Şûrâ Sûresi 8. Ayet Meali

[517] Ümmet ve rahmet kelimeleri hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XVII, 184-187.  

“Allah dileseydi onları tek bir ümmet yapardı” söylemi, “onların rahmetine kavuşmasını” dilemedi demek değildir. Allah, insanı iradeli bir varlık olarak yaratmıştır. Ona seçme ve seçtiğini hayata tatbik etme özgürlüğünü vermiştir. Bu bakımdan irade; insanı iki şeyden birine yani ya hidayete ya da dalalete götürmektedir. Allah, istese elbette ki, bu gücü Kendi küllî iradesiyle hidayete yönlendirirdi ama o zaman insan iradesiz bir varlık olurdu ve yaptıklarından sorumlu tutulmazdı.  

 Ayrı dinlerdeki bütün insanlar İslâm dinine girebilirlerdi. Ama hidayet ve dalâlet ilâhî iradeye bağlıdır. Bununla birlikte inkârla kendilerine zulmedenler azaptan hiçbir şekilde kurtulamayacaklardır.  

1- Kimseye seçme hakkı tanımayarak, irade sahibi yapmayarak. İnsanları, seçimlerinde özgür bırakmayarak. 2- Topluluk, toplum. Sözcüğün birincil anlamı “yol” demektir. Bu yol, amaçlanmış, hedef olarak belirlenmiş yoldur. Amaç ve inanç birliği, ortak değer yargıları ve aynı uygarlığa sahip olan insan topluluğu demek olan ümmet kavramının; aynı zamanda ana, din, yol, cemaat, familya, nesil, boy, zaman gibi anlamları da bulunmaktadır. 3- Uygun gördüğünü. Dileyeni, hak edeni; hak etmek için gayret göstereni.  

(*) Yani yüce Allah hiçbir kimseyi bir şeye zorlamaz. Yoksa insanlardan özgür iradeyi alır ve hepsini bir ümmet ve mümin yapardı. Bunu yapmadığına göre demek ki herkes kendi özgür iradesiyle ya iman ve hidayeti veya inkârı seçip tercih eder. (ولو شآء الله) مشيئة قدرة لأجبرهم جميعا على الإيمان، ولكنه شاء مشيئة حكمة أن يكلفهم  

5 Krş. Hûd, 11/118; Kehf, 18/29  

Benzer mesajlar: Mâide 5:48; En‘âm 6:35, 107, 149; Yûnus 10:99; Hûd 11:118-119; Ra‘d 13:31; Nahl 16:9, 93; Secde 32:13.  

6 Zımnen, “ama dilememiştir”: bkz. 5:48’in ikinci paragrafı ve ilgili notlar 66-67 ve 16:93, not 116 ve 10:19, not 29.7 Yahut: “dilediğini rahmetine kabul eder” -tıpkı çok sık tekrarlanan Allâhu yehdî men yeşâu ve yudillu men yeşâu ifadesindeki çifte anlam gibi: ki bu ifade hem “Allah dilediğini doğru yola ulaştırır ve dilediğini şaşırtır”, hem de “Allah dileyeni doğru yola ulaştırır, dileyeni şaşırtır” şeklinde çevrilebilir. Bkz. özellikle, 14:4’ün ikinci bölümü ile ilgili 4. notta aktarılan Zemahşerî’nin titiz yorumu.  

[4306] Varlığın çift kutupluluğu yasasını ele alan 11. âyetle birlikte okunursa, zımnen şu anlama gelir: iman-inkâr, mü’min-kâfir kutupları bu yasa gereği hep var olacaktır. [4307] Men yeşâ ibaresini çevirimizin gerekçesi için bkz: 10:25, not 44; 14:4, not 5 ve 24:21, not 24. Zımnen: O isteseydi insanları bir tek inanç ve düşünce etrafında birleştirirdi, fakat bunu istemedi ve onları sınayıp tercihlerine göre ödül ve ceza vermek için irade verdi. Dolayısıyla iman ve küfür, iradenin doğal ve mecburî bir sonucudur.  

(*) İnsanları bambaşka fıtratta yaratır, hepsinin hareketlerini birleştirir, varacakları son durağı ya cennet, ya da cehennem olmak üzere bir yerde toplardı, fakat insanların o zaman, ya melekten ya da hayvandan pek farkı kalmazdı. İşledikleri amellerden sorumlu olmazlardı. Evet. Allah Teâla insanı öyle yaratmamış, diğer yaratıklardan farklı olarak cüz'i de olsa bir "hür irade emaneti" ihsan buyurmuş, dolayısıyle onları sorumlu tutmuştur. Bu bakımdan dünya bir imtihan alanıdır, dileyen Rabbinin gösterdiği hidayete tabi olur imtihanı kazanır, dileyen de şeytanın vesveselerine uyar sapıklardan olur. Fakat insanın, Rabbinin kendisine ihsan buyurduğu hür iradeyi büyüterek "Öyleyse kendi kaderimi kendim yaparım diye böbürlenmesi de doğru değildir. Çünkü onu böyle gururlandıran da, şeytanın vesvesesidir. Evet!.. Hür irade emaneti Rabbinin bir bağışıdır. (**) Nitekim A'raf suresinin 43. ayetinde: "Hidayet ederek bizi cennet nimetlerine kavuşturan Allah'a hamdolsun!.. Eğer Allah bizi doğru yola iletmeseydi, biz kendiliğimizden doğru yolu bulamazdık. And olsun ki Rabbimizin peygamberleri gerçeği getirmişlerdir" buyurulmuştur.  

[*] "Şâe = شاء" fiili, bir şeyi var etti, demektir (Müfredat). Allah bazı şeyleri kulunun tercihine göre yarattığından öznesi kul olursa "tercih edip yaptı", Allah olursa "tercih edip yarattı" anlamına gelir.  

4536 Cf. 5:48 , and n. 761. It is one of the Signs of Allah that He has made us different, that we may be tried in the exercise of our will, and that we may reach, through righteousness and Faith, our highest development, and enjoy His gifts of Mercy and Grace. But we must not become contentious, and fall into evil: we must understand our own limitations. Otherwise we shall lose His grace and protection.