiği için, Kur’ân’da başına Besmele yazılmayan tek sûre budur. Hz. Ali radıyallâhü anh: “Besmele emân ve rahmettir. Bu sûre ise harb hakkındadır (harbi emreder). Bunun için Besmele terk edildi!” demiştir. Hz. Osman radıyallâhü anh ise: “Kur’ân-ı Hakîm’den herhangi bir âyet nâzil olduğunda Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm: ‘Bu âyeti falan yere yazınız!’ diye emrederlerdi. Enfâl Sûresinin sonu ile bu sûrenin başında vahiy kâtibliğini ben yaptım. Bana burada ‘Besmele yaz!’ diye emretmedi” dedi. Ayrıca Enfâl Sûresi ile bu sûre arasında kuvvetli münâsebet vardır. Bu sebeble Enfâl ve Tevbe sûreleri hakkında sahâbelerden bir kısmı (radıyallâhü anhüm ecmaîn): “Bunlar bir sûredir”, bir kısmı da: “Ayrı birer sûredir” demişlerdir. Enfâl Sûresinin arkasından ara vermeden Kur’ân okumaya devâm edildiğinde, bu sûrenin başında ayrıca besmele çekilmez. (Râzî, c. 8/15, 223)  

(*) İnsanî ilişkilerin sağlıklı bir biçimde sürdürülmesinde ve toplumsal düzenin tesisi ve korunmasında antlaşma ve sözleşmeler çok önemli bir yere sahiptir. Sözleşmelerin güvenilir olması ve işlevini ifa edebilmesi de ahde vefâ ilkesinin korunmasına bağlıdır. Kur’an gerek insanın kendisini yaratan Allah’a verdiği söz, gerekse başka insanlarla yaptığı sözleşmeler anlamında ahid kavramı üzerinde önemle durmuş ve değişik vesilelerle ahde vefâ ilkesine vurgu yapmıştır (Bakara 2/40; Mâide 5/1, 7). Daha peygamberlik öncesi dönemde yakın çevresi tarafından güvenilir, sözünde durur bir kişi olmasıyla tanınan Hz. Muhammed de peygamberliği süresince karşılaştığı bütün zorluklara rağmen bu ilkeden ödün vermemiş ve bu konuda çevresindeki müminlere iyi bir örnek olmuştur. İşte yaklaşık yirmi iki yıllık bir süre içinde İslâmiyet’in amansız düşmanları olan Mekke putperestleriyle ilişkilerinde bile sözünde durma ve ahde vefâ konusunda titiz davranan ve ashâbı tarafından bu husustaki duyarlılığı çok iyi bilinen Resûlullah’ın daha önce yapılmış bir antlaşmayı yok sayıp birdenbire sahip olduğu gücü ön plana çıkarması beklenemezdi. Fakat içten içe yıkıcı faaliyetlerde bulunarak müslümanları birbirine düşürmeye çalışan ve bunu temin için münafıklarla iş birliği yapan müşriklerin mevcut antlaşma hükümlerini fiilen bozmaları karşısında, içi boşaltılmış bir antlaşmayı istismar etmelerine de müsaade edilemezdi. Müşriklerin antlaşma hükümlerini sinsice ihlâl etmeleri/müminlere saldırmaları/ ve hıyanet içinde bulunmaları karşısında Resûlullah’ın da bu antlaşmaları bozabileceği Enfâl sûresinde bildirilmiş (8/58) ve bu konuda müslümanların fikrî bir hazırlık içinde olmaları sağlanmıştı… Tefsir (Kur’an Yolu) Bu ayet bütün müşriklere değil, yaptıkları antlaşmayı bozan müşrik grubuna yöneliktir. Buna rağmen haram aylarında bunlarla da yine savaşılmaz, ama haram ayları çıkınca antlaşmayı bozan bu saldırgan müşriklerle savaşılır. Çünkü bunlar antlaşmayı bozmuş ve her fırsatta saldırmaya çalışıyorlardı. فلنبدأ من الآية الأولى لنرى ماذا تقول: "براءة من الله ورسوله إلى الذين عاهدتم من المشركين".الأمر يتعلق بناس عاهدوا ونقضوا العهد، فأمرنا الله ألا نقاتلهم في الأشهر الحرم، فإذا انسلخت الأشهر الحرم نقاتلهم، لأنهم نقضوا العهود، وليس معناها أن كل الآيات الخاصة بالرحمة والتسامح الواردة في القرآن تم إلغاؤها بآية السيف.هذا مفهوم خاطئ ابتدعه الفقهاء مثل القول بالجزية على اليهودي والمسيحي.لاجزية على المسيحي واليهودي في القرآن، لكنهم يستخدمون آية في القرآن للقول بذلك (الباحث أحمد ماهرلا توجد نسخة أصلية للبخاري)  

[1] Medine'de nazil olmuştur. Yüz yirmi dokuz âyettir. Bu sure-i celile'nin diğer surelerden farkı, başında Besmele-i Şerife'nin bulunmamasıdır. Tevbe sûresi harb hakkındadır. Besmele-i Şerife rahmet ve bağışlamak olduğu için bu sebepten dolayı terk edilmiştir.  

1 Sûrenin başında besmele olmayışını, konu bütünlüğünden dolayı bir önceki “Enfâl Sûresi”nin devamı gibi görülmesindendir diyen sahabiler vardır. Bazı kaynaklar da şunları söyler: Araplar bir toplulukla antlaşmayı bozduklarında onlara başında besmele olmayan bir mektup yazarlardı. Nitekim bu sûrede Allah sözünde durmayan müşriklerle yapılan antlaşmayı bozmayı emrettiği için, başına besmele konmamıştır. Hz. Peygamber, Hz. Ali’yi Mekke’ye göndererek okumasını emretmiştir. Hz. Ali de “Besmele güvence verir. Hâlbuki Bera’e Sûresi kılıcı emretmektedir” diyerek Mekkelilere besmelesiz okumuştur.  

(Medine’de nazil olmuştur ve 129 ayettir. 104. ayet tevbe ile ilgili olduğu için sureye bu isim verilmiştir. Surenin bundan başka birçok ismi olup en meşhuru Berâe’dir. Tevbe suresi indiğinde, Hz. Peygamber bu ayetleri Mekke’de bulunanlara ilan etmesi için Ebu Bekir’i görevlendirdi. Ama sonra Cebrail (a.s) Peygamber’e gelerek, Allah-u Teâla’nın “Bu emri ya kendin veya kendin gibi birisi tebliğ etmelidir!” emrini bildirince Peygamber hemen Müminlerin Emiri Ali’yi Ebu Bekir’in arkasından gönderip ayetleri ondan almasını ve müşriklere bizzat kendisinin okumasını buyurdu. İmam Ali yolda Ebu Bekir’e yetişip, ayetleri onun elinden aldı. Hz. Ali bayramın birinci günü Akabe Cemresi yanında ayağa kalkarak kendisinin Peygamber tarafından gönderilmiş bir elçi olduğunu bildirdi ve bir konuşma yaptıktan sonra da oradakilere bu surenin bazı ayetlerini okudu. Böylece bu olayda da Hz. Ali’nin, “Peygamber’in kendisi”nden olan biri sayıldığı bildirilmiş oldu.)  

Medîne döneminin sonlarında, hicretin dokuzuncu yılında indirilmiştir. Sûrenin büyük bölümü, Tebük seferiyle ilgili konuları ele alır. Adını da, bu sefere katılmayanların tövbekârlığını dile getiren bölümlerden almıştır. Savaş yada safların ayrılmasına son çağrı, son uyarı anlamına gelen “Berâe: Ültimatom” kelimesi de sûrenin isimlerindendir. 129 ayettir. Kur’an’da, yalnızca bu sûrenin başında besmele yer almaz. Sûre, daha ilk kelimesiyle, antlaşmaları çiğneyen müşriklerin suratına çarpan bir ültimatom, bir savaş ilânı olduğundan, besmelenin tam zıddı bir anlam ile, antlaşmaya ihânet eden zâlimlere hoşgörü ve merhamet gösterilmeyeceği ilan edilerek buyuruluyor ki:  

Sure ültimatom, son uyarı ve saldıranlara karşı savaş ayetleriyle başladığı için başında [Besmele] yoktur.  

Bu sûrenin başında “besmele” olmamasının sebebi, Enfâl sûresinin devamı olduğundan dolayıdır, diyenler varsa da bu rivâyetler çok kuvvetli değildir ve bu sûre başlı başına ayrı bir sûredir. Bu sûrenin başında “besmele”nin nâzil olduğunu, yazdırıldığını ve okunmasının câiz olduğunu söylemek mümkün değildir. Ancak bu “besmele çekilmemesi”, sadece sûrenin başlangıcı için geçerlidir. Bölümlerinde “besmele çekilmesi” câizdir. (Elmalılı) Abdullah b. Abbas, Ali b. Ebi Talib’e: “Niçin Tevbe Sûresi’nin başında “Besmele” yazılmadı diye sordum: ‘Çünkü Besmele bir emandır. Bu sûre ise kılıç ve savaş emri ile nazil ol¬muştur. Onda eman diye bir şey yoktur.’ buyurdu.” demiştir. Süfyan b. Uyeyne de: “Bu sûrenin baş tarafına Besmele’nin yazılmayış sebebi, besmelenin rahmet oluşundan dolayıdır. Rahmet ise bir eman¬dır. Bu sûre münafıklar hakkında ve kılıç ile inmiştir. Münafıklar için emana gerek yoktur.” demiştir. (Kurtubi) Bu konuda Razi: “Peygamber (a.s) bu sûrenin başında besmele’yi yazdırmadığı için, ashâbı da tabiin de bu sûrenin başına besmele yazmamışlardır.” der.1 Berae: Ültimatom, ferman ve resmî tebliğ, demektir. Bu sûrenin ilk bölümü H. 9. senenin Zilkade ayında nâzil olmuştur. Mekke Hicretin 8. senesinde fethedildi. Attab b. Üseyd Mekke valisi idi. 9. sene Hz. Peygamber (s.a.v) Tebük Seferinden döndükten sonra Hz. Ebû Bekir’i hac emiri olarak tayin etti. Hac kafilesinin hareketinden sonra bu sûre nâzil oldu. Hz. Peygamber (s.a.v), Hz. Ebû Bekir başkanlığında Kâbe’ye giden hacılara bu âyetleri duyurmak üzere Hz. Hz. Ali’yi kendi devesi olan “abda” ya bindirerek gönderdi. Hz. Ali yaklaşınca, Hz. Ebû Bekir Peygamberimizin devesinin sesini işitti ve bu Rasulullah’ın devesinin sesi deyip durdu. Hz. Ali yanlarına gelince ona: “Emîr mi misin yoksa memur musun?” diye sordu. Hz. Ali: “memurum” dedi ve yürüdüler. Hz. Ebû Bekir, Arafat’ta hutbeyi okudu ve insanlara haccın kurallarını söyledi. Hz. Ali de bayramın birinci günü Cemre-i Akabe yanında ayağa kalktı ve: “Ey İnsanlar! Ben size Rasulullah’ın elçisiyim” dedi. İnsanlar: “Ne ile emrolundun?” dediler. Hz. Ali, otuz veya kırk âyet okudu ve: “Şu dört şey ile emrolundum. Bu seneden sonra bu Beyt’e müşrikler yaklaşmayacak, kimse Beyt’i çıplak tavaf etmeyecek, mü’minden başkası Cennete girmeyecek, her ahid sahibine ahdi tamamlanacak” dedi. Ve bu âyetler hacca gelen tüm insanlara duyuruldu. Bu sûrede ferman buyrulan “anlaşmaların bozulması hususu” (Enfâl 58) de zikredilen yasaya göre yapıldı. Bu resmi tebliğ: “Ülkenin artık bir “İslâm Devleti” olduğunun, müşriklerin devlet olarak tanınmadığının” resmen ilanı ve bunun nasıl yapılacağının yasasıdır. Bundan sonra müşrikler ya Müslüman olmak ya savaşmak ya da ülkeyi terk etmek zorunda kalmışlardı.  

1 Zımnen, “ki bu andlaşmayı onlar (o inkarcılar) bile bile ihlal etmiş bulunuyorlar” (Taberî, Beğavî, Zemahşerî, Râzî); keza bkz. müminlere karşı andlaşmalarına sadık kalan kafirlerden söz eden 4. ayet. Yukarıdaki bölüm önceki surenin (Enfâl) 56-58. ayetleriyle bağlantılıdır. Berâeh ismi (ki, “[bir şeyden] sıyrıldı, serbest kaldı” yahut “[bir şeyde] dahli olmaktan/[bir şeye] katılmaktan vazgeçti” anlamına gelen berie fiilinden türemiştir) ilgili kişi ya da kişilere karşı gözetilen, ahlakî ya da andlaşmalarla belirlenmiş bağ ya da yükümlülüklerden muaf olunduğunun, yahut onlardan sıyrılmış bulunduğunun bildirilmesi, duyurulması anlamını ifade eder (bkz. Lane I, 178).  

[1398] Müşrikîn, baskın özellik anlamında tarihsel olana atıf olarak kullanıldığı bu âyette bir türe ait isim olarak çeviride aynen yer alırken, 3. âyette soyut ve türe ilişkin bir vasıf olarak açılmıştır. [1399] Min edatının ‘bütünden bir parça’ vurgusu taşıdığı 4. âyetten açıkça anlaşılmaktadır. Aynı âyet, ilişik kesme ilanının muhataplarının tüm müşrikler değil sadece anlaşmayı bozanlar olduğunu da açıklamaktadır.  

“Burada niçin Besmele yazılmadığı” Kendisine sorulduğu zaman, Hz. Ali r.a. “Besmele bir 'eman'dır. Bu sure ise kılıçla ve ahdi bozanlara karşı nazil oldu.” demiştir.  

Hicretin 9. yılında Hz. Peygamber (a.s.) Müslümanları Hz. Ebû Bekr (r.a)’ın emirliği altında hacca göndermişti. O esnada bu âyet indirilince Hz. Peygamber bu buyruğu hacda toplanan insanlara tebliğ etmek için Hz. Ali (r.a)’ı, görevlendirdi. Bayramın birinci günü Akabe cemresi yanında hacılara hitab edip sûrenin başından 30 kadar âyeti tebliğ ederek özellikle şu dört şeyi vurguladı: 1. Bu yıldan sonra Kâbe’ye hiç bir müşrik giremeyecek. 2. Hiç kimse çıplak olarak Kâbe’yi ziyaret etmeyecek. 3. Müminlerden başkası cennete giremeyecek. 4. Müşrik kabîleler tarafından bozulmamış sözleşmeler, anlaşma süresinin sonuna kadar yürürlükte kalacak.  

Ba'zıları "Bu sure-i şerîfe Enfâl Sûresi'dir fakat Rasûl-ü Ekrem Efendimiz öyle oldığını ashâba haber virmemiş oldığından mezkûr sûreden tefrîk idilmiş ve besmele konulmamışdır" didiler. Ve ba'zıları da "Ayrı suredir fakat kıtâl emrini muhtevî oldığı cihetle rahmân ve rahîm sıfatlarıyla mütenâsib olmadığından ibtidâsına besmele vaz' idilmemişdir" kavlinde bulundılar. [2] Rasûl-ü Ekrek Efendimiz Tebuk gazâsına çıkdıkları zamân müşriklerden Benû Hamza ve Benû Nedâre'den gayrı olanlar Rasûlullah ile aralarında olan 'ahdi bozdılar. Bunun üzerine bu âyet-i kerîme nâzil olarak müşriklerle olan 'ahidden teberrî emr olundı.  

1246 Bam 'ah: usually translated "immunity". I do not think that word correctly represents the Arabic word in this context. The general sense is explained in the introduction to this Surah. In verse 3 below I use the periphrasis "dissolve treaty obligations," which goes some way to explain the meaning. The Pagans and enemies of Islam frequently made treaties of mutual alliances with the Muslims. The Muslims scrupulously observed their part, but the Pagans violated their part again and again when it suited them. After some years' experience it became imperative to denounce such treaties altogether. This was done in due form, with four months' notice, and a chance was given to those who faithfully observed their pledges, to continue their alliance. (R.).