Şûrâ Sûresi 17. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 5/7-9; 57/25.  

[520] Kitâb ve mîzan hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XVII, 205-206; VII, s. 71-72; XIII, s. 299-301.  

Kur’an, insan için hakça düzeni gerçekleştirecek kuralları içeren, iyiyi ve güzeli öğütleyen, kötü ve zararlı olan şeyleri yasaklayan bir kitaptır. İnsan için temel davranış kurallarını en uygun şekilde ortaya koyan, hayatın pratik sorunlarını en zararsız şekilde çözen, mana ve anlam yumağı olan İslâmiyet’in temel kaynağıdır Kur’an. Enbiya 21/10 “Yemin olsun, size öyle bir Kitap gönderdik ki, şerefiniz yalnız ondadır” buyrulmaktadır. Ayrıca ayette geçen “adalet/ölçü” anlamındaki “mizan” kelimesinden de anlıyoruz ki; hayatımızın temel değerini belirleyecek, adaleti, dengeyi, hakkaniyeti, ölçüyü, disiplini yerleştirecek ilkeler Kur’an’dadır. Ayetin son cümlesinde Kur’an’la bağlantılı olarak “hesap gününe” yapılan atıf, Allah’ın nihaî yargılaması ile ilgili itirazda bulunanlara hesap gününün yaklaştığına dair bir hatırlatmadır.  

Mizan ölçü demektir. Burada bu kelime ile hayatımızın temel ölçüsü olan İslâm kastedilmektedir.  

1- Ölçüyü: Adalet ölçüsünü. Doğru ile yanlışı, iyi ile kötüyü, yararlı olanla zararlı olanı ayırt etme ölçüsünü. Hak, adalet ve yaşamın dengesini sağlayacak ölçüyü. 2- Kıyamet.  

(*) Kur’an, insan için hakça düzeni gerçekleştirecek kuralları içeren, iyiyi ve güzeli öğütleyen, kötü ve zararlı olan şeyleri yasaklayan bir kitaptır. İnsan için temel davranış kurallarını en uygun şekilde ortaya koyan, hayatın pratik sorunlarını en zararsız şekilde çözen, mana ve anlam yumağı olan İslâmiyet’in temel kaynağıdır Kur’an... Ayrıca ayette geçen “adalet/ölçü” anlamındaki “mizan” kelimesinden de anlıyoruz ki; hayatımızın temel değerini belirleyecek, adaleti, dengeyi, hakkaniyeti, ölçüyü, disiplini yerleştirecek ilkeler Kur’an’dadır. Ayetin son cümlesinde Kur’an’la bağlantılı olarak “hesap gününe” yapılan atıf, Allah’ın nihaî yargılaması ile ilgili itirazda bulunanlara hesap gününün yaklaştığına dair bir hatırlatmadır. (C. Külünkoğlu Meal Açıklaması) Ayette geçen (الْكِتَابَ)[el-Kitab] kelimesi ise, son ilahî mesaj olması bakımından “Kur’an” ve evrensel anlamda “bütün ilahî mesajlar”dır. Çünkü Kur’an, bütün ilahi mesajları içeren diğer ilahi kitapların da özetidir. Bu nedenle (el-Kitap) denildiği zaman başta evrensel ilahi mesajların özetini içeren Kur’an olmak üzere bütün ilahi kitapları da kapsamaktadır. Ayrıca Allah mizanı (adalet kanunu) indirmiştir demek, bu evrende adalet ve dengenin evrensel bir yasa olarak konduğunun işaretidir. Şu hâlde her işimizde, şahsi, ailevi, sosyal, hukuki ve devlet işlerinde daima adaleti, eşitliği ve dengeyi gözetmemiz gerekmektedir. Aksi takdirde Allah’ın indirdiği ile hükmetmemiş oluruz. Ayrıca neredeyse bütün meallerde (وَمَا يُدْرِيكَ) cümlesi, ’’Ne bilirsin veya sen nereden bileceksin’’şeklinde çevrisi yapılmıştır. Hâlbuki ‘’ve ma yüdrike lea’lles- saate karibün’’un anlamı, (وأيّ شيء يدريك ويعلمك، الخ ...(تفسير الطبري،) ’’Oysa o son saatin elbet yakın olduğunu sana bildiren nedir?’’şeklindedir. Ayrıca ((لعل َ edatının Kur’ân’daki anlamları şu şekillerde gelir 1. Tereccî, 2. Ta‘lîl, 3. Teşvik,4. İstifhâm, 5. Nehiy ve 6. Tahkîk: İşte (لعل) edatı ayetin siyak ve sibakına göre bu anlamlardan birini alır. Bu nedenle kimi dilciler, ((لعل َ edatının, kendisinden sonra gelen cümle için tahkîk/ kesinlik anlamı taşıdığını belirtmişlerdir. Kaynak: (Radî, Şerhu’r-Radî ale’l-Kâfiye, IV, 333) Ve yine aynı doğrultuda bazı müfessirler, terecci anlamında olan (لعل)’’edatının yüce Allah için düşünüldüğünde tahkik/ kesinlik ifade ettiğini söylüyorlar. Kaynak: (Begavî, Meâlimu’t-Tenzîl, III, 219; Hâzin, Lübâbü’t-Te’vîl, I, 30; Semîn el-Halebî, ed-Dürrü’l-Masûn, VIII,) Bu nedenle (أدري - يدري)’’edrâ ve yüdrî’’ fiillerinin ardında gelen (لعل) yi tahkik edatı olarak algılanması ayetin siyak ve sibakıyla uyumlu olduğu görülmektedir. Bu yüzden bu ayete buna göre meal vermeyi uygun bulduk. ‘’Ama en doğrusunu yüce Allah bilir’’ (لعلّ الساعة قريب) في محلّ نصب مفعول يدريك (موسوعة إعراب القرآن الكريم : إعراب سورة الشورى) قال ابن الأَثير.. وعَسَى ولعلَّ من الله تحقيق (تعريف و معنى لعل في قاموس لسان العرب. قاموس عربي عربي ) وذكر التنوخي أن (لعل ) تفيد توكيد ذلك : المصدر (معترك الأقران في إعجاز القرآن 1-3 ج2 - جلال الدين عبد الرحمن بن أبي بكر/السيوطي - المصدر (الاتقان في علوم القرآن للسيوطي) قوله ٱللَّهُ ٱلَّذِيۤ أَنزَلَ ٱلْكِتَابَ } يعني القرآن وسائر الكتب المنزلة { بِٱلْحَقِّ { وَٱلْمِيزَانَ } أي العدل (الجامع لاحكام القرآن)  

[1] Veya hakkı tartan, halk arasında müsavi surette muamele eden şeri'at veya adaleti indiren. Kitap ile bak âşikâr olur, şeri'at ile muameleler tartılır.[2] Bilemezsin, belki yalnız vahiy ile bilebilirsin.  

12 Krş. Hadîd, 57/25. Allah adaleti indirmiştir demek, bu evrende adalet ve dengenin evrensel bir yasa olarak konduğunun işaretidir. Şu halde her işimizde, şahsi, ailevi, sosyal, hukuki ve devlet işlerinde adaleti ve dengeyi gözetmemiz gerekmektedir. Aksi takdirde Allah’ın indirdiği ile hükmetmemiş oluruz.  

Ayette geçen [el-Kitab] kelimesi, son ilahî mesaj olması bakımından “Kur’an” ve evrensel anlamda “bütün ilahî mesajlar”dır. Buradaki [el-mîzân] sözcüğü ise “denge kanunu, adalet, ölçü” anlamlarını içermekte, bu şekilde insanla ilişkili olan inanç, davranış, hukuk, ahlak, adab vs. her konuda bir dengenin ve adaletin bulunduğu ifade edilmiş olmaktadır.,Benzer mesajlar: A‘râf 7:187; Tâhâ 20:15; Enbiyâ 21:109; Lokmân 31:34; Ahzâb 33:63; Fussilet 41:47; Zuhruf 43:85; Muhammed 47:18; Mülk 67:26; Nâzi‘ât 79:42-46.,Bu cümle “Sen nereden bilebilirsin ki” şeklinde de tercüme edilebilir. Kur’an’da [ve [mâ] edrâke] ifadelerinin aksine Ahzâb 33:63 ve ‘Abese 80:3’te de geçen bu ifade cevabı verilmeyen bir hitaptır.  

1 “Mizan” kelimesi, sadece “terazi” olarak tercüme edildiği zaman, tam anlaşılmayacağı, ayrıca mecazen ölçü, kanun, kural anlamlarına da geldiği için yukarıdaki tercüme daha uygun görülmüştür.2 Bu âyetin son bölümü, “(doğrusu) bu, sana bildirilmemiştir. Belki de kıyametin kopma zamanı pek yakındır.” diye de tercüme edilebilir. Bk. (Ahzab: 63)  

22 Yukarıdaki parantez içi açıklama, bu ayetin temelindeki düşüncenin açıkça ifade edildiği 57:25’e dayanmaktadır. Bunun anlamı şudur: Allah insana birbirini izleyen vahiyler yoluyla doğru ile yanlış arasında ayırım yapmasını sağlayan bir ölçü verdiği için O’nun varlığı ve nihaî yargılaması ile ilgili itirazda bulunmak saçmalık ve haddini bilmezliktir: bu ayetin ikinci bölümündeki ve bundan sonra gelen ayetteki Son Saat’e ve dolayısıyla Hesap Günü’ne yapılan atfın sebebi budur.  

[4323] el-Kitab’daki belirliliğin, bütün vahiyleri kapsadığına delâlet eder (Krş: 57:25). [4324] el-Mîzân: tartı aleti. İstiare yoluyla vahyin muhatabında doğru ölçüp tartan bir tasavvur ve akıl inşâsına atıf. Tersi bir tasavvur için krş: “Kahrolası, nasıl da ölçüp biçti” (74:19-20). [4325] Belli bir şahsı değil, her bir muhatabı ifade eder (İbn Âşûr). [4326] Zımnen: Bu dünyada âdil ölçünün öznesi olmazsanız, âhirette İlâhî ölçünün nesnesi olacağınızı unutmayın!  

Bu âyet Kur’ân, kâinat mizanı (dengesi) ve kıyamet arasında tam bir irtibat bulunduğunu gösterir. Kur’ân dünya dengesini en güzel şekilde kurmayı öğreten bir kitaptır. Hayatın gidişatını iyi inceleyen kimse, dünyanın da bir sonu olup ebedî bir hayatın başlamasını bildiren kıyametin geleceğini anlar. Fakat inanmayan kâfirler acele gelmesini isterken, müminler sabırla, tayin edilen vakti gözler, hatta onun dehşetinden endişe ederler.  

[*] El mîzâne:Denge, düzen, sistem anlamlarına gelir. Hadid 57/25 ile bu ayet birlikte okunduğunda Kitapla birlikte indirilen bir şey olduğu ve elçiler ile ulaştırıldığı anlaşılmaktadır. Pek çok ayette de kitapla birlikte indirilen şeyin hikmet olduğu bildirildiğinden hikmet ve denge (el mîzâne) aynı şeye işaret ederler. Öyleyse mizan, Allah'ın kitabını nasıl bir sistem ile düzenlediğidir(tevil). Bu ilmi bir yöntemdir. Bu yöntem aracılığı ile Kur'an'dan elde edilmiş doğru hükümlere 'Hikmet' denir. Bkz:Al-i İmran 3/7, Al-i İmran 3/48, Hud 11/1-2, Fussilet 41/3 ve dipnotları.  

(8) Ölçü, denge, adalet, hukuk.  

4550 Revelation is like a balance, an instrument placed by Allah in our hands, by which we can weigh all moral issues, all questions of right and wrong in conduct. We must do so constantly. For the Judgement in any given case may come at any time: it may be quite near, and we must always be prepared. The Balance may also refer to the God-given faculty by which man can judge between right and wrong.