Rûm Sûresi 18. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 91/3-4; 92/1-2; 93/1-2.  

1.Bu iki ayette sözü edilen vakitler beş vakit namazın yerine getirileceği vakitlerdir.  

[420] Tesbîh, hamd ve namaz vakitleri hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XV, 31-34.  

Bkz. 2/238, 11/114, 17/78Ayetin ilk cümlesindeki “övgü ve yüceliğin” sadece Allah’a has kılınmasının hatırlatılması, O’nun dışındaki varlıklara tanrısal niteliklerin yüklenmemesi konusunda uyarı niteliğindedir. Her iki ayette de zikredilen hamd ve tesbih ifadeleri, genel mahiyetteki öğüdün dışında, günün belli bölümlerinde lütfedilen beş vakit namaza işaret etmektedir. 17. ayette geçen “akşam vaktine girdiğinizde” akşamla yatsı namazını “sabah vaktine vardığınızda” ise sabah namazını işaret etmektedir. 18. ayette geçen “ikindi vaktinde” ikindi namazını, “öğleye girdiğiniz vakitte” ise öğle namazını anlatmaktadır.  

 Abdullah b. Abbâs (r.a.)’dan gelen rivayete göre, bu âyet, beş vakit namazı içine almaktadır. Bu sebeple ekseri âlimler beş vakit namazın Mekke’de farz kılındığı kanaatindedir. Hz. Peygamber (s.a.), bir hadis-i şerifte, büyük sevap kazanmak isteyenlere bu âyeti okumalarını tavsiye etmiştir.  

1- Övgü, yüceltme.  

(1)Namazın muayyen beş vakitte kılınmasının hikmeti için bakınız; (sahîfe 94, hâşiye 2)  

(*) Not: Aaşağıdaki tefsir metinlerinde de belirtildiği gibi (عشيا)’’âşiyyen’’kelimesi, karanlık bastığı zamanı, yani yatsı vaktini ifade eder. Ayrıca (وعشيا)’’ve aşiyyen’’cümlesi de 17. ayette matuftur. وقوله: {حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ} {وَعَشِيّاً وَحِينَ تُظْهِرُونَ} أي: إذا دخلوا في المساء والعشاء والصبح والظهر (تأويلات أهل السنة – الامام ماتريدي) قوله {وَعَشِيّاً} معطوف على {حِينَ تُمْسُونَ} أى: سبحوا الله - تعالى -: حين تمسون، وحين تصبحون، وحين يستركم الليل بظلامه. وحين تكونون فى وقت الظهيرة، (الوسيط في تفسير القرآن الكريم) (فَسُبْحانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ) أي نزّهوا الله سبحانه في وقت المساء حين إقبال الليل وظلامه، وحين الصباح حين إسفار النهار بضيائه. (وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ) أي ونزهوه وقت العشى حين اشتداد الظلام، ووقت الظهيرة حين اشتداد الضياء (تفسير المراغي) وقوله "وعشيا": ظرف معطوف على { حِينَ } «وعشيا» معطوف على حين «وحين تظهرون» معطوف على ما قبله. «وَعَشِيًّا» معطوف على حين «وَحِينَ تُظْهِرُونَ» معطوف على ما قبله (اعراب سورة الروم)  

5 İbn Abbas’a göre bu iki ayette beş vakit namaz toplanmıştır. “Akşama girdiğinizde” akşam ve yatsı namazları, “sabaha erdiğinizde” sabah namazı, “gündüzün sonu” ikindi namazına, “öğleye erdiğinizde” ise öğle namazına işarettir.  

Bazı müfessirlerimize göre [tesbîh] kavramı, bir zaman kavramıyla birlikte kullanılırsa “namaz kılmak” anlamına gelir. Ayette yer alan [hîne tümsûne] ifadesi “akşama ulaştığınızda” anlamında “akşam” vaktini içerir. [Hîne tusbihûne] ifadesi “sabaha ulaştığınızda” demektir ki bu da “sabah” vaktini karşılar. Diğer iki vakit yani “yatsı” ve “öğle” vakti bir sonraki ayette dile getirilmektedir. “İkindi” vakti ise Bakara 2:238, Hûd 11:114, Tâhâ 20:130 ve Kâf 50:39’daki kullanımlardan anlaşılmış olur. Böylece Kur’an’da beş vakit namazın yer aldığı görülmektedir. Namaz vakitleriyle ilgili mesajlar için bkz. Bakara 2:238; Hûd 11:114; İsrâ 17:78; Tâhâ 20:130; Rûm 30:17-18; Kâf 50:39.  

1 İkindi vaktine…  

13 Yani, “Allah’ı bütün vakitlerde anın”. Bu genel mahiyetteki öğüt dışında ayette zikredilen belli saatler, bir Müslümana günde beş kez farz kılınan namaz vakitlerini göstermektedir. “Akşam vakti”, hem güneşin batımından sonraki (mağrib), hem de gecenin başlangıcındaki (‘işâ’) namazlara işaret eder.  

[3575] Lafzen: “akşama girerken ve öğleyin”. Bu şekilde formüle edilme gerekçesi fasıladan kaynaklanmış olabilir. İbn Abbas’a göre ‘aşiyyen “ikindi namazına” işaret etmektedir (Taberî). Tâhâ 130 ve Hûd 114, Allah Rasûlü’nün beyanî sünnetinin de delâlet ettiği gibi yıllar öncesinden beş vakit namazı emretmişti (Adı geçen âyetlerin ilgili notlarına bkz). Dilsel olarak 5 vakte delâlet eden âyetlerden yıllar sonra gelen bu âyet gibi iki vakte ve Bakara 238 gibi tek vakte delâlet eden âyetler, gündelik hayatın dağdağası içinde beş vakit arasından gevşeklik eğilimi gösterdikleri vakitler konusunda İslâm cemaatini uyarma amacı taşımaktadır.  

Abdullah ibn Abbâs'a göre Bu âyet, beş vakit namazı içinde toplamıştır: "Akşama girerken" ta'bîri, akşam ve yatsı namazlarına; "sabaha ererken" ta'bîri, sabah namazına; "Œşiyyen, yani gündüzün sonu" ta'bîri ikindi namazına; "öğleye erdiğiniz zaman" ta'bîri de öğle namazına işârettir. Hz. peygamber: "Kim kendisine tam ölçekle sevâb verilmesini isterse fesubhânellahi hîne tumsûne ve hîne tusbihûn ve lehû'l-hamdu fî's-semâvâti ve'l-ardı ve 'aşiyyen ve hîne tuzhirûn desin!" buyurmuştur (Envâru't-Tenzîl).  

(4) “Kur’ân’da beş vakit namaz var mı?” sorusuna, İbni Abbas bu iki âyeti ve Nûr Sûresinin 58’inci âyetini hatırlatarak cevap vermiştir: “Akşama erdiğinizde: akşam namazı. Sabaha çıktığınızda: sabah namazı. Gündüzün sonunda: ikindi namazı. Öğleye eriştiğinizde: öğle namazı. Ve ‘Yatsı namazından sonra sizin için mahremiyet vaktidir.’” (Müstedrek, 2:445, no. 3541.)