Ra'd Sûresi 39. Ayet Meali

[236] Ümmü’l-Kitâb/anayasa kavramı hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, X, 127-128.  

Allah, kaldırmak istediği bir hükmü ya tamamen kaldırır ya da başka bir hükmü onun yerine koyar. Buradaki hükümler dinin kendisi ile alakalı değil yaşam şartlarının ve dönemin değişmesi ile alakalıdır. Vahyin kaynağı da membaı da Allah’tır. Kur’an’dan önceki kitapları, sahifeleri yürürlükten kaldıran ve onların değişmeyen hakikatlere ilişkin mesajlarını Kur’an’da toplayarak gönderen O’dur. Bu konuda 2/106 ayetin dipnotuna bakabilirsiniz.  

 Allah Teâlâ, kaldırmak istediği dinî bir hükmü kaldırır, dilediği başka bir hükmü onun yerine koyar veya indirmiş olduğu hükümleri olduğu gibi ibka eder. Kâinatta birtakım şeyleri yok ederken bazılarını da olduğu gibi bırakır. Netice itibariyle her şey O’nun elindedir. O, daima dilediğini yapma gücüne sahiptir.  

(*) Bununla ilgili üç tane görüş şöyledir: 1- Yüce Allah, insanlığın medenî ve kültürel gelişmesine ve bu gelişmenin doğurduğu ihtiyaçlara uygun olarak, gerektikçe yeni elçiler ve kitaplar göndermiş, öncekilere ait bazı hükümleri yeni elçi ve yeni kitapla kaldırmıştır. Ama buradaki hükümler ise dinin kendisi ile alakalı değil, yaşam şartlarının ve dönemin değişmesi ile alakalıdır.2 - Burada doğaya dair Yüce Allah’ın [sünnetüllâh] denilen “kanunu”na değinilmiştir. Çünkü bundan önceki ayete de ‘’Allah’ın izni/iradesi olmadan hiçbir Resulün bir ayet/bir mucize getiremeyeceğine’’ vurgu yapılmıştır. Bu nedenle bu ayetin sanıldığı veya iddia edildiği gibi konunun klasik [nesh] anlayışıyla hiçbir ilgisi yoktur. 3- Hasan el-Basri de şöyle demiştir: {Allah dilediğini siler ve sabit kılar.} Yani ‘’ Kimin vakti/eceli gelirse gider, henüz eceli gelmeyenin ise vakti gelinceye kadar kalır. Bu görüşü Ebu Cafer İbni Cureyr de tercih etmiştir. . وقال الحسن البصري: { يَمْحُواْ ٱللَّهُ مَا يَشَآءُ وَيُثْبِتُ) قال من جاء أجله يذهب، ويثبت الذي هو حي يجري إلى أجله وقد اختار هذا القول أبو جعفر ابن جريررحمه الله }  

[3] Hiçbir şeyi bozulmayan Kitap, Levh-i Mahfuz veya Allah'ın ilmi.  

Burada doğaya dair Yüce Allah’ın [sünnetüllâh] denilen “kanunu”na değinilmektedir. Sanıldığı veya iddia edildiği gibi konunun klasik [nesh] anlayışıyla hiçbir ilgisi yoktur.  

1 Allah dilediği milleti mahveder veya yaşatır, kimi ölürken kimi doğar, kimi zarar eder, kimi kâr... Veya Allah, bir zaman için koyduğu hükümlerin bir kısmını diğer bir zaman için nesh eder (değiştirir,) bir kısmını da aynen bırakır. Bu ayetten de neshin caiz olduğu anlaşılmaktadır.  

77 Yani, vahyin ya da bütün ilahî mesajların kaynağı, menba‘ı (asl) O’dur -Kur’an’dan önceki vahyî mesaj ya da tebligatın yürürlükten kaldırılmasına ve onların değişmeyen hakikatlere ilişkin yanlarıyla son vahyî mesaja indirgenip sona erdirilmiş olduklarına dair bir önceki atıf konusunda bkz. 2:106 ve ilgili 87. not. (Taberî ve İbni Kesîr’in kaydettiğine göre Katâde sözkonusu pasajın 2:106 ile aynı anlamı işaret ettiğini söylemiştir.)  

[1979] Yukarıya bağlı olarak bu ibaredeki “yok edilen” ve “bırakılıp sağlamlaştırılan” ile, ilâhî mesajların insanlığın aklî ve sosyal gelişimine paralel olarak sürekli yenilenmesi kastedilmiş olabilir (Zemahşerî). Katâde bu âyeti, yine şeriatların yenilenmesiyle ilgili olan 2:106 ile açıklamıştır. Klasik tefsir bu ibarenin konusu üzerinde ihtilaf etmiştir. Silinen ya da bırakılan, insanların “yazılan amelleri” ya da “o amellere mesnet olan yazgıları” veya “ecelleri” olabileceği gibi; “Mekkelilerin küfürleri” ya da “yeryüzündeki varlıklar” da olabilir (Taberî; Zemahşerî; Râzî). Tabii bu ifadenin “Kur’an vahyi” ile ilgili olduğunu düşünenler arasından, kendi nesh teorilerine göre yorumlayanlar da çıkmıştır. İbarenin delâleti tek bir mânaya indirgenemezse de, tercihimiz bağlamla uyumludur.  

Hiçbir sûrette değişmeyecek olan ana kitap (Levh-i Mahfuz) O’nun yanındadır. Değişecek ve değişmeyecek olan her şey orada kayıtlıdır. Bundan ötürü, şeriatlar arasında, hatta aynı kitapta dinin temel ilkelerinden olmayan bazı fer’i hükümlerin neshedilmesi, bedâ mânasına gelmez, yani Allah Teâlânın önce bilmediği bir şeyin sonradan farkına varması anlamına gelmez. Tekvin ve teşrîde mahv ve isbat (iptal ve ibka) cereyan ettiği halde, ana kitaptaki hüküm değişmez. Dolayısıyla, Tevrat ve İncîl’i ana kitap zannedip nesih kabul etmez diye iddia eden inkârcı Ehl-i kitap gruplarının inat ve inkârları pek boş bir hevestir. Halbuki tarihî bir gerçektir ki Kur’ân’dan önceki semavî kitaplar sadece nesihten değil, tahriften bile uzak kalamamışlardır.  

Cenâbı Hak, kâinâtta bazı şeyleri yok ederken, bazılarını bırakır, yeniden yaratır. Bazı uluslar tarih sahnesinden silinirken, başkaları onların yerini alır. Bazı doğa varlıklarını, canlı türlerini ortadan kaldırırken, bazılarını sürdürür. Dinazorlar gibi bugün ortadan kalkmış olan nice hayvan türleri vardır. Âyetin asıl amacı, Allah'ın, insanları uyardığı azâb geldiği gün, dilediği toplumları yok edip, dilediklerini koruyacağını vurgulamaktır. Ahmed ibn el-Mübârek diyor ki: "Bu âyetin tefsîrini, ümmî mürşidim Abdu'l-Azîz ed-Debbâğ'a sormuştum, bana şu cevabı verdi: Geleceğe âid işlerden bir yağmur yağması, bir kişinin gelmesi, bir hâdisenin olması gibi şeylerden bir kısmı vuku'a gelmez ki "Allah mahveder" den maksat budur. Bir kısmı da vuku'a gelir ki "Allah bırakır" dan maksat da budur. "Ana Kitap, kendisinin yanındadır" demek de, O'nun kadîm ilminin aslâ şaşmayacağını vurgular. Bu tefsîri bana, dün bizzât Allah'ın Elçisi (s.a.v.) öğretti" (el-İbrîz).  

[2] Müşrikler ve Yehûd: "Muhammed yalnız kadınlarla meşgûldür. Allâh'ın peygamberiyim diyor, böyle evlâd ve 'ıyâl arasına girmek nübüvvete lâyık olur mı?" didiklerinde bu âyet-i kerîme nâzil oldı ve enbiyâ-yı sâlifenin de sâhib-i 'ıyâl ve evlâd oldukları bildirildi.  

[*] Bu Allah'ın kanunudur. Ölçüsünü kendisi koymuştur. Toplumlar açısından, Rad 13/11:Bir toplum kendinde olan bir şeyi bozmazsa onu Allah da bozmaz. Allah bir topluma sıkıntı vermek isterse kimse engel olamaz. Araf 7/34: Her toplumun bir eceli vardır. Ecelleri gelince ne bir an geri kalırlar nede öne geçerler. Bireyler açısından, Fatır 35/11: "Yaşayanın yaşatılması ve ömrünün kısaltılması bir deftere kayıtlıdır. Bu Allah'a kolaydır. Ahkaf 46/3: Gökleri, yeri ve bu ikisinin arasında olanları başka değil; belli bir ömrü olan gerçek varlıklar olarak yarattık. Ayetleri görmezlikte gelenler, yapılan uyarılara kulak asmazlar. En'am 6/2: Sizi tînden yaratan O'dur. Sonra bir ecel belirlemiştir. O'nun katında bir de ecel-i müsemmâ vardır.  

(14) Levh-i Mahfuz. Allah’ın emriyle yok olacak olan da, sabit kalacak olan da, değiştirilecek olan da orada yazılıdır.  

1864 Umm al Kitab'. Mother of the Book: the original foundation of all revelation; the essence of Allah's Will and Law. (Cf. 3:7, n. 347, and 43:4).