Sâffât Sûresi 5. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 55/17; 70/40.  

(*) Madde dışındaki diğer boyutların… Çünkü her şey başka bir boyuttan doğuyor. Veya Müslümanların memleketleri olan doğu bölgelerinin Rabbi veya…  

(*) İki baskıda da "şereflerin" şeklinde yazılmış olsa da yanlışlıkla yazıldığı anlaşılıyor. (ÖFK)  

Mevsimlere göre güneş ufuk çizgisinde her gün farklı noktalarda doğup batmaktadır. Bu itibarla bir yıllık süre içinde birçok “Doğu”, birçok “Batı” oluşmaktadır. (Konu ile ilgili olarak ayrıca bakınız: Rahmân sûresi, âyet, 17 ve dipnotu.)  

 Yıl boyunca güneş farklı yerlerden doğduğu için «doğular» denilmiştir.  

1- Güneş'in doğduğu yerin.  

(1)Güneş, senenin her bir gününde birbirine yakın farklı yerlerden doğduğu için âyette “doğular” denilmiştir. Aynı zamanda dünyanın yuvarlak olması ve her yerin doğu ciheti bulunmasıyla Allah, güneş gibi bir ni‘meti her memlekete, gerçekte izâfî olan kendi doğularından ihsân eder. (Beyzâvî, c. 2, 290)  

(*) Taşkın Tuna, Saffat Suresi 5. ayetinin mucizevi işaretini şöyle açıklar: “Dünyamız’ın da çok değişik hareketleri vardır. Uzay’ın bir noktasından bir daha geçmemek üzere bütün sistemle birlikte Dünya da hareket halindedir. Dünya’nın yuvarlak oluşu sebebiyle bir yerde doğan Güneş aynı anda bir başka yerde batıyor. Gece gündüzü, gündüz de geceyi kovalıyor. O hâlde Güneş’in doğduğu ‘yer’ değil, ‘yerler’ söz konusudur. Yerkürenin her noktası için sabah saatleri değişiktir. Her yer ayrı ayrı saniyelerde Güneş’in doğuşunu bekliyor... Güneş’i Uzay’ın bambaşka yerlerinden ‘doğarken’ seyrediyoruz. Güneş aynı Güneş, Dünya aynı Dünya, ama Uzay’ın yeri değişik...”Taşkın Tuna, Kur’an’ın, Güneş’in doğduğu yerleri çoğul bir ifadeyle değerlendirmesindeki inceliği bu şekilde açıklamaktadır. Bu yazı, “Kuran Hiç Tükenmeyen Mucize” isimli kitaptan alınmıştır.  

1 Burada doğu’nun çoğul kullanılması; güneşin her gün aynı yerden doğmadığı anlamına geldiği gibi, Allah’ın kitabının okundukça, gönüllere güneş gibi doğacağına da bir işaret olabilir.  

2 Zımnen, “ve günbatımının da” (karş. 55:17, not 7). Muhtelif “gündoğumu noktaları”nın (meşârik) vurgulanması, yaratılmış fenomenlerdeki sonsuz çeşitliliğin Yaratıcı’nın birliği ve benzersizliği ile karşıtlığını sergiler. Yukarıdaki ifadede “gündoğumu noktaları”ndan söz edilirken “günbatımı noktaları”nın lafız olarak (anlam olarak değil) zikredilmemesinde, 1-3. ayetlerde vurgulanan Kur’an’ın ışık saçıcı, aydınlatıcı özelliğinin îma edildiğine inanıyorum.  

[3986] Meşârık, “güneşin doğum yerleri”. Zımnen: Vahiy güneşinin kaynağı bir fakat doğum yerleri, muhatapları, dilleri farklı farklıdır.  

Güneş ufukta her gün farklı yerlerden doğar, böylece birçok doğuş söz konusu olur. Bu sayede güneşin, dünyanın bütün bölgelerinde muhtelif zamanlarda görülmesi mümkün olur.  

[1] Ecrâm-ı semâviyenin her gün doğdığı yerler tahavvül ve tebeddül iylediği cihetle maşrık-ı müte'addid dimekdir.  

[*] Güneş, yılın her gününde farklı noktadan doğar ve batar. 21 Aralıktan 21 Hazirana kadar doğuş noktaları sürekli kuzeye kayarken 21 Haziranda geri döner ve 21 Aralığa kadar sürekli güneye kayar. Bu yüzden 21 Haziran ve 21 Aralık günlerine gündönüm günleri denir. 20 Aralıkta kuzey yarımkürede en kısa gün ve en uzun gece yaşanırken güney yarımkürede en uzun gün ve en kısa gece yaşanır. 20 Haziran tam tersidir. 20 Mart ve 22 Eylül günlerinde Güneş tam doğu noktasına geldiği için bu günlerde bütün dünyada gece gündüz eşit olur. 21 Hazirandan 21 Aralığa kadar kuzey yarımkürede günler sürekli kısalırken güney yarımkürede uzar. 21 Hazirandan itibaren de bunun tam tersi olur. İşte ayet, bütün bu doğuş ve batışlara işaret etmektedir. Bir ayet de şöyledir: Hayır, doğuların ve batıların rabbine yemin ederim. (Mearic 70/40)  

(4) (1) Güneş her an Dünyanın bir yerinde doğmaktadır; bu itibarla, her yer için Güneşin doğduğu bir yer vardır. (2) Yılın her günü için Güneşin doğacağı bir yer vardır. (3) Güneş Sistemi uzayda sürekli hareket halinde olduğu için, Güneş, Dünyaya nispetle her an uzayın ayrı bir yerinden doğar. Böylece, doğuların (ve aynı sebepten batıların) çokluğundan söz etmenin, en az üç ayrı hikmeti bilinmektedir.  

4034 Allah is the Lord of everything that exists-'the heavens and the earth, and all between them'. He is the Lord of the Maskariq-of every point at the rising of the sun. As the Commentators tell us, there are in the solar year only two equinoctial days, when the sun rises due east: on every other the sun rises at a shifting point either north or south of due east. In 7:137 we have mashariq al ardi wa magharibaha, where the plural of the words for East and West is negligible, as the conjunction of the two embraces all points. The same may be said of 70:40, where Allah is called "Lord of all points in the East and the West". If we are speaking of longitudes, they may embrace all latitudes. In 55:17 Allah is called "Lord of the two Easts and the two Wests", referring to the extreme points in either case. A cursory reader may ask, why is only the East referred to here? The reply is that it is not so much the East as the rising of the sun, on which stress is laid. The Arabic mashriq or mashariq is close enough to the root word sharaqa, to suggest, not so much the East as the rising of the sun, especially when the plural form is used. The glorious sun rises from different points, as seen by us, but it illuminates the whole heaven and earth. It is an emblem of Unity.