Sebe Sûresi, Kur'ân-ı Kerîm'in 34. sûresidir. Mekkî bir sûredir, 54 âyetten oluşur ve nüzûl sırasına göre 58. sûredir. Aşağıda Arapça metni ve Muhammed Hüseyin (R.A.) hazretlerinin Âyetlere Göre Genişletilmiş Meali yer alır.
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذ۪ي لَهُ مَا فِي السَّمٰوَاتِ وَمَا فِي الْاَرْضِ وَلَهُ الْحَمْدُ فِي الْاٰخِرَةِۜ وَهُوَ الْحَك۪يمُ الْخَب۪يرُ
Hamd, göklerde olanların ve yerde bulunanların (hepsinin) sahibi olan Allah'a mahsustur. Hamd, âhirette de O'na mahsustur. O, Hakîm'dir, Habîr'dir (her işinde hikmet ve hayır olan, her şeyden ve herkesten haberdar olandır).
يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْاَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَٓاءِ وَمَا يَعْرُجُ ف۪يهَاۜ وَهُوَ الرَّح۪يمُ الْغَفُورُ
O, yerin içine gireni de ondan çıkanı da gökten ineni de oraya yükseleni de (en ince ayrıntısına kadar) bilir. O, Rahîm'dir, Ğafûr'dur (isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli eden ve her türlü günahı mağfiret edendir).
وَقَالَ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا لَا تَاْت۪ينَا السَّاعَةُۜ قُلْ بَلٰى وَرَبّ۪ي لَتَاْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِۚ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمٰوَاتِ وَلَا فِي الْاَرْضِ وَلَٓا اَصْغَرُ مِنْ ذٰلِكَ وَلَٓا اَكْبَرُ اِلَّا ف۪ي كِتَابٍ مُب۪ينٍۙ
Kâfirler dediler ki: "(Kıyamet) Saat(i) bize gelmeyecek." De ki: "Hayır (öyle değil)! Gaybı bilen Rabbim hakkı için o, mutlaka size gelecektir. Gökte, yerde zerre ağırlığınca bir şey O'ndan gizli kalmaz. Bundan daha küçüğü ve daha büyüğü de yoktur ki apaçık bir kitapta (Levh-i Mahfuz'da) bulunmasın."
لِيَجْزِيَ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِۜ اُو۬لٰٓئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَر۪يمٌ
İman edip sâlih ameller işleyenleri mükâfatlandırmak için (o kıyamet saati elbette gelecektir). İşte onlar için (büyük) bir mağfiret ve kerim (şerefli, bereketli) bir rızık vardır.
وَالَّذ۪ينَ سَعَوْ ف۪ٓي اٰيَاتِنَا مُعَاجِز۪ينَ اُو۬لٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مِنْ رِجْزٍ اَل۪يمٌۗق
Âyetlerimizi âciz (ve hükümsüz) bırakmak için çalışanlara gelince, işte onlar için de en kötüsünden, elem verici (iç yakan) bir azap vardır.
وَيَرَى الَّذ۪ينَ اُو۫تُوا الْعِلْمَ الَّـذ۪ٓي اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ هُوَ الْحَقَّۙ وَيَهْد۪ٓي اِلٰى صِرَاطِ الْعَز۪يزِ الْحَم۪يدِ
Kendilerine ilim verilen (ehl-i kitabın mü'min)ler(i), Rabbinden sana indirilen (bu Kur'ân)ın hak olduğunu ve onun Azîz, Hamîd (bütün şerefin, kudretin, hamdların ve övgülerin kendisine ait olduğu tek zat) olan (Allah)ın yoluna hidâyet ettiğini görürler.
وَقَالَ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلٰى رَجُلٍ يُنَبِّئُكُمْ اِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍۙ اِنَّكُمْ لَف۪ي خَلْقٍ جَد۪يدٍۚ
Hâl böyleyken kâfirler dediler ki: "(Size, öldükten sonra çürüyüp) Tamamen paramparça dağıldığınız vakit yeni bir yaratılışla (tekrar diriltileceğinizi) haber veren bir adam gösterelim mi?"
اَفْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِباً اَمْ بِه۪ جِنَّةٌۜ بَلِ الَّذ۪ينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْاٰخِرَةِ فِي الْعَذَابِ وَالضَّلَالِ الْبَع۪يدِ
"(Acaba o) Allah hakkında yalan uydurup (O'na) iftira mı etti, yoksa onda bir delilik mi var?" Hayır (öyle değil)! Âhirete iman etmeyenler azaptadırlar ve (haktan) uzak (derin) bir dalâlet içindedirler.
اَفَلَمْ يَرَوْا اِلٰى مَا بَيْنَ اَيْد۪يهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِنَ السَّمَٓاءِ وَالْاَرْضِۜ اِنْ نَشَاْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْاَرْضَ اَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفاً مِنَ السَّمَٓاءِۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِكُلِّ عَبْدٍ مُن۪يبٍ۟
Onlar, (gerek) gökten ve (gerekse) yerden, önlerinde ve arkalarında olanı görmüyorlar mı? Eğer Biz dilersek onları yere batırırız ya da üzerlerine gökten parçalar düşürürüz. Muhakkak ki bunda (Rabbine) yönelen her bir kul için bir âyet (Allah'ın kudretine bir delil ve ibret) vardır.
وَلَقَدْ اٰتَيْنَا دَاوُ۫دَ مِنَّا فَضْلاًۜ يَا جِبَالُ اَوِّب۪ي مَعَهُ وَالطَّيْرَۚ وَاَلَنَّا لَهُ الْحَد۪يدَۙ
Andolsun ki Biz Dâvûd'a katımızdan bir fazilet (üstünlük ve şeref) verdik. "Ey dağlar ve kuşlar! Onunla beraber evvâb olun (Allah'a yönelerek O'nu tesbih edin)" (dedik) ve on(un mizacın)daki (bütün) sertliği (ve katılığı) yumuşattık.
اَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ وَاعْمَلُوا صَالِحاًۜ اِنّ۪ي بِمَا تَعْمَلُونَ بَص۪يرٌ
(Ve ona) "Çokça (güzel işler) yap, (bu işleri yaparken de) en ince ayrıntısına kadar ölç biç ve (hepiniz) sâlih ameller işleyin. Kuşkusuz Ben, yaptıklarınızı görmekteyim" diye (vahyettik).
وَلِسُلَيْمٰنَ الرّ۪يحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌۚ وَاَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِۜ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِاِذْنِ رَبِّه۪ۜ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ اَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّع۪يرِ
Süleymân'a da sabah gidişi bir ay, akşam dönüşü de bir ay(lık mesafe) olan rüzgârı (boyun eğdirdik) ve katran (hâline gelen erimiş bakır)ı kaynağından onun için (sel gibi) akıttık. Rabbinin izniyle onun önünde çalışan bir kısım cinler de vardı. Onlardan kim emrimizden sapsa, ona alevli ateş azabından tattırırdık.
يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَٓاءُ مِنْ مَحَار۪يبَ وَتَمَاث۪يلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍۜ اِعْمَلُٓوا اٰلَ دَاوُ۫دَ شُكْراًۜ وَقَل۪يلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ
(O cinler) Ona mihraplardan (mescidlerden, saraylardan, yüksek binalardan), timsallerden (üzerlerinde nakış ve figürler bulunan şeylerden), havuzlar kadar (geniş) çanaklardan, sabit kazanlardan ne dilerse yaparlardı. (Bu nimetlerimizden sonra onlara buyurduk ki) "Ey Dâvûd ailesi! (Bana) Şükrederek amel işleyin; zira kullarımdan şükreden pek azdır!"
فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلٰى مَوْتِه۪ٓ اِلَّا دَٓابَّةُ الْاَرْضِ تَاْكُلُ مِنْسَاَتَهُۚ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ اَنْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي الْعَذَابِ الْمُه۪ينِ
Süleymân'ın ölümüne hükmettiğimiz zaman, onun öldüğünü ancak değneğini yiyen bir yer canlısı (olan ağaç kurdu) gösterdi. (Kurdun yemesiyle değneği çürüyüp uzunca bir zamandır ona dayalı ayakta duran Süleymân yere) Yıkılınca (cinler, onun öldüğünü o zaman fark ettiler. Bunun sonucunda) anlaşıldı ki cinler eğer gaybı bilmiş olsalardı, (Süleymân'ın emri altında uzunca bir zaman zahmet çekerek çalışıp) o aşağılayıcı azap içinde kalmazlardı.
لَقَدْ كَانَ لِسَبَاٍ ف۪ي مَسْكَنِهِمْ اٰيَةٌۚ جَنَّتَانِ عَنْ يَم۪ينٍ وَشِمَالٍۜ كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُۜ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ
Andolsun, Sebe (kavmi) için de oturdukları yerde (büyük) bir ibret vardı. (Onların) Sağdan ve soldan (olmak üzere yurtlarını çepeçevre kuşatan) iki bahçeleri vardı. (Onlara gelen resulümüz dedi ki) "Rabbinizin rızkından yiyin ve O'na şükredin. (İşte) Temiz (hoş ve güzel) bir memleket ve Ğafûr (her türlü günahı mağfiret eden) bir Rabb!"
فَاَعْرَضُوا فَاَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ اُكُلٍ خَمْطٍ وَاَثْلٍ وَشَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَل۪يلٍ
Fakat onlar (resulümüzden) yüz çevirdiler. Bu sebeple Biz de üzerlerine Arim selini gönderdik. Onların (o) iki bahçesini, acı yemişli, ılgınlı ve içinde biraz da sidir ağacı bulunan iki (harab) bahçeye çevirdik.
ذٰلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِمَا كَفَرُواۜ وَهَلْ نُجَاز۪ٓي اِلَّا الْكَفُورَ
(Resulümüzü) İnkâr ettikleri (ve nimetlerimize karşı nankörlük yaptıkları) için onları böyle cezalandırdık. Biz (hiç) kâfirlerden başkasını cezalandırır mıyız!
وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْقُرَى الَّت۪ي بَارَكْنَا ف۪يهَا قُرًى ظَاهِرَةً وَقَدَّرْنَا ف۪يهَا السَّيْرَۜ س۪يرُوا ف۪يهَا لَيَالِيَ وَاَيَّاماً اٰمِن۪ينَ
Biz, onlar(ın yurdu) ile kendilerini (mübarek ve) bereketli kıldığımız memleketler arasında, (her biri diğerinden) görünen (nice) kasabalar var ettik ve bunlar arasında (kolayca) seyahat etmelerini takdir ettik. (Ve onlara dedik ki) "Oralarda (hem) geceleri (hem de) gündüzleri güven içinde seyahat edin."
فَقَالُوا رَبَّنَا بَاعِدْ بَيْنَ اَسْفَارِنَا وَظَلَمُٓوا اَنْفُسَهُمْ فَجَعَلْنَاهُمْ اَحَاد۪يثَ وَمَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ
Fakat onlar, "(ey) Rabbimiz! Seyahatlerimizin (aralarında yolculuk yaptığımız şehirlerin) arasını uzaklaştır" dediler ve (böylece bencillik yaparak) kendilerine zulmettiler. Biz de onları, (ibret) kıssalar(ı) hâline getirdik ve onları paramparça edip dağıttık. Muhakkak ki bunda sabreden (ve) şükreden herkes için âyetler (ibret ve dersler) vardır.
وَلَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ اِبْل۪يسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ اِلَّا فَر۪يقاً مِنَ الْمُؤْمِن۪ينَ
Andolsun iblis, onlar hakkındaki (çoğunu azdırıp ihlâslı kulları ise kandıramayacağına dair) zannını doğru çıkardı; çünkü mü'minlerden bir zümrenin dışında (hepsi) ona tabi oldular.
وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ اِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْاٰخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا ف۪ي شَكٍّۜ وَرَبُّكَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ حَف۪يظٌ۟
Hâlbuki iblisin onlar üzerinde hiçbir hakimiyeti (zorlayıcı hiçbir gücü) yoktu, ancak âhirete iman edeni ondan şüphe içinde kalan o kimseden (ayırt edip) bilelim diye (iblise bu fırsatı verdik). (Unutma!) Senin Rabbin her şey üzerinde Hafîz'dir (her şeyin yönetimini elinde bulundurandır).
قُلِ ادْعُوا الَّذ۪ينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِۚ لَا يَمْلِكُونَ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ فِي السَّمٰوَاتِ وَلَا فِي الْاَرْضِ وَمَا لَهُمْ ف۪يهِمَا مِنْ شِرْكٍ وَمَا لَهُ مِنْهُمْ مِنْ ظَه۪يرٍ
(Resulüm! Müşriklere) De ki: "Allah'tan başka (ilâh) zannettiklerinize (haydi) yalvarın! Onlar ne göklerde ne de yerde zerre ağırlığınca (bir şeye) sahip değillerdir. Onların bu ikisi(nin yaratılmasında ve hükmü)nde hiçbir ortaklığı yoktur ve Allah'ın onlardan bir destekçisi de yoktur."
وَلَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهُٓ اِلَّا لِمَنْ اَذِنَ لَهُۜ حَتّٰٓى اِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَاۙ قَالَ رَبُّكُمْۜ قَالُوا الْحَقَّۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَب۪يرُ
(Dikkat edin! Kıyamet günü) Allah'ın huzurunda kendisinin izin verdiği kimselerden başkasının şefâati fayda vermez. Nihayet (insanların) kalplerinden korku giderilince (onlara), "Rabbiniz ne buyurdu?" derler. Onlar da, "hakkı (buyurdu)" derler; çünkü O, Âliyy'dir, Kebîr'dir (anlaşılamayacak kadar yüceliğe, azamete ve büyüklüğe sahip olandır).
قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ قُلِ اللّٰهُۙ وَاِنَّٓا اَوْ اِيَّاكُمْ لَعَلٰى هُدًى اَوْ ف۪ي ضَلَالٍ مُب۪ينٍ
(Resulüm!) De ki: "Göklerden ve yerden size rızık veren kimdir?" De ki: "Allah! O hâlde ya biz yahut siz, (ikimizden biri) mutlaka ya hidâyet üzerinde veya apaçık bir dalâlet içindedir."
قُلْ لَا تُسْـَٔلُونَ عَمَّٓا اَجْرَمْنَا وَلَا نُسْـَٔلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ
De ki: "(Siz) Bizim işlediğimiz suçlardan sorguya çekilecek değilsiniz, biz de sizin yaptıklarınızdan sorguya çekilecek değiliz."
قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنَا بِالْحَقِّۜ وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَل۪يمُ
De ki: "Rabbimiz (kıyamet günü) hepimizi bir araya toplayacak sonra hak ile (hükmünü verip) aramızı açacaktır; çünkü O, Fettâh'tır, Alîm'dir (hak ile bâtılın arasını açan ve her şeyi, herkesi hakkıyla bilendir)."
قُلْ اَرُونِيَ الَّذ۪ينَ اَلْحَقْتُمْ بِه۪ شُرَكَٓاءَ كَلَّاۜ بَلْ هُوَ اللّٰهُ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ
De ki: "Allah'a (şirk koşarak onun mülküne ve hükmüne) dâhil ettiğiniz ortaklarınızı bana gösterin!" Asla (hiçbir şey gösteremezler)! Bilakis O, Azîz, Hakîm (bütün şeref ve kudretin sahibi olan, her işinde hikmet ve hayır) olan Allah'tır.
وَمَٓا اَرْسَلْنَاكَ اِلَّا كَٓافَّةً لِلنَّاسِ بَش۪يراً وَنَذ۪يراً وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
(Resulüm!) Biz seni bütün insanlara ancak bir müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik; fakat insanların çoğu (bunu) bil(ip idrak et)mezler.
وَيَقُولُونَ مَتٰى هٰذَا الْوَعْدُ اِنْ كُنْتُمْ صَادِق۪ينَ
Onlar (bir de) "eğer doğru söyleyenlerden iseniz (söyleyin bakalım) bu vaad (ettiğiniz kıyamet) ne zaman (gerçekleşecek)?" derler.
قُلْ لَكُمْ م۪يعَادُ يَوْمٍ لَا تَسْتَاْخِرُونَ عَنْهُ سَاعَةً وَلَا تَسْتَقْدِمُونَ۟
De ki: "Sizin için belirlenmiş öyle bir gün vardır ki ondan ne bir saat geri kalabilirsiniz ne de ileri geçebilirsiniz."
وَقَالَ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهٰذَا الْقُرْاٰنِ وَلَا بِالَّذ۪ي بَيْنَ يَدَيْهِۜ وَلَوْ تَرٰٓى اِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْۚ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ اِلٰى بَعْضٍنِ الْقَوْلَۚ يَقُولُ الَّذ۪ينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذ۪ينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْلَٓا اَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِن۪ينَ
Ama kâfirler dediler ki: "Biz ne bu Kur'ân'a ne de ondan önceki (kitap)lara asla iman etmeyiz." (Resulüm!) Sen (kıyamet günü), Rabblerinin huzurunda tutuklanmış, birbirlerine laf at(ıp birbirlerini suçl)arlarken o zalimleri bir görsen! (O gün) Zayıf düşürülenler, büyüklük taslayanlara, "siz olmasaydınız biz mutlaka iman eden kimseler olurduk" derler.
قَالَ الَّذ۪ينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذ۪ينَ اسْتُضْعِفُٓوا اَنَحْنُ صَدَدْنَاكُمْ عَنِ الْهُدٰى بَعْدَ اِذْ جَٓاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِم۪ينَ
Büyüklük taslayanlar da zayıf düşürülenlere, "size hidâyet geldikten sonra biz mi sizi ondan alıkoyduk? Bilakis, siz mücrim (nefsinin hevâsına uyan suçlu) kimselerdiniz" derler.
وَقَالَ الَّذ۪ينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذ۪ينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ اِذْ تَاْمُرُونَـنَٓا اَنْ نَكْفُرَ بِاللّٰهِ وَنَجْعَلَ لَهُٓ اَنْدَاداًۜ وَاَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَاَوُا الْعَذَابَۜ وَجَعَلْنَا الْاَغْلَالَ ف۪ٓي اَعْنَاقِ الَّذ۪ينَ كَفَرُواۜ هَلْ يُجْزَوْنَ اِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
Zayıf düşürülenler de büyüklük taslayanlara, "hayır! Gece gündüz (kurduğunuz) tuzak(lar bizi hidâyetten alıkoydu), çünkü siz bize (daima) Allah'ı inkâr etmemizi, O'na (mülkünde ortak olan) eşler koşmamızı emrediyordunuz" derler. (Onlar kendileri için hazırlanan) Azabı gördükleri zaman da için için pişmanlık duyarlar. Sonra Biz o kâfirlerin boyunlarına (demir) halkalar takarız. Onlar, yaptıklarından başka bir şeyle mi cezalandırılacaklardı!
وَمَٓا اَرْسَلْنَا ف۪ي قَرْيَةٍ مِنْ نَذ۪يرٍ اِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَٓاۙ اِنَّا بِمَٓا اُرْسِلْتُمْ بِه۪ كَافِرُونَ
Biz, hangi ülkeye bir uyarıcı göndermişsek mutlaka oranın (varlık içinde) sefahate dalmış olanları (resullerimize), "biz (sizi ve) sizinle gönderilen şeyi inkâr ediyoruz" dediler.
وَقَالُوا نَحْنُ اَكْثَرُ اَمْوَالاً وَاَوْلَاداًۙ وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّب۪ينَ
Bir de, "biz malca ve evlatça daha çoğuz, biz azaba uğratılacak da değiliz" dediler.
قُلْ اِنَّ رَبّ۪ي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَٓاءُ وَيَقْدِرُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ۟
(Resulüm!) De ki: "Muhakkak ki Rabbim rızkı dilediğine açar, (dilediğine) daraltır; fakat insanların çoğu (bunu) bil(ip idrak et)mezler."
وَمَٓا اَمْوَالُكُمْ وَلَٓا اَوْلَادُكُمْ بِالَّت۪ي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفٰٓى اِلَّا مَنْ اٰمَنَ وَعَمِلَ صَالِحاًۘ فَاُو۬لٰٓئِكَ لَهُمْ جَزَٓاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَهُمْ فِي الْغُرُفَاتِ اٰمِنُونَ
Bizim katımızda sizi (Bize) yaklaştıracak olan ne mallarınız ne de evlatlarınızdır. Ancak iman edip sâlih amel işleyenler başka, işte onlara işledikleri ameller sebebiyle kat kat mükâfat vardır ve onlar (cennet) köşklerinde güven içindedirler.
وَالَّذ۪ينَ يَسْعَوْنَ ف۪ٓي اٰيَاتِنَا مُعَاجِز۪ينَ اُو۬لٰٓئِكَ فِي الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ
Âyetlerimizi âciz (ve hükümsüz) bırakmak için çalışanlara gelince, işte onlar da (cehennemde) azap için hazır bulundurulacaklardır.
قُلْ اِنَّ رَبّ۪ي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَٓاءُ مِنْ عِبَادِه۪ وَيَقْدِرُ لَهُۜ وَمَٓا اَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُۚ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِق۪ينَ
(Resulüm!) De ki: "Muhakkak ki Rabbim, kullarından rızkı dilediğine açar, (dilediğine) daraltır. Siz (Allah yolunda) her neyden infak ederseniz, Allah onun yerine (size daha hayırlısını) verir; çünkü O, rızık verenlerin hayırlısıdır."
وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَم۪يعاً ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلٰٓئِكَةِ اَهٰٓؤُ۬لَٓاءِ اِيَّاكُمْ كَانُوا يَعْبُدُونَ
(Allah) O gün, onların hepsini bir araya toplar sonra da meleklere, "bunlar size mi âbd ol(up kulluk ed)iyorlardı?" buyurur.
قَالُوا سُبْحَانَكَ اَنْتَ وَلِيُّنَا مِنْ دُونِهِمْۚ بَلْ كَانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّۚ اَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ
(Melekler) "Sen Subhân'sın (her türlü noksanlıktan münezzehsin), bizim Veliyy'miz (gerçek ve hakiki dostumuz) onlar değil (sadece) Sensin. Bilakis, onlar cinler(den olan şeytanlar)a âbd ol(up kulluk ed)iyorlardı. Onların çoğu buna iman etmiş kimselerdi" derler.
فَالْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعاً وَلَا ضَراًّۜ وَنَقُولُ لِلَّذ۪ينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّت۪ي كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ
(Allah da şeytana âbd olup kulluk edenlere buyurur ki) "Bugün birbirinize ne fayda ne de zarar vermeye gücünüz yeter." (O gün) Biz (âyetlerimizi yalanlayıp kendilerine) zulmedenlere, "(haydi) yalanlamakta olduğunuz ateş azabını tadın!" deriz.
وَاِذَا تُتْلٰى عَلَيْهِمْ اٰيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هٰذَٓا اِلَّا رَجُلٌ يُر۪يدُ اَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ اٰبَٓاؤُ۬كُمْۚ وَقَالُوا مَا هٰذَٓا اِلَّٓا اِفْكٌ مُفْتَرًىۜ وَقَالَ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جَٓاءَهُمْۙ اِنْ هٰذَٓا اِلَّا سِحْرٌ مُب۪ينٌ
Çünkü onlara apaçık âyetlerimiz okunduğu zaman onlar, "bu sadece, atalarınızın tapmakta olduğu şeylerden sizi alıkoymak isteyen bir adamdır" dediler. Bir de, "bu (kıyamet hakkında söyledikleri), uydurulmuş bir yalandan başka bir şey değildir" dediler. (Resulüm!) Hak (olan bu Kur'ân) kendilerine geldiği zaman kâfirler de, "bu, apaçık bir sihirden başka bir şey değildir" dediler.
وَمَٓا اٰتَيْنَاهُمْ مِنْ كُتُبٍ يَدْرُسُونَهَا وَمَٓا اَرْسَلْنَٓا اِلَيْهِمْ قَبْلَكَ مِنْ نَذ۪يرٍۜ
Hâlbuki Biz onlara (okuyup) ders alacakları kitaplardan vermediğimiz gibi senden önce onlara bir uyarıcı (resul de) göndermemiştik.
وَكَذَّبَ الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِهِمْۙ وَمَا بَلَغُوا مِعْشَارَ مَٓا اٰتَيْنَاهُمْ فَكَذَّبُوا رُسُل۪ي۠قف فَكَيْفَ كَانَ نَك۪يرِ۟
Onlardan öncekiler de (resullerini) yalanlamıştı. (Bunlar, servet ve saltanatça) Onlara verdiklerimizin onda birine bile erişmediler. (Onlara o kadar nimet verdiğim hâlde onlar, yine de) Resullerimi yalanladılar; ama Beni inkâr (etmenin sonucu) nasılmış (gördüler)!
قُلْ اِنَّـمَٓا اَعِظُـكُمْ بِوَاحِدَةٍۚ اَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنٰى وَفُرَادٰى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا۠قف مَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍۜ اِنْ هُوَ اِلَّا نَذ۪يرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَد۪يدٍ
(Resulüm!) De ki: "Size tek bir nasihatim var; (ister) ikişer ikişer (başkalarıyla), (ister) teker teker (yalnız başınızayken, her zaman Allah'ın huzurunda bulunduğunuzun farkında olarak) Allah için ayağa kalk(ıp çaba, gayret sarf ed)in! Sonra düşünün, (Allah'ın resul olarak gönderdiği) arkadaşınızda hiçbir delilik yoktur! O ancak şiddetli bir azap gelip çatmadan evvel sizin için bir uyarıcıdır."
قُلْ مَا سَاَلْتُكُمْ مِنْ اَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْۜ اِنْ اَجْرِيَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِۚ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ شَه۪يدٌ
De ki: "Ben sizden herhangi bir ücret istemişsem, o sizin olsun. Benim ecrim ancak Allah'a aittir ve O, Şehîd (ismiyle) her şeye (en ince ayrıntısına kadar) şahiddir."
قُلْ اِنَّ رَبّ۪ي يَقْذِفُ بِالْحَقِّۚ عَلَّامُ الْغُيُوبِ
De ki: "Muhakkak ki benim Rabbim (her zaman) hakkı ortaya koyar; çünkü (O), gaybları (gizli olan her şeyi) en iyi bilendir."
قُلْ جَٓاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُع۪يدُ
De ki: "Hak geldi, artık (hakkın karşısında) bâtıl ne (bir şeyi) başlatabilir ne de geri döndürebilir."
قُلْ اِنْ ضَلَلْتُ فَاِنَّـمَٓا اَضِلُّ عَلٰى نَفْس۪يۚ وَاِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوح۪ٓي اِلَيَّ رَبّ۪يۜ اِنَّهُ سَم۪يعٌ قَر۪يبٌ
De ki: "Eğer ben dalâlette isem kendi aleyhime sapmış olurum. Eğer hidâyette isem bu da Rabbimin bana vahyettiği (Kur'ân) sayesindedir. Muhakkak ki O, Semî''dir, Karîb'tir (her şeyi ve herkesi işiten, her şeye ve herkese kendisinden daha yakın olandır)."
وَلَوْ تَرٰٓى اِذْ فَزِعُوا فَلَا فَوْتَ وَاُخِذُوا مِنْ مَكَانٍ قَر۪يبٍۙ
(Resulüm!) Sen onları, (kıyamet günü büyük bir korkuya kapılıp) dehşete düştükleri zaman bir görsen! Artık (onlar için) kaçış yoktur, (onlar) yakın bir yerden yakalanmışlardır.
وَقَالُٓوا اٰمَنَّا بِه۪ۚ وَاَنّٰى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بَع۪يدٍۚ
Onlar (iş işten geçtikten sonra), "biz o (Allah'ın resulüne ve onun getirdiğin)e iman ettik" dediler; ama uzak bir yer (olan âhiret âlemin)den (dünyada olması gereken imanı) elde etmek, onlar için nasıl (mümkün) olur?
وَقَدْ كَفَرُوا بِه۪ مِنْ قَبْلُۚ وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكَانٍ بَع۪يدٍ
Andolsun daha önce (dünyadayken) onu inkâr etmişlerdi. Uzak bir yerden (bilgisizce onlar için) gayb (olan âhiret) hakkında atıp tutuyorlardı.
وَح۪يلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِاَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُۜ اِنَّهُمْ كَانُوا ف۪ي شَكٍّ مُر۪يبٍ
Artık bundan önce benzerlerine yapıldığı gibi kendileriyle arzu ettikleri şeyler arasına (bir) engel konulmuştur; çünkü onlar (bugünün geleceğine dair) derin bir şüphe içindeydiler.
Mekke döneminde Lokmân sûresinden sonra nâzil olmuştur. 6. âyetinin Medine’de indiği görüşü taraftar bulmamıştır (Kurtubî, XIV, 166). Adını 15. âyette geçen Sebe’den alır. Elli dört âyet olup fâsılası “ب، د، ر، ظ، ل، م، ن” harfleridir. Nüzûl sebebi olarak Ebû Süfyân’ın ölümden sonraki ebedî hayatı ve kötülerin azaba mâruz kalacağı gerçeğini inkâr edişi zikredilirse de (Ebû Hayyân el-Endelüsî, VII, 256) bunun Ebû Süfyân’a has bir tavır olmadığı dikkate alındığında Hz. Peygamber’in muhataplarının Allah’ın birliğini ve âhiret hayatının varlığını inkâr konusunda katı bir tutum sergilemeleri şeklinde genel bir nüzûl sebebinden söz etmek daha uygun olur. Mekke döneminin ikinci yarısında indiği tahmin edilen Sebe’ sûresinin temel konusunun, Allah’ın birliğine ve âhiret inancına davetten ibaret olduğu söylenebilir. Sûrede tevhid ilkesini pekiştirmek için yer yer çok tanrı inancı eleştirilmekte ve Allah’ın dünya hayatında lutfettiği hükümranlık ve refah gibi nimetlerin geçiciliğine dikkat çekilmektedir.
Sûrenin muhtevasını dört bölüm halinde ele almak mümkündür. Bütün evrenin sahibi olup sözleri ve fiilleri yerli yerinde bulunan, her şeyin iç yüzünü bilen, merhametli ve bağışlayıcı Allah’a hamd ve senâyı içeren giriş niteliğindeki ilk iki âyetten sonra birinci bölümde inkârcılıkta direnenlerin âhiret hayatını kabullenemedikleri belirtilir. Onlara göre dünyanın düzeni bozulmayacak, çürüyüp parçalara ayrılan bedenin yeniden hayata kavuşturulması mümkün olmayacaktır. Bunun gerçekleşeceğini ileri süren kişi ya Allah adına yalan söylemekte veya cinnete yakalanmış bulunmaktadır. Buna karşılık âyetlerde kıyametin mutlaka kopacağı ve bu dünyada yapılanların karşılığının görüleceği âhiret hayatının başlayacağı haber verilmekte, aslında insanın evrene yönelik dikkatli bir bakışla bunu mümkün göreceği ifade edilmektedir (âyet: 3-9).
İkinci bölümde dünyada kendilerine egemenlik, üstünlük ve refah lutfedilen iyi kullarla âsi kullardan bazı örnekler verilmiştir. Burada önce Hz. Dâvûd’a bağışlanan mânevî imtiyazlara, bunun yanında demirin onun elinde yumuşamasına, rüzgârın ve cinlerin Hz. Süleymanın emrine verilmesine, fakat bu fâni nimetlerin ölümle son bulduğuna değinilmiştir. Ardından Arap yarımadasında meşhur olan Sebe (Krallığı) halkının müreffeh hayatı kısaca tasvir edilmiş, ancak gerçeğe boyun eğmekten yüz çevirmeleri üzerine sel felâketiyle helâk edilip efsane haline getirildiği belirtilmiştir (âyet: 10-21; ayrıca bk. SEBE).
Üçüncü bölümün girişinde tevhid inancının karşıtı olan şirk telakkisinin mâkul ve tutarlı bir dayanağının bulunmadığı, Resûlullah’ın bütün insanlara müjdeleyici ve uyarıcı bir elçi olarak gönderildiği belirtilir (âyet: 21-28). Ardından tekrar âhiret hayatının varlığına geçilir. Kur’an’a da ondan önceki ilâhî kitaplara da inanmayan ve bu yolla hem kendilerine hem de etki alanları içinde bulunan insanlara zulmeden kişilerin âhiretteki acıklı halleri etkileyenler-etkilenenler (müstekbir-müstaz‘af) kavramları çerçevesinde tasvir edilir. Daha sonra iman ve makbul davranışların eşlik etmediği mal ve evlât zenginliğinin kişiyi kurtuluşa eriştirmeyeceği ve Allah’a yaklaştıramayacağı vurgulanır, ayrıca çok tanrı inancı bir defa daha eleştirilir (âyet: 29-42).
Sebe’ sûresinin son bölümünde bir anlamda önceki âyetlerde yer alan uyarıların ve ibret verici örneklerin hedefini teşkil eden Hz. Peygamber dönemi müşriklerine hitap edilmektedir. Bunlar Resûlullah’ı atalarının dinini bozmak isteyen, kendisinin düzenlediği bir metni Allah’a nisbet eden biri, Kur’an’ı da büyüleyici bir söz olarak nitelemiştir. Halbuki onlar daha önce ne ilâhî bir kitap okumuş ne de bir peygamberle karşılaşmışlardı. Bu Câhiliye zihniyetine karşı Resûl-i Ekrem’e şu cevabı vermesi emredilir: “Size tek bir öğüt vereceğim: İster başkalarıyla birlikte ister yalnız başınıza Allah’ın huzurunda bulunduğunuzun bilinci içinde derin derin düşünün, o zaman arkadaşınızda (Muhammed) hiçbir ruhî bozukluğun bulunmadığını anlayacaksınız” (âyet: 46). Hz. Peygamber’e ayrıca, risâlet görevine karşılık hiçbir bedel talep etmediğini ve hakkın eninde sonunda üstün geleceğini muhataplarına bildirmesi emredilmiştir (âyet: 43-50). Sûre, gerçeği inkâr edenlerin kıyamet gününde korku ve telâş içinde ilâhî vahye inandıklarını söyleyeceklerini, fakat bunun kendilerine bir fayda sağlamayacağını belirten âyetlerle sona ermektedir.
Hz. Peygamber’in Sebe’ sûresinin de içinde yer aldığı otuz kadar sûre (mesânî) hakkında, “Bana İncil yerine bu sûreler verilmiştir” dediği nakledilmiştir (İbrâhim Ali es-Seyyid Ali Îsâ, s. 224-227, 292). “Bütün resul ve nebîler Sebe’ sûresini okuyan kimsenin kıyamette dostu ve arkadaşı olacaktır” meâlinde Resûl-i Ekrem’e nisbet edilen hadisin (Zemahşerî, IV, 594; Beyzâvî, III, 415) mevzû olduğu belirtilmiştir (Muhammed et-Trablusî, II, 720). Şerefeddin Ali er-Râcihî tarafından Sebe’ ve Fâtır sûrelerinin dil özellikleri üzerine bir çalışma yapılmıştır (ed-Dersü’l-luġavî fî sûretey Sebeǿ ve Fâŧır, İskenderiye 1992).
BİBLİYOGRAFYA:
Buhârî, “Tefsîr”, 34/2; Zemahşerî, el-Keşşâf (Beyrut), IV, 594; İbn Atıyye el-Endelüsî, el-Muĥarrerü’l-vecîz (nşr. Abdüsselâm Abdüşşâfî Muhammed), Beyrut 1413/1993, IV, 404; Kurtubî, el-CâmiǾ, Beyrut 1408/1988, XIV, 166; Beyzâvî, Envârü’t-tenzîl, Beyrut 1410/1990, III, 415; Ebû Hayyân el-Endelüsî, el-Baĥrü’l-muĥîŧ, Kahire 1328-29/1910 → [baskı yeri yok] 1403/1983 (Dârü’l-fikr), VII, 256, 257; Muhammed et-Trablusî, el-Keşfü’l-ilâhî Ǿan şedîdi’ż-żaǾf ve’l-mevżûǾ ve’l-vâhî (nşr. M. Mahmûd Ahmed Bekkâr), Mekke 1408/ 1987, II, 720; Elmalılı, Hak Dini, V, 3937; İbrâhim Ali es-Seyyid Ali Îsâ, Feżâǿilü süveri’l-Ķurǿâni’l-Kerîm, Kahire 1421/2001, s. 224-227, 292.
Bekir Topaloğlu