Sâd Sûresi 34. Ayet Meali

Tefsir ulemasının çoğu, Hz. Süleyman’ın tahtı üzerine konan cesedin, bizzat kendi bedenine ve mecazî olarak krallık otoritesine işaret ettiğini iddia eder. Çünkü bu otorite, Allah’ın koyduğu ahlakî değerlerden beslenmediği sürece cansız bir bedenden faksızdır. Ayrıca, klasik Arapçada, ahlakî değerlerden yoksunluğun zaafa uğrattığı kişi, “cansız bir beden” olarak da tanımlanır. Allah kimine çok vererek, kimine az vererek, kimini de verdiklerini geri alarak sınavdan geçirir. Hz. Süleyman da çoklukla sınavdan geçirildi. Ayetlerden anlaşıldığına göre ufak tefek tökezlemeler yaşadıysa da hiçbir zaman isyan derecesinde şımarıp haddi aşanlardan olmadı.  

Tefsir bilginlerine göre, âyette sözü edilen ceset, mecazî olarak; bir ara fizikî gücünü ya da siyasal otoritesini kaybeden Süleyman peygamberi temsil etmektedir.  

 Süleyman (a.s.), şiddetli bir hastalığa yakalanmak suretiyle imtihan edilmiş, hastalığı sırasında, «cansız ceset» denecek kadar zayıflamış, sonra tekrar sağlığına kavuşmuştu.  

1- Çeşitli olaylarla arı duru hale getirdik, olgunlaştırdık, saflaştırdık. 2- İktidarının, yönetiminin. 3- İktidarını çökerttik. Gücünü yok edip, iktidarını yaşayan bir ölüye çevirdik. 4- Bize sığındı, Bizden bağışlanma diledi. (Bkz. Bir sonraki ayet)  

(*) Aşağıdaki tefsirde/yorumda da anlatıldığı gibi Hz. Süleyman’dan başka Hz. Davud’un birkaç tane oğlu vardı, fakat bunlar arasında en erdemli, basiretli, dirayetli ve halkı Allah’ın emrine uygun adaletle yönetebilecek kabiliyette sahip olan sadece Hz. Süleyman idi. Bu nedenle Hz. Davud hüküm ve yönetim işlerinde daima oğlu Süleyman’ın görüşüne başvuruyor, onunla birlikte hareket ediyordu. İşte bundan dolayı Hz. Davud kendi vefatından sonra hükümdarlık tahtını da Hz. Süleyman’a verilmesi hususunda kararını vermişti. Ama vefat ettikten sonra onun oğullarından biri, babasının hükümdarlık tahtına zorla oturup, Hz. Süleyman’ın hakkını gasp etmişti. İşte (الله اعلم) Hz. Süleyman da bununla imtihan ediliyor ve bundan sonra gelen 35. ayette de belirtildiği gibi ‘’Ey Rabbim, dedi! Beni bağışla ve bana (Senin yolunda hizmet için) öyle bir hükümdarlık lütfet ki, benden sonra (düşmanlarımdan) bir kimseye nasip olmasın. Şüphesiz ki sen Vehhâbsin!’’şeklinde dua ile Rabbine yönelip niyaz da bulunuyor. Yüce Allah’da duasını kabul ederek ona hükümdarlığı nasip ediyor. داوود عليه السلام كان لديه العديد من الأبناء غير سليمان وكان مقررا أن يكون سليمان هو الملك بعد أبيه داوودلأن الله آتاه علما ولأنه مؤهل لذلك فقد أعده داوود للحكم وكان يحكم مع أبيه {وَدَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ إِذْ يَحْكُمَانِ فِي الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ وَكُنَّا لِحُكْمِهِمْ شَاهِدِينَ (78) فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ ۚ وَكُلًّا آتَيْنَا حُكْمًا وَعِلْمًا ۚ (79)} [الأنبياء : 78-79 قدر الله أن أحد الإخوة تمرد و أعلن نفسه ملكا أي أن الله سبحانه وضع شخصا آخر غير سليمان على الملك المخصص لسليمان ... وبعد وفاة داودعليه السلام .. أي أن الذي جلس على كرسي الملك جسما لشخص غير سليمان وكان هذا إبتلاء من الله لسليمان ولكنه أناب لربه ودعاه رب هب لي ملكا لا ينبغي لأحد من بعدي. .. أي.فعاد الملك اليه : المصدر : (قصص القرآن بدون خرافات) وقوله - عز وجل -: {وَأَلْقَيْنَا عَلَىٰ كُرْسِيِّهِ جَسَداً}يحتمل أن يكون كرسيه ملكه؛ فيكون ما ذكر كناية عن نزع ملكه.( تأويلات أهل السنة – ماتريدي) والثاني: أنه فتنه وامتحنه بنزع ملكه منه لا بزلة منه ولا عثرة، وصرفه إلى غيره لا بسبب كان منه وزلة ويجعله لغيره، (تأويلات أهل السنة)  

[4] Hazret-i Süleyman bir gece Allah yolunda duruşacak bir oğul olmak üzere bütün kadınlarına yaklaşmıştı. Fakat «înşaallah» dememiş, bu hâli meşiyet-i bari'ye isnat etmemişti. Artık hiçbirinden oğul olmadı, yalnız birinden bir parça et gibi bir şey doğdu. İşte bunu kürsüsüne getirdi. Süleyman Aleyhisselâm bundan mütenebbih olarak tövbe etti. Yahut şiddetli bir hastalığa tutuldu, o kadar eridi ki, bir ceset, ruhsuz bir cisim kaldı. Sonra hâli sıhhate rücu etti, başka türlü tevcihler bâtıldır, şan-ı nübüvvete münafidir.  

13 Bu konuda çoğu İsrâiliyat olan rivayetler vardır. Ceset olayını Süleyman’ın siyasi otoritesinin zayıflamasıyla yorumlayanlar da vardır.  

Hz. Süleyman’ın imtihanı ona verilen bir hastalık idi. Ayetin sonundaki [sümme enâbe] ifadesi de onun sağlığına kavuşup düzelmesini anlatmaktadır. Yüce Allah’ın Hz. Süleyman’ı imtihanı, bazı yönlerden gerçekleşen bela ve musibetleri ona vermesi, onu bu şekilde imtihan etmesi olabilir. Daha sonra ondan korkuyu ve belayı giderip onu eski haline getirmesi de konunun sonunu oluşturmaktadır. Burada kastedilen konu oğlunun öldürülmesi şeklinde de ifade edilmektedir. Gerçeği Allah bilir.  

1 Bu imtihan konusunda Yahûdî kaynaklı birçok rivâyet vardır. Fakat bu rivâyetlerin bir araya getirilmesi ve Allah’ın Peygamberi ile uygun düşürülmesi mümkün değildir. Bu rivâyetlerin sağlıklı bir temeli olmadığı için, sağlıklı bir şey söylemek de zordur. Bu konuda Seyyid Kutub: “sağlam temellere dayanmak isteyen birisi Kur’an’da işaret edilen bu olay hakkında kesin bir şey söyleyemez. Burada söylenebilecek en son söz: Allah diğer Peygamberlerini yönlendirmek, yol göstermek için bir takım sınavlardan geçirdiği gibi, elçisi olan Hz. Süleyman’ı da yönetim ve otorite konusundaki uygulamaları ile ilgili olarak, bir sınavdan geçirmiştir.” demiştir. En doğrusunu Allah bilir.2 Bu ceset imtihanı hakkında da bir takım acayip uydurmalar söylenmiştir. Mason tarihlerine göre güya; Hz. Süleyman (a.s.) Beyt’ül-Makdis’i yaptırırken sanatkârlar içinde bir takım şeytanların kurdukları bir ihtilâl yüzünden bir müddet nüfuzunu kaybetmiş ve tahtında ya kendisi kuvvetsiz bir ceset halinde hükümsüz kalmış yahut tahtı da işgal olunup ona kırk gün kadar “heykel” gibi birisi oturtulmuş. Bu israiliyyatı beğenmeyenlerden bazıları da; Tahtı “siyasi otoriteye” cesedi de Hz. Süleyman’ın hâşâ “ahlaki değerlerden yoksun bedenine” benzetmiş, hızını alamayarak Hz. Süleyman’a Yahudi kaynaklarından bir de hayırsız oğul bulmuşlar, hatta Hz. Süleyman’ın “kendi duasıyla devletinin sonunu hazırladığını” bile söyleyebilmişlerdir. Bu anlatılanların bir peygamberle telifi asla mümkün değildir. Her şeyin en doğrusunu Allah bilir. İnsanlar bilmeye çalışırsa işte böyle olur.  

32 Bazı müfessirler, bu ayeti açıklarken tamamiyle Talmud kaynaklarına dayanan hayalî hikayeler anlatırlar. Râzî, onların tümünü reddeder ve hiç birinin ciddiye alınamayacağını söyler. Bunun yerine, Hz. Süleyman’ın tahtı üzerine konan “cesed”in, bizzat kendi bedenine ve -mecazî olarak- krallık otoritesine işaret ettiğini ileri sürer. Çünkü bu otorite, Allah’ın koyduğu ahlakî değerlerden beslenmediği sürece “cansız” kalmaya mahkumdur. (Ayrıca, klasik Arapça’da, hastalığın, endişenin, korkunun veya manevî/ahlakî değerlerden yoksunluğun zaafa uğrattığı kişi, “cansız bir beden/ceset” şeklinde tanımlanır.) Başka bir deyişle, Hz. Süleyman’ın ilk imtihanı, yalnızca bir krallık postunu tevarüs etmesi ile gerçekleşmiş ve o’na bu postu manevî/ruhî bir muhteva ve anlam ile donatması görevi tevdî edilmişti.  

[4075] Hz. Süleyman’ın tahtının üzerine konulan cesedin nasıl yorumlanacağı tartışmalıdır. Bu konuda klasik tefsirlerde İsrâiliyyat kaynaklı oldukça hacimli bir menkıbe oluşturulmuştur. Bunlar bir mesnetten yoksundur. Bir otorite ilâhî kılavuzluk ve ahlâkî değerlerden yoksun kalırsa, ruhsuz bir cesede dönüşür. Hz. Süleyman’ın müteakip âyetteki “Bana, benden sonra hiç kimsenin üstlenmeye lâyık olmadığı bir iktidar ver” duası da gösteriyor ki, bu ceset onun tahtına vâris olan oğlu Rehoboam’dı. Duada da belirtildiği gibi, babasının tahtına lâyık olmayan bu oğul döneminde Hz. Süleyman’ın bıraktığı görkemli devlet parçalandı.  

Hz. Süleyman (a.s.) Mescid-i Aksa’yı yaptırdığı sırada, getirttiği sanatkârlar içinde, sanatların hilelerini bilen birtakım şeytanların kurdukları bir ihtilal yüzünden bir süre nüfuzunu kaybetmiş, yahud tahtından ayrı kalmış, böylece tahtında ya kendisi güçsüz bir cesed halinde hükümsüz kalmış, yahut tahtı da işgal edilip ona kırk gün kadar, heykel gibi birisi oturtulmuştu. (Elmalılı M. Hamdi Yazır). Farklı diğer yorumlar içinde, biz bunu tercih ettik. Doğrusu, bu âyet, tefsiri en zor olan nadir yerlerdendir. Gerçeği her yönü ile yalnız Allah bilir. {KM, I Kırallar 9,1-14; 11,1-2}  

Bu imtihan hakkında tefsîrlerde birçok uydurma rivâyet vardır. Peygambere yakışmayan bu uydurma rivâyetler, Kitap ehlinden alınmış hurâfelerdendir. Bu konuda en akılcı açıklamayı Fahre'd-dîn Râzî yapmıştır: Hz. Süleyman, şiddetli bir hastalığa yakalanmak suretiyle sınandı. Öyle ki "cansız cesed" denecek kadar zayıfladı. Daha sonra yine sağlığına kavuştu. İşte âyetteki ËïÂñî ÃæÇÈ (sonra döndü) ifâdesi, sağlığına kavuştu anlamındadır.  

[*] Tahtın üzerindeki ceset ölümü ve ahireti hatırlatır. En büyük günahlardan olan kafirliğin temelinde dünyanın güzelliklerini ahirete tercih etmek yatar. Bu nedenle o ceset, Süleyman (a.s.)'a bir an için unutmuş olduğu bu tehlikeyi hatırlatan bir imtihandır. Kendisindeki mal sevgisinin aşırıya kaçtığını fark eden Süleyman (a.s.) sonraki ayetten anlaşılacağı üzere hem af dilemiş (istiğfar) hem de dönüş yapmıştır (tevbe).  

4188 What was the trial of Solomon? All the power, wealth, and glory, which were given to him were a spiritual trial to him. They might have turned another man's head, but he was staunch and true, and while he enjoyed and used all the power he had—over spirits, men, and the forces of nature, (see below), he kept his mind steady to the service of Allah Cf. 8:28, where "your possessions and your progeny" are declared to be "but a trial". 4189 The body (without life) on his throne has been variously interpreted. The interpretation that appeals to me most is that his earthly power, great as it was, was like a body without a soul, unless it was vivified by Allah's spirit. But Solomon did turn to Allah in true devotion, and his real power lay there. He did his best to root out idolatry, and he completed the Temple in Jerusalem for the worship of the One True God. Cf. his conversion of Bilqis the Queen of Sheba, 27:40, n. 3276. See also 7:148, where the same word jasad is used in connection with the image of a calf which the Israelites had set up for worship in the absence of Moses. Men may worship worldly Power as they may worship an idol, and there is great temptation in such Power, though Solomon withstood such temptation. I do not think that a reference to 34:14 (n. 3808) will fit the context here.