Sâffât Sûresi 89. Ayet Meali

Yıldıza baktı da zamanı tâyin etti, sıtma nöbetinin gelmek üzere olduğunu anladı, ben hastayım dedi tarzında tevil edenler vardır.  

* Kinâye: Bir maksattan dolayı sözü hem hakiki hem mecazi anlamlara uygun olarak kullanmak. Hz. İbrâhîm [aleyhisselâm], “Ben hastayım” derken, “sizin bu sapkınlıklarınızdan, beni davet ettiğiniz bu şirk merasiminden kalbim hasta oluyor ve rahatsızlık duyuyorum” demeyi kastetmiştir.  

(*) Babillilerin bayramı idi. Onların âdetlerine göre; bayram gelir gelmez, küçük-büyük, kadın-erkek, zengin-fakir kim varsa, bayram yerine koşarlardı. Şehirde kimse kalmazdı. O gün, putlara hizmet edenler de bayram yerine gitmeye hazırlandılar. (Eski Kavimler/ İbrahim Kavmi ve Nemrut (Naram-Sin)/ İBRAHİM’İN "ATEŞE ATILMA" HİKÂYESİ) كما يبدو لنا أن قوله: {إِنِّي سَقِيمٌ} المقصود منه: إنى سقيم القلب بسبب ما أنتم فيه من كفر وضلال، فإن العاقل يقلقه ويزعجه ويسقمه ما أنتم فيه من عكوف على عبادة الأصنام (الوسيط في تفسير القرآن الكريم)  

[3] Nücumun ittisalât ve mevakiine baktı, onlar müneccim olmakla İbrahim aleyhisselâm'ı mâzur göreceklerdi. Yahut kendisinde sıtma vardı, gecenin bazı saatlerinde tutardı, «o saat geldi mi» diye baktı. Yahut başını göğe dikti, nasıl kurtulacağını düşündü, hatırına hastalık geldi.  

1 “Gözünü yıldızlara dikmek” demek bir şeyi derinlemesine düşünmekten mecâzdır. Zâten insan derin derin düşünürken genellikle başını yukarı kaldırır. (İbnü Kesir)2 Bu iki âyet En’am: 76-78. âyetlerle beraber düşünülürse daha iyi anlaşılır. Ayrıca bu âyetler, Hz. İbrahim’in yıldıza, aya ve güneşe önce, “bu benim rabbim” demediğinin, hikâye edilen törene katılmamak için de yalan söylemediğinin delilidir. Bk: (En’am: 76-78)  

33 Zımnen, “Allah’tan başka putlara tapmanızdan dolayı” (İbni Kesîr, karş. Lane IV, 1384).  

[4018] Muhtemelen tevriyeli bir ifade (Hz. Yusuf’a ait benzer bir ifade için krş: 12:23). Hz. İbrahim kavmin bu yönelişinden duyduğu rahatsızlığı dile getiriyordu. Tevriye, Allah’ın nebilerinin, zorda kaldıklarında başvurdukları bir söz söyleme yöntemidir. Nebîler yalan söylemezler. Zorda kaldıklarında tevriye sanatına başvururlar. Hz. İbrahim ve Hz. Yusuf’un başvurduğu bu yöntemi hicret sırasında Allah Rasûlü’nün de kullandığını biliyoruz. Yolda karşılaştıkları bir kafileye kim oldukları sorusuna cevap olarak Allah Rasûlü “sudan” cevabını vermişti. Bununla kendisi “Biz her canlıyı sudan var ettik” âyetine telmihte bulunmuş, fakat güvenilmez muhataplar bunun bir kabile adı olduğunu sanmışlardı. Bu âyetin hemen önünde yer alan fe-nazara nazraten fi’n-nucûm âyeti genellikle “O yıldızlara bir göz attı” şeklinde anlaşılmıştır. Buradan ilm-i nucûm’a (astroloji) bir yol bulunmuş, yıldızlara bakarak kehanette bulunmaya kadar uzanan şaşırtıcı yorumlar yapılmıştır. Ancak başta Halil b. Ahmed ve Muberred gibi dilciler olmak üzere bazı otoriteler nazara fi’n-nucûm ifadesini deyimsel anlamda almışlar ve karşılığının “zihinde bir şeyi kurgulamak için düşünüp taşınmak” olduğunu söylemişlerdir (Krş. Maverdî ve Kurtubî). Biz de bu Arapça deyimi Türkçedeki muadili olan “zihinde bir şimşek çakmak” ile karşıladık.  

“Yıldızlara bakma” düşünmeyi ifade eden bir deyimdir. Nitekim bir şey düşünen kimse gayr-ı ihtiyarî bakışlarını gökyüzüne çevirir.Halk hastalıktan korktuğu için, kendilerine de bulaşmasın diye, onun yanından uzaklaştılar.  

(9) Hz. İbrahim’in kavmi yıldızlarla kehanette bulunurdu. Hz. İbrahim’in “Hastayım” sözünü yıldızlara bakarak söylemesi, onların bunu kötüye yorarak yanından uzaklaşmasına yol açmış olabilir. Olayın akışından anlaşıldığına göre, Hz. İbrahim, putlar hakkında tasarladığı şeyi gerçekleştirmek için yalnız kalmak istiyordu.  

4089 The grief was really preying on his mind and soul, that he should be associated with such falsehoods. His father himself was among the chief supporters of such falsehoods, and his people were given up wholly to them. He could not possibly share in their mummeries, and they left him in disgust. Then he made his practical protest in the manner narrated in 21:56 -64.