Sebe Sûresi 10. Ayet Meali

[449] Hz. Dâvûd’a verilen üstünlük/fazilet hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XV, 387-391.  

Bkz. 21/79, 38/18“Demiri onun için yumuşattık” cümlesindeki “hadid” kelimesini mecâzi anlamda kullanarak “ondaki sertliği yumuşattık” şeklinde tercüme etmek doğru olmaz. Zira hem bir sonraki ayette hem de Enbiya sûresi 21/78. âyette Hz. Davud’a demirden zırh yapma sanatı öğretilmiştir. Bu da gösteriyor ki; Allah Hz. Davud’a demiri kullanmanın yollarını öğretmiştir.  

 Hz. Davud’a verilen üstünlük, peygamberlik, kitap, saltanat, güzel ses ve benzeri birçok meziyetlerdir.  

1- Üstünlük, ayrıcalık. 2- Demiri eritmeyi ve işlemeyi; kendisini korumayı ve savunmayı öğrettik.  

(1)“Mu‘cizât-ı Enbiyâ (peygamberlerin mu‘cizelerine dâir olan) âyetleri, birer hikâye-i târihiye olarak değil, belki onlar çok meâni-i irşâdiyeyi (yol gösterici ma‘nâları) tazammun ediyorlar (içine alıyorlar). Evet, mu‘cizât-ı Enbiyâyı zikretmesiyle fen ve san‘at-ı beşeriyenin nihâyet hudûdunu (son sınırlarını) çiziyor. En ileri gāyâtına (gāyelerine) parmak basıyor. En nihâyet hedeflerini ta‘yîn ediyor. Beşerin arkasına dest-i teşvîki(teşvik elini) vurup o gāyeye sevk ediyor. (...) Evet telyîn-i hadîd, yani demiri hamur gibi yumuşatmak ve nühâsı (bakırı) eritmek ve ma‘denleri bulmak, çıkarmak; bütün maddî sanâyi‘-i beşeriyenin aslı ve anasıdır ve esâsı ve ma‘denidir. İşte şu âyet işâret ediyor ki: ‘Büyük bir resûle, büyük bir halîfe-i zemîne (yeryüzünün halîfesine), büyük bir mu‘cize sûretinde, büyük bir ni‘met olarak; telyîn-i hadîddir ve demiri hamur gibi yumuşatmak ve tel gibi inceltmek ve bakırı eritmekle, ekser sanâyi‘-i umûmiyeye medâr (vesîle) olmaktır.’ Mâdem bir resûle, hem halîfe yani hem ma‘nevî hem maddî bir hâkime, lisânına hikmet ve eline san‘at vermiş. Lisânındaki hikmete sarîhan (açıkça) teşvîk eder. Elbette elindeki san‘ata dahi tergîb (rağbetlendirme) işâreti var.” (Zülfikār, 25. Söz, 79-81)  

(*) Ayetin açıklaması: Yüce Allah’ın Hz. Davud’a dağları musahhar kılması, onun dağlarda gizli bulunan hazine ve madenleri çıkarıp işletmesi ve onlardan istifade etmesiyle alakalıdır. Yani yüce Allah’ın Hz. Davud’a dağları musahhar kılması bu anlamdadır. Dağlar da, yaratılış amaçlarına uygun olarak yüce Allah’ın kevni kanunlarına boyun eğmek suretiyle hâl diliyle adeta Allah’ı tesbih ediyorlar. Kuşların da yaratılış amaçlarına uygun yüce Allah’ın kevni kanunlarına boyun eğmesiyle onlar da hâl diliyle onu tesbih ediyorlar. Ayrıca yüce Allah’ın dağlara ve kuşlara hitabı ise, sözle değil, ilham yoluyladır. Tıpkı, Fussilet-41/11. ayette olduğu gibi yüce Allah’ın evreni yaratmak için semaya ve arza sözle değil, ilham yoluyla yaratılış mesajını iletmesi gibidir. İşte burada yüce Allah. Hz. Davud’un dağlardan ve kuşlardan yararlanabildiğini yani onları nasıl kullanabileceğini bildiğini, haber vermektedir. “Demiri onun için yumuşattık” sözü ile de, demir çağını başlatmış olduğunu belirtmektedir. Davud (as) zamanında demir İbranilerde gelişmiş bir teknoloji olarak ortaya çıkmıştır… Özetle, dağların ve kuşların Allah’a yönelmesi, Allah’ı tesbih etmesi demek, Allah’ın yaradılışlarına koyduğu yasalara bağlılık içinde, varlık amaçlarına uygun bir hâl içinde bulunmaları demektir. Bu bağlamda evrende olan tüm canlı ve cansız varlıklar Allah’a yönelip hâl diliyle adeta onu tesbih etmektedirler. Hâl diliyle ortaya konan bu gerçeklik, aslında Allah’ın tüm nitelikleri ile tanınması ve tanıtılmasını ifade etmektedir. Bu nedenle ayete bu şekilde meal vermeyi uygun bulduk. ‘’Ama en doğrusunu yüce Allah bilir’’ Ayrıca (أوِّبِي مَعَهُ) cümlesinin anlamı ile ilgili bir yorum da şöyledir. Hz. Dâvûd’un kendini kullukta kusurlu bularak Allah’a yakarırken gür sesiyle yakınındaki dağı taşı inletmesine, âhenkli ve uyumlu terennümüne kuşların da cıvıltılarıyla eşlik etmesine değinilmektedir (bk. Taberî, XXII, 65-66; Zemahşerî, III ,253; İbn Atıyye, IV, 407). Ama bize göre bu son yorum isabetli değildir. والجبال هي جبال بلدة القريبة اليه والجبال التي كانت حيث كان.( هميان الزاد إلى دار المعاد) (وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُودَ مِنَّا فَضْلًا الخ) فجمعنا له بين النبوة والملك الخ (قال جار الله: والذي ذكره الحاكم (يا جبال أوبي معه) قال معناه أي سخرنا الجبال له وسهلناها فلا يصعب عليه ما يريده منها من قطع وغيره لأنه ليس بحيّ مخاطب، (تفسير الأعقم) وقيل: المعنى ارجعي إلى مراده فيما يريد من حفر واستنباط أعين واستخراج معدن ووضع طريق، (روح المعاني - مجمع البيان في تفسير القرآن٠) قال بعضهم: تسبيح خلقة لا تسبيح قول ونطق؛ لما جعل في خلقة كل شيء الشهادة له بالوحدانية والألوهية، (تأويلات أهل السنة) وليس المعنى إن الله خاطب الجبال، وهي جماد بذلك، بل المراد أنه فعل في الجبال ما لو كانت حية قادرة لكان يتأني منها ذلك.( التبيان الجامع لعلوم القرآن)وقيل: المعنى أطيعه فيما أراد فيك من حفر واستنباط عين ومعدن، ووضع طريق، ( تيسير التفسير - أطفيش) 3 ـ وقال البعض : إنّ المراد هو التسبيح التكويني الذي يوجد في موجودات العالم بلسان حالها ، لأنّ لكلّ موجود نظاماً دقيقاً جدّاً. وهذا النظام الدقيق يحكي عن طهارة ونزاهة الله ، وعن أنّ له صفات كمال ، وبناءً على هذا فإنّ نظام عالم الوجود العجيب في كلّ زاوية منه تسبيح وحمد ، فـ «التسبيح» هو التنزيه عن النقائص.( تجاوب الجبال والطير مع داود - المرجع الالكتروني للمعلوماتية) و وذلك بأن تحمله عليه إذا تأمل عجائبها فهي له مذكّرات كما يذكّر المسبّح مسبحا آخر (تفسير المراغي) إن أصرّ البعض على أن الطير هنا العصافير، فنقول له لماذا لا ترى أن الآية تشير إلى أنه "كان عند داود علمٌ ومهارة في استعمال الطيور في بعض الأعمال كاستخدام الحمائم لنقل الرسائل مثلا  

3 Yani sizler de ona katılın ve onu yankılayın. Krş. Enbiyâ, 21/79; Sâd,38/18 4 Hadîd, demir anlamında olduğu gibi, keskin sert olan anlamı da vardır. 5 Buradaki “yumuşattık” sözü, Kur’an üslûbu açısından ele alındığında, “yumuşatma veya eritme bilgisini verdik” anlamındadır.  

Benzer mesajlar: Enbiyâ 21:79; Neml 27:15-17; Sâd 38:18-19.  

1 Dâvut (a.s)’a dokuz adet lütuf verilmişti. Bunlar da; Peygamberlik (Nisâ: 163), Zebûr (Nisâ: 163), ilim (Neml: 15), kuvvet (Sad: 17), dağların emrine verilmesi (Sebe’: 10), bağışlanma (Sad: 25), adaletle hüküm verme (Sad: 26), demircilik ve güzel sestir.(Sebe’: 10) 2 Güzel sesle nağmeler Hz. Davud’un özel bir üstünlüğü, kuşları dahi başına toplayan bir mucizesi idi. Bu mânâ iledir ki, “Davudî ses” meşhur olmuştur. Bu güzel sanatı, İslam’da kesin olarak kınanmış bir sanat zannedenler olmuştur. Fakat bilmek gerekir ki, kınanmış olan, fasıklığa yol açan nağmelerdir. Yoksa Kur’ân okunurken, tertil (Kur’ân’ı usulüne göre okuma) ve sesini güzelleştirme emrolunan bir şeydir. Bu konuda sahih hadis kitaplarında birçok hadis vardır. Birçokları musikînin etkisini ruhanî zannederler. Böyle bir zan, ruhu hava zannetmektir. Ses bir hava titreşimi olduğu için, müziğin doğrudan doğruya verdiği etki ve heyecan, bir öpücük zevki gibi cismanî bir etkidir. “Teğanni” yani bir parçayı makamla okuma, ancak bir kelimenin, bir sözün mânâsını ruha duyurmaya hizmet etmesi itibarıyladır ki ruhanî bir değer alabilir. Fasıklar hep şehvete yönelen konularla cismanî heyecan aradıkları için, mânâyı öldürerek sadece sinirlere basan kuru nağmelerle cismanî etki ararlar. Bu ise ruhanî şuuru terbiye değil yok eder. Belki fasık için tamamıyla kendinden geçip hiçbir şey hissetmeyerek mest olmak bir zevktir. Fakat dinin, şeriatın vermek istediği zevk bu değil, güzel mânâlı, mukaddes, şuurlu bir hayat yaşatmaktır. Şeriat, Kur’ân okunurken ses güzelleştirilsin, makamla okunsun, ancak ifadenin metnini bozarak, mânâyı unutturarak kuru ses izleyen fasıkların bestesiyle ve nağmeleriyle değil, sözlerin tecvidini, fasihliğini bozmayarak mânâsının, belağatının incelikleriyle duyurarak şuurlu bir hayat yaşatacak olan bir seda ile okunsun ister. Bu, kırâat ilminde “Tecvid” diye tarif olunmuştur. Bu suretle biz Kur’ân okunurken Hz. Davud’un mucizesini yaşamış oluruz. Hz. Davud’un dağları boyun eğdiren, uçan kuşları durduran mucizesi de kuru bir ses oyunundan ibaret, kuru bir terennüm değil, ruhtan kopup Allah’a arz olunan tesbihler idi. (Elmalılı)3 Hz. Dâvut’a demirin nasıl işleneceğini, zırhın nasıl yapılacağını, ona nasıl şekil vereceğini bizzat Allah öğretmiştir. Yoksa insanlar, bunu kendi akıllarıyla bilemezlerdi. Zâten Peygamberler, insanlara bu bilgileri de vermişlerdir. İslâm’a göre bilginin kaynağı, vahiydir. Peygamberlerin mucizelerini inkâr veya tahfif etmeyi alışkanlık haline getirenler, Hz. Davut (a.s.) için “sert bir karakteri” olduğu iftirasını mucizeye tercih etmişler ve bu konuda Müslümanlardan gelen rivayetleri hiçe saymışlardır. Aksine, Eski Ahid olduğu iddia edilen uyduruk kitabın rivayetlerine sarılmayı bir maharetmiş gibi göstererek güya âlimlik taslamışlarsa da bu rivayetler buraya alınacak bir değere sahip olmadığı için zikredilmemiştir.  

10 Lafzen, “Davud’a tarafımızdan bir üstünlük verdik”. Bu, bir önceki ayette pişmanlık duymaya yapılan dolaylı atıf ile bağlantılıdır: Hz. Davud, 38. surede, birden günah işlediğinin farkına varıp da hemen Allah’tan “günahını bağışlamasını dilemesine ... ve tevbe ederek O’na yönelmesi”ne (38:24) yapılan atıf ışığında özel olarak seçilmiştir.11 Karş. 21:79 ve ilgili not 73.12 Lafzen, “O’nun için ...” Hadîd terimi, öncelikle, kelimenin hem somut hem de soyut anlamıyla “keskin” olan şey için kullanılır: bu ikinci anlamı için karş. Kur’an’ın, “bakışın bugün artık daha keskin (hadîd)” (50:22) ayeti yahut şu deyimsel ifadeler: racul hadîd, “keskin zekalı adam”; hadîdu’n-nazar, “( başkalarına) sert sert bakan”; râiha hadîde, “keskin bir koku” vb. (Lisânu’l-‘Arab). Belirtme takısı ile kullanılan bir isim olarak el-hadîd “keskin olan her şey”, veya “keskinlik” veya “demir” anlamlarını ifade eder. Allah’ın Hz. Davud’daki “bütün keskinlikleri/sertliği ve katılığı yumuşatması”, açıkçası, o’nun (Mezmurlarında ifade edilen) üstün güzellik duygusuna, iyiliğine/yüceliğine ve tevazuuna bir işarettir. Yukarıdaki ifadenin alternatif bir çevirisi şöyle olabilir: “Biz demiri o’nun için yumuşattık”. Bu karşılık da, o’nun şairlik, savaşçılık ve yöneticilik gibi üstün yeteneklerine bir işaret sayılabilir.  

[3814] Yani: Tevbe edip Rabbine yöneldiği için.. Bir önceki âyetin sonundaki “yönelme”, Hz. Dâvud’un tevbesine üstü kapalı bir atıf içermektedir (Bkz: 38:24). [3815] Evb, “bir tür dönme, geri gelme”, te’vîb “sesin yankı yapıp daha gür dönmesi” (Krş: 21:79). İnsan, canlı cansız demeden bütün bir tabiatla derunî bir diyalog içinde olmaya çağrılmaktadır. Mezmurlar’dan: “Dağlar balmumu gibi eridi” (97:5); “Ey dağlar, ey tepeler! Neden koçlar, kuzular gibi sıçrıyorsunuz?”; “Ey dünya, titre!” (114:6 ve 8). Buradaki “dağlar” ile, Hz. Dâvud’un iktidarına boyun eğen “dağlı kavimler”, ya da “dağ gibi babayiğit adamlar” kastedilmiş olabilir. [3816] Zımnen: Ey insanlar! Dağlar ve kuşlar gibi siz de varlık korosuna katılıp o varoluş ilâhîsini terennüm edin! [3817] Lafzen: “onun için demiri yumuşattık”. Tercihimiz hadid kelimesinin mecazî anlamına dayanmaktadır. Kâf 22. âyette “bakışın bugün daha keskin” derken hadîd bu mecazî anlamıyla kullanılır (Bu anlama ulaşmamda Esed’in katkısını yad etmek zorundayım). Geleneksel tefsirin lafzî anlamda aldığı hadid (demir) kelimesi, Arap dilinde mecazen “sert mizaç, keskin tavır” için kullanılır. Türkçe’ye de geçmiş olan hiddet aynı anlama gelir (Lisân; Tâc ve hassaten Esâs).  

Demir madenini işletmeyi eskiden yalnız Hititliler ve Filistinliler biliyor ve bunun sırrını saklıyorlardı. Davud (a.s.) zamanında İsrailoğulları da işletmeye başlayıp, büyük bir kuvvet elde ettiler.Bu âyetten itibaren, Cenab-ı Allah, bazı peygamberlere lütfettiği birtakım mûcizelerden bahsetmektedir. Kur’ân’ı Kerim’in âyetlerinin, birden fazla irşad vecihleri ihtiva ettiği, müfessirlerin ittifakiyle sabittir. Dolayısıyla bu âyetlerin bildirdikleri çeşitli mânalar arasında bir de, bilimsel ve teknolojik gelişmelere teşvik işareti sezilmektedir.Peygamberler hidâyet rehberi olarak gönderildikleri gibi, onları yaptıkları her işte örnek almaya çalışıp, rehberliklerinden yararlanmak da müminlere düşen bir görevdir. Allah Teâlâ Peygamberlere mûcize olarak verdiği nimetlerle onların nübüvvetlerini ispat etmenin yanısıra, kâinata koyduğu bilimsel kanunlardan istifade işinde de onların örnek alınmalarını, işaret yoluyla teşvik etmektedir. Hatta denebilir ki manevî kemalat gibi maddî kemalatı da, beşeriyete ilkin mûcize eli hediye etmiştir. Bu gerçeğe bir işaret olarak geleneksel san’atlar, peygamberlerden birini san’atlarının piri ve önderi saymışlardır: (gemiciler Hz. Nuh’u: saatçılar Hz. Yusuf’u: terziler Hz. İdris’i gibi (aleyhimü’s-selâm).Davud (a.s.)’ın dağları konuşturmasında gramafon, plak, teyp tekniğine; demirin yumuşatılması ve erimiş bakırın sel gibi akıtılmasında, madenleri işletip sanayii geliştirmeye; Süleyman (a.s.)’ın bir günde iki aylık mesafeyi havaya binerek kat etmesinde uçak teknolojisine, Mûsa (a.s.)’ın değneği ile taştan, topraktan su çıkarmasında artezyene, İbrâhim (a.s.)’i, ateşin yakmamasında ateşe dayanıklı maddelerden elbise yapmaya, Îsâ (a.s.)’ın felçlileri hatta ölmüşleri tedavi edip diriltmesinde tıbbî tedavinin en ileri noktalarına; Süleyman (a.s.)’ın ilimde ileri gitmiş vezirinin, takrîben iki bin km. uzaklıktan Belkıs’ın tahtını getirmesinde televizyona hatta daha ileri seviyelere teşvik sezilmektedir.  

(2) 21:79 ve 38:18-19’da geçtiği gibi, Hz. Davud sabah akşam tesbih ettikçe, dağlar ve etrafında toplanmış kuşlar da onunla beraber tesbih ederdi.  

3799 Cf. 21:79-80, and notes 2733-34. David had the gift of song and sacred music, and this is shown in his Psalms. All nature —hills and birds—sing and echo back the Praise of Allah. 3800 Iron or steel is hard stuff: but in the hands of a craftsman it becomes soft and pliable, and with it can be made instruments for the defence of righteousness. These, in the literal sense, are coats of mail, and defensive armour, and the manufacture of them is traditionally attributed to David. (R).