Tegâbun Sûresi 14. Ayet Meali

Hicrette ayalleri, evlâtları yüzünden gecikenler hakkında vahyedildiği rivâyet edilmiştir.  

14.Tirmizi ve Hakim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiklerine göre bu ayeti kerime Mekkelilerden Müslüman olan ancak eşleri ve çocukları Medine`ye hicret etmelerini istemeyen bazı kimseler hakkında inmiştir. Bunlar bir süre sonra hicret ederek Resulullah (a.s.)`ın huzuruna vardıklarında kendilerinden önce hicret etmiş olanların din konusunda bilgilerini hayli artırdıklarını ve bir çok şeyi öğrenmiş olduklarını gördüler. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.İbnu Cerir`in Ata bin Yesar`dan rivayet ettiğine göre de bu ayeti kerime Avf bin Malik el-Eşca`i hakkında indirilmiştir. Onun eşleri ve çocukları vardı. (Resulullah (a.s.) ile birlikte) bir savaşa çıkmak istediğinde ağlıyor ve: "Bizi nasıl bırakıyorsun?" diyorlardı. O da onlara acıyıp savaştan geri kalıyordu. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.İbnu Cerir bu ayeti kerime dışında Teğabun suresinin tamamının Mekke`de indirildiğini söylemiştir.  

Dünya bir sınav yeri olduğu için insan değişik zamanlarda farklı şeylerle imtihan edilmektedir. Bir sonraki ayette de görüleceği gibi bu imtihan, kişinin malıyla ve çevresiyle olduğu gibi aynı çatı altında yaşayan eşiyle ve çocuklarıyla da olabilmektedir. Hz. Nuh’un ve Hz. Lût’un eşlerinin iman etmeyişleri ve kocaları “peygamber” olmasına rağmen onlara karşı çıkmaları ve hatta kocalarının düşmanlarıyla iş birliği yapmaları onlar için zor bir imtihandı (Tahrim S. 66/10). Yine oğlunun, babasının itibarını sarsacak şekilde Hz. Nuh’a karşı çıkması ve imansızlıkta direnmesi oldukça güç bir imtihandı.   

(1)İbn-i Abbâs (ra)’a bu âyet hakkında suâl edildiğinde, şöyle demiştir: “Bunlar Mekke ahâlîsinden bazı kimselerdi ki, Müslüman olup Resûl-i Ekrem (asm)’ın yanına gelmek istemişlerdi. Fakat zevceleri ve evlâdları kendilerini terk etmelerini arzu etmeyip hicretlerine mâni‘ olmuşlardı. Bu kimseler bilâhire hicret edip Resûlullah(asm)’ın yanına vardıklarında, daha evvel hicret edenlerin kendilerine nazaran dînî ma‘lûmatlarının çok inkişâf ettiğini görmüşler, hicretlerine mâni‘ olan zevce ve evlâdlarını cezâlandırmak istemişlerdi. Bunun üzerine bu âyet nâzil olmuştur.” (İbn-i Kesîr, c. 3, 510) “Eğer hasmını (düşmanını) mağlûb etmek istersen, fenâlığına karşı iyilikle mukābele et! Çünki eğer fenâlıkla mukābele edersen, husûmet (düşmanlık) tezâyüd eder (artar). Zâhiren mağlûb bile olsa, kalben kin bağlar, adâveti (düşmanlığı) idâme eder (devâm ettirir). Eğer iyilikle mukābele etsen, nedâmet eder (pişmân olur), sana dost olur. (...) Mü’minin şe’ni (hâli), kerîm (cömert) olmaktır. Senin ikrâmınla sana musahhar olur (emrine girer). Zâhiren leîm (kınanacak bir hâlde) bile olsa, îman cihetinde kerîmdir. Evet, fenâ bir adama: ‘İyisin, iyisin!’ desen, iyileşmesi ve iyi adama: ‘Fenâsın, fenâsın!’ desen, fenâlaşması çok vukū‘ bulur. Öyle ise: وَ اِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِمَرُّوا كَرِيمًا [Boş şeyler (söz ve hareketler) ile karşılaştıkları zaman, (yüz çevirerek) vakarla geçip giderler!] وَاِنْ تَعْفُوا وَ تَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَاِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَح۪يمٌ [Eğer affeder, kusurlarına bakmaz ve bağışlarsanız, artık şübhesiz ki Allah, Gafûr (çok bağışlayan)dır, Rahîm (çok merhamet eden)dir] gibi desâtir-i kudsiye-i Kur’âniyeye (Kur’ân’ın kudsî düsturlarına) kulak ver, saâdet ve selâmet ondadır.” (Mektûbât, 22. Mektûb, 93)  

(*) Dünya bir sınav yeri olduğu için insan değişik zamanlarda farklı şeylerle imtihan edilmektedir. Bir sonraki ayette de görüleceği gibi bu imtihan, kişinin malıyla ve çevresiyle olduğu gibi aynı çatı altında yaşayan eşiyle ve çocuklarıyla da olabilmektedir. Hz. Nuh’un ve Hz. Lût’un eşlerinin iman etmeyişleri ve kocaları “peygamber” olmasına rağmen onlara karşı çıkmaları ve hatta kocalarının düşmanlarıyla iş birliği yapmaları onlar için zor bir imtihandı (Tahrim S. 66/10). Yine oğlunun, babasının itibarını sarsacak şekilde Hz. Nuh’a karşı çıkması ve imansızlıkta direnmesi oldukça güç bir imtihandı. (C. Külünkoğlu Meal Açıklaması) İşte yüce Allah aile içi fertler bağlamında karşılıklı olarak eşler arasında ve bazı çocukların ebeveynleri için düşmanlık yapabileceği tehlikesine dikkat çekmekte ve dikkatli olunmasını emretmektedir. İfadede yer alan [min] edatı “bir kısmı, bazısı” anlamını vermektedir ve bütün eşlerin ve çocukların değil, bir kısmının böyle olabileceği belirtilmektedir. Ayette özel olarak muhatapların “erkekler” olduğu ve [ezvâc] denen eşlerin de onların “hanımları” olduğu yaklaşımı hiçbir şekilde doğru olamaz. Çünkü bu kelime kadın ve erkek bütün eşleri içermektedir. (M. Okuyan Meal Açıklaması) Zaten (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا)’’Ey inanmış olanlar!’’şeklindeki hitap hem inanmış erkeklere hem de inanmış kadınlaradır. Bu nedenle bu şekilde meal vermek daha uygun olur.  

[1] Sizi Allah'a itaatten alıkor veya din ve dünyadan dolayı düşmanınız olur.[2] Yâni kabahatlerini örterseniz.  

5 Krş. Enfâl, 8/28; Lokmân, 31/15  

Yüce Allah aileiçi fertler bağlamında karşılıklı olarak eşler arasında ve bazı çocukların ana-babaları için düşmanlık yapabileceği tehlikesine dikkat çekmekte ve dikkatli olunmasını emretmektedir. İfadede yer alan [min] edatı “bir kısmı, bazısı” anlamını vermektedir ve bütün eşlerin ve çocukların değil, bir kısmının böyle olabileceği belirtilmektedir. Ayette özel olarak muhatapların “erkekler” olduğu ve [ezvâc] denen eşlerin de onların “hanımları” olduğu yaklaşımı hiçbir şekilde doğru olamaz. Çünkü bu kelime kadın ve erkek bütün eşleri içermektedir [Afv], “azarlasa da cezalandırmaktan vazgeçmek”, [safh] “azarlamaktan da cezadan da vazgeçmek”, [mağfiret] ise “günahı tamamen silip affettiğini bile hissettirmemek”tir (İslamoğlu, [Hayat Kitabı Kur’an], s. 1136’da 6. not). Mahşerde Yüce Allah tarafından bağışlanmak isteyenler önce kendileri bu dünyada bağışlama emrini yerine getirmelidir.,Benzer mesajlar: Bakara 2:109; Nûr 24:22.  

1 Yukarıdaki tercüme (عَدُوًّا) kelimesinin, (إِنَّ)’ nin ismi olması sebebiyle yapılmıştır. Burada kastedilen anlam; “Ey îman edenler! Sizin o kadar çok düşmanınız vardır ki, bunlardan bir kısmı da sizin eşleriniz ve çocuklarınızdır.” şeklindedir. Genel de tüm tercümelerde bu durum, gözden kaçmış olabilir.  

11 Yani, “bazan, eşleriniz...” vd. Kur’an öğretisinde ahlakî sorumluluklar kadına olduğu kadar erkeğe de yüklenmiş olduğundan, ezvâcukum terimi “hanımlarınız” şeklinde çevrilmemeli, tersine -klasik Arapça kullanımına göre- evliliğin hem erkek hem de kadın tarafını eşit şekilde kapsadığı dikkate alınarak ona göre çevrilmelidir.12 Ailesini sevmesi, bazan erkek veya kadın mümini, inancının ve bilincinin gereklerine aykırı davranmaya itebilir: ve bazan da sevilen taraflardan biri veya diğeri -karı, koca veya çocuk- kişiyi, bazı gerçek veya sunî “ailevî çıkarlar”ı korumak amacıyla ahlakî taahhütlerini terk etmeye ve böylece ötekinin ruhsal “düşman”ı olmaya bilinçli olarak teşvîk edebilir. Bir sonraki cümlenin işaret ettiği, işte bu son durumdur.  

[5140] el-‘Afv, azarlasa da cezadan vazgeçmek; es-safh, azardan da cezadan da vazgeçmek; el-ğafr (mağfiret) günahı tamamen silip affettiğini bile hissettirmemektir. [5141] Zımnen: İmanınıza değil de “sizin şahsınıza” (lekum) düşmanlık ediyorlarsa, dikkatli olmakla birlikte affedici olun.  

Erkek veya kadın bir müminin, ailesini, eş veya çocuklarını sevmesi, bazen dininin gereklerine aykırı davranmaya götürebilir. Ölçü, Allah Teâlânın ölçüsü ile ölçmektir. Allah’ın merhamet ve şefkatinden daha ileri bir şefkat genellikle tersine bir sonuç doğurur. Şu halde müminlere gereken, bizleri yaratan Rabb Teâlânın helâl ve haram ölçülerini gözetmektir.  

[1] Hicreti müte'âkib Mekke'deki müslümânlardan ba'zıları da hicrete hazırlandıkları zamân evlâd ve 'ıyâlleri ağlayarak ve yalvararak onları hicretden men' iylediler. Sonra ber-takrîb Medîne'ye gelerek ashâbi kemâlât-ı beşeriyeye nâil olmuş gördüklerinden ilk def'a hicrete mâni' oldukları içün evlâd ve 'ıyâllerine 'itâb iylediler. Bu âyet-i kerîme nâzil oldı.  

[*] mağfiret  

5494 In some cases the demand of families, i.e., wife and children may conflict with a man's moral and spiritual convictions and duties. In such cases he must guard against the abandonment of his convictions, duties, and ideals to their requests or desires. But he must not treat them harshly. He must make reasonable provision for them, and if they persist in opposing his clear duties and convictions, he must forgive them and not expose them to shame or ridicule, while at the same time holding on to his clear duty. Such cases occurred when godly men undertook exile from their native city of Makkah to follow the Faith in Madinah. In some cases their families murmured, but all came right in the end. 5495 For the different words for "forgiveness" see n. 110 to 2:109.