Rahmân Sûresi 13. Ayet Meali

1.Burada ve aynı ifadeyi taşıyan bundan sonra gelecek âyetlerde iki kişiye hitapta bulunulmaktadır. Tefsirlerde bu hitabın insan ve cin topluluğuna olduğu ifade edilmektedir. Surenin bütününden de bu anlaşılmaktadır.  

Ayette muhataplar tesniye (ikil) olarak dile getirilmiştir. Bu da muhatapların ikil olduğunu göstermektedir. 14 ve 15. âyetlerde insanın ve cinin yaratılmasından bahsedilmesi, 31 ve 33. ayetlerde doğrudan insan ve cin (görünen ve görünmeyen) topluluklarına hitap edilmesi, muhatapların insan ve cin olduğu ihtimalini güçlendiriyor.   

1- Çoğul formu(sigası) yerine ikil (“kuma” zamiri) formunun kullanılması, Arapçada anlamı kuvvetlendirmek içindir. Bu ikil zamirin İnsan-cin toplumu, iman-küfür, kadın-erkek anlamına geldiği şeklindeki anlamlandırmaların doğru olmadığı kanaatindeyiz. İkiniz sözcüğünü, insanlar ve cinler olarak çeviri konusu yapanlar, Kur'an'ın yalnızca insanı muhatap aldığını, nebinin de yalnız insanlar için elçilik yaptığını göz ardı etmektedirler. Kur'an, yalnız ve yalnız insan için bir hitap ve yol göstericidir.  

(*) Not: Bu vb. ayetlerde geçen (آلَاء) ‘’âlâ’’ kelimesi her ne kadar nimetler anlamına gelse de buralarda, Allah’ın kudret ve azamet delilleri anlamına gelir, zira buna nimetler anlamını verdiğimizde bazı ayetler birbirleriyle uyumlu olmuyor, ama Allah’ın kudret delilleri anlamını verirsek o zaman ayetler birbirleriyle tam uyumlu olur. Mesela: 41 ve 43. ayetlerde mücrimler/suçlular için cehennem azabından söz ediliyor ve hemen ardında da فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ﴾) ayeti geliyor. Peki, mücrimlerin/suçluların cehenneme atılması bir nimet midir ki, hemen ayetin ardından yüce Allah ‘’ Rabbinizin nimetlerinden hangisini yalanlayabilirsiniz’’ şeklinde bir mesaj versin? Demek ki, buradaki (آلَاء)’’âlâ’’ kelimesinden maksat Allah’ın kudret ve azametini gösteren delillerdir, nimetler değil. (الله اعلم) Ayrıca Kurtubi tefsirinde de (الاء) kelimesinin anlamı, Allah’ın kudretinin delilleri olduğu anlatılmaktadır. M. Esed de şöyle diyor: Bazı ilk dönem müfessirler, mesela Taberî’de zikredildiği gibi İbni Zeyd, âlâ terimini, bu bağlamda, kudret (“güç veya güçler”) ile eş anlamlı görürler. Ayrıca klasik müfessirlerin çoğunluğu bu ifadede görülen ikil hitap tarzını -Rabbikumâ (ikinizin Rabbi) ve tukezzibân ("siz ikiniz inkâr eder [yahut "edebilir"] misiniz")- insanların ve "görünmez varlıkların" (cinn - dünyaları ile irtibatlandırırlar; ama en ikna edici açıklama tarzı (Râzî’den de nakledildiği gibi), bu hitabın, Kur’ an’ın muhatap aldığı iki insan kategorisine, yani erkeklere ve kadınlara yönelik olduğu şeklindedir. (M. Esed Meal Açıklaması) Yani Râzî’nin dediği gibi bu ayetlerdeki hitap erkek ve kadın olarak her iki cinse yönelik olması da mümkündür. Fakat yine buna rağmen Râzi, ayetin zahirinden hareket ederek bu hitap hem insan hem de cin topluluğunadır diyor. Daha sonra gelen ayetler de bu görüşü doğrular niteliğindedir. . فقال سائلاً لهم: {فَبِأَيِّ آلاۤءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} أي بأيّ قدرة ربكما تكذبان، فإنما كان تكذيبهم أنهم جعلوا له في هذه الأشياء التي خرجت من ملكه وقدرته شريكاً يملك معه ويقدر معه، فذلك تكذيبهم. ثم ذكر خلق الإنسان من صلصال، وذكر خلق الجانّ من مارج من نار، ثم سألهم فقال: {فَبِأَيِّ آلاۤءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} أي بأيّ قدرة ربّكما تكذبان؛ فإن له في كل خلق بعد خلق قدرة بعد قدرة؛ فالتكرير في هذه الآيات للتأكيد والمبالغة في التقرير، وٱتخاذ الحجة عليهم بما وقفهم على خلقٍ خلقٍ(الجامع لاحكام القرآن) في الآلاء قولان: الثاني: أنها القدرة، وتقدير الكلام فبأي قدرة ربكما تكذبان، قاله ابن زيد، والكلبي (النكت والعيون) آلاء... نِعَـمِـهِ تعالى و منها دلائل قدرته (معنى آلاء في قاموس المعجم الوسيط ) فإن قيل : المقصود تعديد النعم على الإنسان ، فما وجه بيان خلق الجان ؟ نقول : الجواب عنه من وجوه ثالثها : أن الآية مذكورة لبيان القدرة والعظمة لا لبيان النعمة ،(التفسير الكبير ) معنى فَبِأَيِّ آلاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَان -- يعتقد الكثير بأن كلمة آلاء تعني النِعَمْ، ومنهم من قال أنها الأدلة، ومنهم من قال أنها آيات الخلق… فماذا أراد الله تعالى بكلمة الآلاء؟ ِ بإختصار، آلاء هي قدرة الله تعالى على التدمير والهلاك. - أومرة اخري يقول الله (وَخَلَقَ الْجَانَّ مِن مَّارِجٍ مِّن نَّارٍ ﴿١٥﴾ فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ﴿١٦) هل في خلق الجان من مارج من نار نعم للانسان ؟؟؟ وأيضا يفول تعالي (يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمَاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِي وَالْأَقْدَامِ ﴿٤١) فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ﴿٤٢﴾ فكيف يكون هذا نعما للانسان (جامع البيان في تفسير القرآن ) حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد في قوله: {فَبِأيّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ} قال: الآلاء: القدرة، فبأيّ آلائه تكذّب خلقكم كذا وكذا، فبأيّ قُدرة الله تكذّبان (جامع البيان في تفسير القرآن - الطبري) الأول: الخطاب مع من؟ نقول: فيه وجوه..الثاني: الذكر والأنثى. فعاد الضمير إليهما والخطاب معهما - الرابع: المراد العموم، لكن العام يدخل فيه قسمان بهما ينحصر الكل ولا يبقى شيء من العام خارجاً عنه... فكأنه قال: يا أيها القسمان: .. والظاهر منها الثقلان، لذكرهما في الآيات من هذه السورة بقوله: { سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَا ٱلثَّقَلاَنِ } [الرحمٰن: 31]، وبقوله: { يٰمَعْشَرَ ٱلْجِنِّ وَٱلإِنسِ } [الرحمٰن: 33) (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير - الرازي))  

[7] Veya sizler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz veya ne yürek, ne dil nimetlerini yalan sayabilir.  

1 Bu ifâde, sûredeki 3, 15, 31 ve 33. âyetlerde sürekli insan ve cin ikilisinden bahsedildiği için konulmuştur. Razi de bu ikilinin, erkek ve kadın olduğunu ifâde etmektedir. En doğrusunu Allah bilir. 2 İbnu Ömer ve Cabir’den (r.a): Peygamberimiz, ashâbına “rahman sûresini” okuyup onlar da susunca; “ben Rablerine karşı, cinlerden sizinkinden daha güzel bir cevap işitiyorum? Ben, cinlere Kur’an okuduğumda bu âyete gelince onlar, ‘Ey Rabbimiz! Hiçbir nîmetini asla yalanlamayız.’ dediler.” buyurdu. (Taberî) Bu âyet, (Rahman: 13, 16, 18, 21, 23, 25, 28, 30, 32, 34, 36, 38, 40, 42, 45, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63, 65, 67, 69, 71, 73, 75, 77)’de toplam 31 defa tekrar edilmiştir.  

4 Klasik müfessirlerin çoğunluğu bu ifadede görülen ikil hitap tarzını -Rabbikumâ (“ikinizin Rabbi”) ve tukezzibân (“siz ikiniz inkar eder [yahut “edebilir”] misiniz”)- insanların ve “görünmez varlıkların” (cinn -bkz. Ek. III) dünyaları ile irtibatlandırırlar; ama en ikna edici açıklama tarzı (Râzî tarafından da nakledildiği gibi), bu hitabın, Kur’an’ın muhatap aldığı iki insan kategorisine, yani erkeklere ve kadınlara yönelik olduğu şeklindedir. Benim “nimet ve kudret” şeklinde çevirdiğim âlâ çoğul ismi ise, lafzen, “nimetler” veya “ihsanlar”ı ifade eder; ama bu surede defalarca tekrarlanan yukarıdaki nakarat, yalnızca Allah’ın kullarına verdiği nimetlerle değil, ama daha genel olarak O’nun yaratıcılığının bütün tezahürleri ile ilgilidir ve bazı ilk dönem müfessirler, mesela Taberî’de zikredildiği gibi İbni Zeyd, âlâ terimini, bu bağlamda, kudret (“güç” veya “güçler”) ile eş anlamlı görürler.  

[4842] Kumâ tesniye zamiri neye delâlet eder? 1) insan ve cinlere işaret ettiği yaygın yorumuna İbn Âşûr “Kur’an cinlere değil insanlara gönderildi” gerekçesiyle karşı çıkar. İbn Âşûr’un bu görüşüne Ahkâf 29-32’yi delil göstererek itiraz eden olabilir. Ne var ki orada, Allah Rasûlü’nü dinlediğini vahiyden öğrendiğimiz cinlerin, “maddi olmayan iradeli varlıklar” değil, “bölgede nadir görülen kabileler” olmuş olma ihtimali daha yüksek görünmektedir. (Bkz: 72:16, not 17.) 2) İman ve küfre delâlet edebilir. Bu sûrenin 20. âyetindeki birbirine karışmayan iki su kütlesi, iman ve küfre mecazi bir atıf olarak kabul edildiğinde (25:53), bu yorumu destekler gibidir. Mü’min olsun kâfir olsun, doğum ve ölüm insanın kaçamayacağı iki gerçektir. 3) Râzî bu ikil zamirin, âyetin içeriğine tekrar vurgusu kattığı kanaatindedir. 4) Bizce erkek ve kadın, madde ve anti madde, görünen ve görünmeyen âlem, madde ve mâna, ceset ve ruh ve daha birçok çifti kapsayacak şekilde eşyanın çift kutupluluğu gerçeğine bir atıf olarak yorumlanabilir. Görünen ve görünmeyen boyutuyla insanın çift kutbuna delâlet edebileceği gibi, idrak ve irade sahibi varlıkların görünen kutbu olan insanla görünmeyen kutbu olan cinne de delâlet edebilir. Bazı âyetlerden yola çıkarak buradaki ikil zamirin “insan” ve onun “iç ben”ine delâlet ettiğini söyleyebiliriz. Kur’an, Fussilet 25, Zuhruf 36 ve Kâf 16-29’da insan ve “iç ben” (öteki kişilik) arasındaki ilişkiye dikkat çeker. Özellikle Kâf 16-29 arasında insan ve “iç ben”i sanki iki tarafmış gibi âhiret sahnesinde karşılıklı konuşurlar. Orada tasvir edilen cehennemlik olan insan ve iç benidir. Fakat 46. âyetteki “iki cennet”, bu iki boyuta bir ödül olsa gerektir. İşin hakikatini Allah bilir.  

Bu âyetle birlikte sûre boyunca 31 defa tekrarlanan iki gruba yönelik hitap, birçok müfessirce insanlar ve cinler diye yorumlanmıştır. Fakat Râzî’nin bildirdiği gibi erkek ve kadın gruplarına yönelik olması da mümkündür. Hz. Peygamber (a.s.) cinlerin bu âyeti işittiklerinde tekrar tekrar: “Rabbimizin hiçbir nimetini yalanlayıp inkâr etmeyiz. Her türlü hamd Sana’dır ey Rabbimiz!” dediklerini bildirmiş ve ashabını da buna teşvik etmiştir.  

[1] Ayette yalan söylemek manasına gelen "kezzebe" fiilinin ikil kipi kullanıldığından esas çeviri "Siz ikiniz, bu durumda Rabbinizin hangi nimeti karşısında yalan söyleyebilirsiniz." olmalıdır. Ayetin esas metninde olmayan insan ve cin özneleri, 14 ve 15. ayetleri delil alarak parantez içinde eklenmiştir. [2] Sahibinizin  

(4) Sûre boyunca 31 defa tekrarlanacak olan bu ifade iki ayrı topluluğa birden hitap etmektedir ki, bunlar insanlar ve cinlerdir. Ancak cümle Türkçeye çevrildiğinde, muhatabın ikiliği, cümlenin doğal akışı içinde belli olmamaktadır. 77’nci âyetin açıklamasına da bakınız.  

5180 Both the pronoun "your" and the verb "will ye deny" are in the Arabic in the Dual Number. The whole Surah is a symphony of Duality, which leads up to Unity, as explained in the Introduction. All creation is in pairs: 51:49, and notes 5025-26; 36:36, n. 3981. Justice is the conciliation of two opposites to unity, the settlement of the unending feud between Right and Wrong. The things and concepts mentioned in this Surah are in pairs: man and outer nature; sun and moon; herbs and trees; heavens and earth; fruit and corn; human food and fodder for cattle; things nourishing and things sweet-smelling; and so on throughout the Surah. Then there is man and Jinn, for which see n. 5182 below. Will ye deny? that is, fail to acknowledge either in word or thought or in your conduct. If you misuse Allah's gifts or ignore them, that is equivalent to ingratitude or denial or refusal to profit by Allah's infinite Grace.