Ra'd Sûresi 31. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 14/47; 21/44; 46/27.  

31.Taberani`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre müşrikler Resulullah (a.s.)`a: "Eğer dediklerin doğruysa bize atalarımızı geri getir biz de ölülerle konuşalım. Bizim için şu etrafımızı sarmış durumdaki Mekke dağlarını düzle" dediler. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.İbnu Ebi Hatim ve İbnu Atiyye`nin nakletmiş oldukları bir başka rivayete göre de Mekke müşriklerinin Resulullah (a.s.)`tan önceki peygamberlerin mucizelerine benzer mucizeler göstermesini ve Mekke dağlarını ortadan kaldırarak ekim yapabilecekleri düz alanlar açmasını istemeleri üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

[235] Kârı’a/vurucu felaket hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, X, 100-103.  

Gelişen teknoloji hızlı bir şekilde harp sanayine yönelmekte ve insanları kitleler halinde imha edebilecek silahlar üretilmektedir. Bu silahların gölgesinde bulunan Doğu Bloku da Batı Bloku da korku içinde yaşamaktadır. İnkârcıların kendi ürettikleriyle başlarının belaya girmesi işte budur. Bugün dünyanın nükleer silahlarla başı derttedir. Mesela üretilen 1 megatonluk nükleer bomba, yüz binlerce hektarlık alanda tahribata yol açabiliyor ve milyonlarca insanı aynı anda öldürebiliyor. İnsanlığın korkulu rüyası olan bu silahların imhası için çareler aranmaktadır. Üretimleri kadar imhaları da zor ve külfetli olan bu silahlar gökten inmedi. Bunları insan kendi eliyle yaptı, üstelik dolaylı olarak kendini, neslini yok etmek için.“Başlarına durmadan bela inecek” ifadesi tekrar ve süreklilik arz etmektedir. Yani, zulüm ve haksızlık devam ettiği müddetçe bu sistemleri ayakta tutan ve bunlara çanak tutanlar, aralıksız bir biçimde sosyal felaketler, karşılıklı haksızlık ve tecavüzler, kardeş kavgaları, küçüklü büyüklü savaşlar yaşayacaklardır.“Yurtlarının yanı başına düşecek” cümlesi ise, “doğal çevrenin bozulması yoluyla yaşanacak olan felaketler doğrudan ya da dolaylı olarak onları etkileyecek” demektir. En basit örneği; Çin’den başlayarak kısa bir süre içinde tüm dünyada birçok insanı etkileyen Corona Virüs (COVID-19). Solunum yolu ile bulaşan ve kontrolü zor olan bu virüs on binlerce insanı öldürdü ve on binlercesini de yataklara düşürdü. Tıbbın her sahada ilerleme kaydetmesine rağmen sadece bir felakete (virüse) karşı dünya aylarca aciz kaldı ve uzun zaman geçmesine rağmen somut bir ilaç ya da aşı geliştiremedi.  

 Rivayet olunduğuna göre, Resûlullah (s.a.) Mekke kâfirlerine İslâm’ı anlattığı bir gün, müşriklerden Abdullah b. Ümeyye el-Mah-zûmî adında birisi dedi ki: «Mekke’nin şu iki dağı bizi çok sıkıyor, bunları buradan kaldır da yerimiz genişlesin. O dağların arasından ırmaklar akıt, ziraata elverişli yerler aç, atalarımızdan ölmüş olan falan ve falan şahısları dirilt de söylesinler bakalım, senin söylediklerin doğru mu değil mi?» İşte bunun üzerine 31. âyet indi. Ve onlara bildirildi ki, peygamber göndermek ve Kur’an indirmekten maksat bu sizin dedikleriniz değildir. Bununla beraber herhangi bir kitap vasıtasıyla öyle şeyler yapılacak olsaydı yine bu Kur’an ile yapılırdı. Ama Kur’an’ın indirilmesindeki hikmet ve gaye her şeyden önce insanları hidayete erdirmek, kalpleri Allah’ın zikri ile tatmin ve tenvir etmektir.  

Kendilerine bahşedilen cüz’î irâdeleri ile Allah Teâlâ’nın emrine/rızasına göre hareket etmeyi tercih edenler, O’nun rahmetine ve cennetine nâil olurlar, küfrü tercih edenler ise ebedî cehennem azabına düçar olurlar.  

1- İnsanlara dilediğini seçme hakkı veren Allah'tır. Allah, istese bu hakkı vermez ve insanın inanmaktan başka seçeneği olmazdı. 2- Yaltaklanmak olarak çevirdiğimiz ve diğer çevirilerde “yaptıkları işler” olarak çevrilen “ Sanaû” sözcüğü bir nevi köçeklik etmek; kıvırtarak oynamak demektir. Ayetteki karşılığı ise kişiliksiz, tutarsız ve ilkesiz olmaktır; deyim yerinde ise güce ve iktidara yaltaklanmaktır.  

(*) Rivayet olunduğuna göre, Resûlullah Mekke kâfirlerine İslâm’ı anlattığı bir gün, müşriklerden Abdullah b. Ümeyye el-Mah-zûmî adında birisi dedi ki: «Mekke’nin şu iki dağı bizi çok sıkıyor, bunları buradan kaldır da yerimiz genişlesin. O dağların arasından ırmaklar akıt, ziraata elverişli yerler aç, atalarımızdan ölmüş olan falan ve falan şahısları dirilt de söylesinler bakalım, senin söylediklerin doğru mu değil mi?» İşte bunun üzerine 31. âyet indi. Ve onlara bildirildi ki, peygamber göndermek ve Kur’an indirmekten maksat bu sizin dedikleriniz değildir. Bununla beraber herhangi bir kitap vasıtasıyla öyle şeyler yapılacak olsaydı yine bu Kur’an ile yapılırdı. Ama Kur’an’ın indirilmesindeki hikmet ve gaye her şeyden önce insanları hidayete erdirmek, kalpleri Allah’ın zikri ile tatmin ve tenvir etmektir. (Diy. Vakfı Meali Rad-31.Ayet Açıklaması) Ayrıca İnsanlara dilediğini seçme hakkı veren Allah’tır. Allah, istese bu hakkı vermez ve insanın inanmaktan başka seçeneği olmazdı. Ama imtihan gereği insana seçme hakkı ve özgür bir irade vermiştir. Detaylı bilgi için bkz: و تحل أي القارعة قريبا من دارهم فيفزعون منها ويشاهدون من آثارها ما ترجف له قلوبهم وترعد منه بوادرهمولو أن قرآنا سيرت به الجبال ) أي : لو كان في الكتب الماضية كتاب تسير به الجبال عن أماكنها ، أو تقطع به الأرض وتنشق أو تكلم به الموتى في قبورها ، لكان هذا القرآن هو المتصف بذلك دون غيره (تفسير القرآن العظيم» ) وعلى هذا يكون قطعت به الأرض قطعت مسافات الأسفار كقوله تعالى لقد تقطع بينكم (التحرير والتنوير ) {أَن لَّوْ يَشَآءُ ٱللَّهُ لَهَدَى ٱلنَّاسَ جَمِيعاً}؛ إلى الإيمان بالإلجاءِ إليه أن اللهَ تعالى قادرٌ على ذلك، ولكن لو فَعَلَ لبَطَلَ الامتحانُ والتكليف. (التفسير الكبير - الطبراني) والثاني: بل لله أن يلجئهم إلى الإيمان وهو قادرعلى الإلجاء. لولا أنه بنى أمر التكليف على الاختيار، ويعضده أي يؤئيده قوله تعالى: أفلم يايئس الذين آمنوا أن لو يشاء الله، مشيئة الإلجاء والقسر لهدى الناس جميعاً انتهى (البحر المحيط - ابوحيان). {حتى يأتي وعد الله} يعني النصر والفتح وظهور رسول الله ودينه (لباب التأويل في معاني التنزيل)  

[2] Yahut bir kitap olsa da onun okunmasıyle dağlar yü- rüse, yerler yarılsa, ölüler söyleseydi o kitap Kur'an olurdu.[3] Yani bunların hepsine kaadirdir.[4] Yahut Mü'minler Tanrı dileseydi bütün halkı hidayete erdireceğini bilmediler mi?[5] Fetih, nusrat.[6] Arapların imana gelmeleri için ya kendilerinin veya komşularının başlarına daima bir felâket gelirdi.  

9 İnanmayanların bahaneleridir. Krş. En’âm, 6/111 10 Mucizelerin failinin ancak Allah olduğuna vurgu vardır. 11 Buradan Allah’ın bütün insanların doğru yola/hidâyete ermesini dilemediğini çıkarmak doğru bir yorum olmaz. İnanç bir tercih, bir irade ve bir nasip işidir. Allah insanların hür irade ve tercihlerini yok saymaz, dikkate almamayı dilemez.  

Bu ifade müşriklerin mucize istekleri bağlamında şöyle de anlaşılabilir: “Bu Kur’anla dağlar yürütülseydi, yeryüzü yarılıp parçalansaydı veya ölüler konuşturulsaydı ya! (Buna karşılık Allah şöyle buyurmuştur): Aksine işler bütünüyle ve sadece Allah’a aittir.”,Benzer mesajlar: Mâide 5:48; En‘âm 6:35, 107, 149; Yûnus 10:99; Hûd 11:118-119; Nahl 16:9, 93; Secde 32:13; Şûrâ 42:8 Ayette geçen [kâri‘a] kelimesi başında [eliflâm] olmadığı için herhangi bir bela, çarpıp gelen şey demektir. Başında [eliflâm] olan kullanımlarda ise kastedilen Kâkka 69:4 ve Kâri‘a 101:1-3’te olduğu gibi Son Saat’in şiddetli çarpmasıdır.,Benzer mesajlar: Âl-i İmrân 3:9, 194; İbrâhîm 14:47; Hacc 22:47; Rûm 30:6; Zümer 39:20.  

1 Âyetin bu bölümü: “Eğer Kur’an ile dağlar yürütülmüş veya yeryüzü parçalanmış yahut ölüler konuşturulmuş olsaydı, (kâfirler yine de inanmazlardı...)” diye de tercüme edilebilir.2 Kâria: Gülle ve tokmak gibi baştan çarpan şiddetli belâ, bir şeyin bir şeye çarpmasından çıkan sert ses, korkunç olay, büyük felaket ve eziyet gibi manalara gelir. Bk. (Kâria: 1-2)3 Rivâyetlere göre; Mekke kâfirlerinden, Abdullah b. Ümeyyet’ül-Mahzumî Peygamberimize: “Mekke’nin, şu iki dağı bizi çok sıkıyor, bunları buradan yürüt yerimiz genişlesin, oradan bize çaylar akıt, mezralar aç, dedelerimizi dirilt de bizimle konuşsunlar bakalım...” deyince bu âyet nâzil oldu. (Kurtubî, Vâhidî)  

54 Parantez içinde yaptığımız ilave açıklamalar Taberî ve Zeccâc’ın ayete ilişkin tefsirlerine dayanmaktadır (Râzî’nin kaydettiğine göre ve yine Zeccâc’ı ismen anmaksızın Beğavî ve Zemahşerî’nin kaydettiğine göre); karş. 6:109-111.55 Lafzen, “bütün işler (ya da “buyruk/emir”) bütünüyle Allah’a aittir”; yani, hiçbir “mucizevî belirti”, Allah’la olan bağlantılarını koparmaları yüzünden kalpleri Allah tarafından mühürlenmiş bulunan kimselerin inanmasını sağlayamaz (bkz. 2. sure, 7 ve 19. notlar).56 Allah’ın insana doğru ile eğri arasında seçim yapma serbestisini bahşetmiş olmasının anlamı şu vahyî ifadelerde yatmaktadır: “O’na yönelmiş olan herkesi” (yukarıda 27. ayet) ve “Allah’la olan bağlantılarına sadakat gösterenleri (20. ayet) Allah kendisine yöneltir”; pek tabii, bunun yanında, yine O, “Allah’la olan bağlantılarını koparan günahkarlardan” (2:26-27) hidayetini, doğru yol bilgisini uzak tutar. Ayrıca bkz. 6:149’un son cümlesi ve ilgili 143. not.57 Lafzen, “beklenmedik bir felaket (kâri‘a) onların başına çullanmaktan ya da evlerinin yakınına inmekten geri kalmaz (lâ yezâl)”. Bu ifade tekrar ve süreklilik ifade ettiğine göre, demek ki kâri‘a ismi tekil de olsa burada toplu bir anlam taşımakta; yani, manevî değerleri bile-isteye gözardı etmelerinden ötürü “hakkı inkara şartlanmış olanlar” (ellezîne keferû)’ın başına kesintisiz bir biçimde sosyal felaketlerin, kardeş kavgalarının, karşılıklı haksızlık ve tecavüzlerin geleceğini, ya da doğal çevrenin bozulması yoluyla felaketin onları dolaylı olarak etkileyeceğini ifade etmektedir ki, bizce “felaketin onların yerlerinin yurtlarının yakınına inmesi”nden kasıd da budur. (Karş. bu konuda 5:33 ve ilgili notlar, özellikle 55. not.)  

[1970] Yani: “sırf bu vahye inansınlar diye birtakım ilâhî kudret delilleri vesile kılınsaydı..” [1971] Veya: “Keşke... olsaydı (ama, olmadı ve asla olmaz)”. “Neden olmaz”ın cevabı hemen arkadan gelen cümlededir: bel lillâhi’l-emru cemîan: “bilakis iş ve oluş tümüyle Allah’ın yasalarına bağlıdır”. el-Emr, ilâhî kayıt altına alınmış yasalar, yani “sünnetullah”tır. Allah’ın sünneti değişmez ve değiş-tokuş yapılmaz. Okuyarak post yürütme işini ancak üfürükçü cindarlar yapar. Şimdilerde ise çin işi elektronik çiplerle yapılıyor post yürütme işleri. Bu âyet açıkça “Kur’an ne değildir?” sorusuna üç cevap veriyor: 1) Dağların yürütüldüğü iş makinası değildir. 2) Yerleri delen delici ve kırıcı alet değildir. 3) Kalbi duranları hayata döndüren cihaz değildir. Ya nedir Kur’an? Hidayet kitabıdır (2:2). [1972] Basralı dilciler efelem yey’es ibaresini elem ya’lem/yetebeyyen (bilip anlamadılar mı) şeklinde anlarlar. Fakat kelime geldiği 11 yerde hep “umut kesme” anlamında kullanılmaktadır. Tercihimizde istisnaî olarak her iki yaklaşımın karmasına yer verdik. Âyet, Yûnus 99 ışığında anlaşılmalıdır. Aslında âyet, ilk muhatabı mü’minlerin tasavvurlarındaki bir anlama problemini düzeltmeyi amaçlamaktadır. Bu, insanları istisnasız hakikat üzerinde görmeyi istemektir. “..hâlâ umut kesmediler mi?” uyarısı, işte ilâhî yasalara aykırı olan bu beklentiyi red içindir. Bu reddi, “Allah insanların tümünü doğru yola ulaştırmayı dilememiştir” biçiminde değil de, “Allah insanların irade ve tercihlerini yok saymayı dilememiştir” şeklinde anlamak maksada daha uygundur. Çünkü, eğer Allah böyle bir şeyi mutlak bir biçimde murad etseydi, rahmet ve şefkati gereği tüm kulları bu hidayetin muhatabı olurdu. Vâkı’a böyle olmadığına göre, 27. âyetin söylediği gibi O’nun muradı, “sapmayı dileyenin sapmasını dilemek, kendisine yöneleni ise doğru yola yöneltmek”tir. [1973] Çevirimiz, cümlenin başındaki lâ yezâlin süreklilik vurgusuna dayanır.  

Ne var ki Allah böyle yapmadı. Bu mevcut durumu takdir buyurdu. Çünkü emir ve hüküm yalnız O’nundur. Bu âyette bel edatının ifade ettiği idrab mânası, işlerin yalnız Allah Teâlâya ait olmasına müteveccih değil, aksine onun neticesine, yani mevcut olan duruma yöneliktir. Yani Allah Teâlânın hikmetinin, insanların yükümlülüklerini kendi seçimlerine bina etmesine işaret etmektedir. Âyette şart cümlesinin karşılığı bulunmadığından “İşte o, bu Kur’ân olurdu!” diye takdir edilir. Bazı müfessirler ise: “Onlar yine de iman etmezlerdi.” diye düşünürler.  

[1] Mekke müşrikleri bir gün Rasûl-ü Ekrem efendimize: "Eğer bizim sana tâbi' olmamızı ister isen Mekke dağlarını yerlerinden yürüt ve yerden nehirler akıt ve ölen ecdâdımızdan ba'zılarını dirilt, bunlarla senin nübüvvetine şâhid olalım" didiler. Bu âyet-i kerîme onların bu taleblerinde yine yalan olduklarını beyân olmak üzere nâzil oldı.  

[*] Ayet Kur'an'dan olağanüstü olaylara ve mucizelere neden olabilecek bilgiler beklentisi olanların durumunu anlatıyor.  

1847 Everything is possible and in Allah's power. His Plan is beneficent and allembracing. But it is not for His creatures to dictate to Him, or demand what He should do, or how He should do it. The Command is with Allah in all things. The Believers know His Omnipotence, and they also know that He will order His world for the best. 1848 Let not the Unbelievers think that if they seem to prosper for a time, that is the end of the matter. They are warned about three things. (1) Their ill deeds must carry evil consequences for them all the time, though they may not perceive them for a certain time. (2) Their homes, their places of resort, the circles in which they move, will also be haunted by their ill deeds and their consequences. For evil makes a complex of its environment. The walls of Jericho , when they fall, must bring down all Jericho in its ruins. (3) The ultimate Disaster, the Final Reckoning, must come, for Allah never fails in His promise. True values must eventually be restored: the good to the good, and the evil to the evil. The Commentators draw illustrations from the life of the Messenger, his exile from Makkah, and his restoration. A similar miracle works in all history. But the Command is with Allah.