Tâhâ Sûresi 88. Ayet Meali

[Not: Buna benzer bir buzağı heykelini, Yahudi sermayedarlar şimdi New York Niagara yoluna yapıp koymuşlardı.]  

Bkz.2/51, 54, 92, 4/153, 7/148-155  

Rivayete göre İsrailoğulları Mısır’dan çıkacakları gece, “Yarın bizim bayramımızdır” diyerek yerli halktan ödünç olarak süs eşyaları almışlardı. Mûsâ’nın Tûr’a gidişinden sonra, Sâmirî onları ikna ederek altınları ateşte eritmiş, kalıba dökerek bir buzağı heykeli yapmıştı.  

 Âyetin son cümlesi, müfessirler tarafından iki şekilde yorumlanmıştır; ilki şöyledir: «Fakat Musa, bu buzağının tanrı olduğunu unuttu»; Allah’ı başka yerlerde aramaya kalkıştı. Bu anlayışa göre, bu sözü söyleyenler, Sâmirî ve taraftarlarıdır. İkinci yoruma göre âyetin manası şöyledir: «İşte Sâmirî, Allah’ı unuttu»; O’ndan ve Musa vasıtasıyla tebliğ edilen hak dinden yüz çevirdi.  

1- Buzağı/Boğa Mısır halkı için tanrısal güç, kudret ve ihtişam ifade eden bir semboldü/ilahtı. 2- Boğa figürü, heykeli. 3- İlahımızı bıraktı da dağların yamacında ilah aramaya çıktı.  

(*) Firavunlar eski Mısır inancında tapılan Apis öküzünün temsilcileri idi. Firavun’u bir Apis öküzü önünde diz çökmüş olarak resmeden hiyeroglifler günümüze kadar ulaşmıştır. Muhtemelen gözleri önünde ölen (Bkz. Bakara:50) Firavun’un veliahdının, yeni ilahın tekrar gelmesi arzusu böğüren bir buzağı heykeli yapmayla sonuçlanmıştır. Sâmirî bu mistik arka planı kullanarak onları aldatmış ve gelecek olan bakarayı kendi firavunluğuna gerekçe olarak sunacaktır. Yani güçlü bir efendi ve sahip arayanlara istedikleri verilmiş olacaktı. Bu bağlamda yönetilenlerin, insanlıklarını kaybederek aşağılık kompleksi ile yöneticilerini üstün görmeleri yöneticiyi daima firavunlaştırmaktadır. (Kurandan Hayata) Ayrıca Samirî’nin “Musa unuttu” demesi yaptığı buzağı heykelinin önceden bilinen bir şey olduğunu gösterir. Samirî’nin demek istediği şuydu: “Mısır’daki Firavun sarayının, tanrısal güç, bilgi, iktidar ve servet sembolü olarak kullandığı boğa figürü ile temsil edilen tanrıyı unuttu da gitti görünmez bir Tanrı’yı Sina dağının yamaçlarında arıyor. Hâlbuki önceden bizim tanrımız buydu. Bundan vazgeçemeyiz. Bakın Musa’ya uyduk çöllerde sürünüyoruz. Demek ki Mısır’ın büyük tanrısını kızdırdık. Şimdi tekrar ona dönüyoruz…”) Ayrıca heykelden çıkan ses için Razî’ şöyle diyor: Buzağı heykelinden çıkan sesin sebebi ona hayat girmesi değil, heykele konulmuş olan bazı deliklere hava girmesi sonucunda buzağı heykeli ses çıkarmıştır. Yani heykel cansızdı. وقوله: { فَأخْرَجَ لَهُمْ عِجْلاٍ جَسَداً لَهُ خُوَارٌ } يقول: فأخرج لهم السامريّ مـما قذفوه ومـما ألقاه عجلاً جسدا له خوار، ويعنـي بـالـخوار: الصوت، وهو صوت البقر (جامع البيان في تفسير القرآن) أن خواره وصوته كان بالريح ؛ لأنه عمل فيه خروقا ، فإذا دخلت الريح فيه خار ولم يكن فيه حياة ، قاله مجاهد (فتح القدير) الثاني: أن هذا قول السامري وصف به موسى عليه السلام والمعنى أن هذا إلهكم وإله موسى فنسي موسى أن هذا هو الإله فذهب يطلبه في موضع آخر وهو قول الأكثرين (مفاتيح الغيب - الرازي) وقيل: خواره كان بالريح؛ لأنه كان عمل فيه خروقاً. فإذا دخلت الريح في جوفه خار ولم يكن فيه حياة {فتح القدير) قال السامري ومن تبعه: هذا معبودُكم ومعبود موسى (تيسير التفسير)  

[1] Veya Samiri bunun Allah olmayacağını unuttu.  

Benzer mesaj: A‘râf 7:148. Bu iki ayette sözü edilen [‘ıcl], yani takılardan eritilip üretilen “madeni buzağı heykeli”nin bir hayvan cesedi suretinde olduğu anlaşılmaktadır. Zira kelimenin sıfatı konumundaki [cesed] kelimesi “ceset, beden” anlamına gelmektedir. Bu arada cesedin [huvâr] özelliğinde olduğu da ifade edilerek ses çıkardığı anlatılmaktadır. Maden eriyiklerinden yapılan bu buzağı sureti, muhtemelen baş ile kuyruk kısmı rüzgâr geçirecek ve ses çıkaracak şekilde yapılmıştı.  

1 Bu buzağı heykelinin arka tarafındaki delikler, rüzgâra doğru döndürülünce bazı sesler çıkarıyor, İsrâil oğulları da aslında böğürmediği halde bunu böğürüyor zannediyorlardı. Bk. (A’raf: 148)  

74 Parantez içindeki bu ilave, önceki ayette doğrudan ifade edilen anlatımın burada ve devamında dolaylı bir ifade tarzıyla yer değiştirmesi sebebiyle zorunlu olmuştur.75 Bkz. 7. sure, 113 not.76 Hz. Musa’nın Firavun’un sarayında -tam bir Mısırlı olarak- yetiştiği hususuna ilişkin bir îma.  

[2613] Kendilerine soykırım uygulayan düşmanları gözlerinde öyle büyümüştü ki, kendilerini onların taptığı putun anasına değil ancak danasına tapmaya lâyık gördüler. Sonuç: düşmanına âşık olan, kendine düşmanlık eder.  

Son cümlede, Hz. Mûsâ’nın unuttuğunu iddia ettikleri söz ile, şu iki şey kasdedilmiş olabilir: Samirî ve taraftarları: “Bu buzağı tanrıdır, fakat Mûsâ bunu unutup gitti.” yahut “Mûsâ, onun tanrı olduğunu unuttu” demek istemişlerdi. Burada bu halkın maddeciliğine de ayrıca işaret edilmiş olabilir: Som altın buzağı heykeli karşısında akılları başlarından gitti. “Bu dururken insan başka şeyin ardına düşer mi?” demek istediler, vallahu a’lem.  

2609 See n. 1113 to 7:148, where the same words are used and explained. 2610 Seen. 1114 to 7:148. 2611 Moses has forgotten: i.e., 'forgotten both us and his god. He has been gone for so many days. He is searching for a god on the Mount when his god is really here!' This is spoken by the Samiri and his partisans, but the people as a whole accepted it, and it therefore becomes their speech.