Ra'd Sûresi 16. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 19/93-95; 34/23; 36/74; 39/3; 53/26.  

* “Yoksa O’nun yarattığı gibi yaratan ortaklar buldular da bu yaratma kendilerince birbirine benzer mi göründü?”; Âyet-i kerîmedeki soru, esasında, müşrikleri kınama ve azarlama ifadesidir.  

(*) Yüce Allah En‘âm 6:12 ve Sebe’ 34:24’te olduğu gibi, bazı ayetlerde hem soru sormakta hem de cevabı kendisi vermektedir. Bu tür sorular muhatabı düşündürtmeyi ve ilgili konuda yanlış bir tavır içerisinde olduklarını kendilerine bildirmeyi amaçlamaktadır. Kur’an’da Mekkeli müşriklerin yaratıcı Allah inancı, O’nun rızık vericiliği, duyu organlarını insanlarda yaratması, diriden ölü, ölüden diri çıkarması ve kâinatı idare edişi gibi noktalarda dile getirdikleri pek çok itiraflarından söz edilmektedir. Bu ayette de Yüce Allah göklerin ve yerin Rabbinin kim olduğunu sormakta, cevabı onların da itiraf ettiği gibi kendisi vererek “yaratıcının ve idare edicinin Allah olduğunu” ifade etmektedir. (M. Okuyan Meal Açıklaması) Halk (“yaratma” yahut “yaratma eylemi”) terimi çoğu zaman, mecazî anlamda, insanın belirli mahiyette bazı etkinlikleri için de kullanılıyor olmakla birlikte, bir ressama, bir şaire ya da bir filozofa atfedilen “yaratma” ile Allah’a atfedilen yaratma eylemi arasında bir mahiyet farkı vardır: çünkü insan “yaratırken” eserini bu yaratma eyleminden önce zaten mevcut bulunan unsurlardan yola çıkarak ortaya koymaktadır; denebilir ki, en üstün sanat eserinde bile sanatçının, yani “yaratıcı”nın yaptığı bütün iş, önceden mevcut bu unsurları belki yeni bir terkip içinde bir araya getirmekten ibarettir; ama “yoktan var etmek” anlamında yaratmaya gelince, kelimenin bu gerçek anlamıyla, yaratma kudret ve bilgisine sahip olan sadece Allah’tır; çünkü O, yaratma eyleminden önce ya bütün olarak, ya da unsurları itibariyle mevcut bulunmayan şeyi varetmektedir.(M. Esed Meali Rad-16. Ayet Açıklaması) aşağıdaki tefsir metinlerine bkz: ( قل من رب السماوات والأرض ) أي : خالقهما ومدبرهما [ فسيقولون الله ] لأنهم يقرون بأن الله خالقهم وخالق السماوات والأرض ، فإذا أجابوك فقل أنت أيضا يا محمد (البغوي) قل يا محمد لهم من رب السماوات والأرض قل الله إن لم يقولوه لاجواب غيره (تفسير الجلالين»)لأن المشركين لا ينكرون أن الله خالق كل شيء (زاد المسير في علم التفسير)  

[5] O mabutlar bir şey yarattılar mı ki bunlar da hâliktir diye onlara tapınıyorlar. Halbuki böyle bir şey yoktur.  

Yüce Allah En‘âm 6:12 ve Sebe’ 34:24’te olduğu gibi, bazı ayetlerde hem soru sormakta hem de cevabı kendisi vermektedir. Bu tür sorular muhatabı düşündürtmeyi ve ilgili konuda yanlış bir tavır içerisinde olduklarını kendilerine bildirmeyi amaçlamaktadır. Kur’an’da Mekkeli müşriklerin yaratıcı Allah inancı, O’nun rızık vericiliği, duyu organlarını insanlarda yaratması, diriden ölü, ölüden diri çıkarması ve kâinatı idare edişi gibi noktalarda dile getirdikleri pek çok itiraflarından söz edilmektedir. Bu ayette de Yüce Allah göklerin ve yerin Rabbinin kim olduğunu sormakta, cevabı onların da itiraf ettiği gibi kendisi vererek “yaratıcının ve idare edicinin Allah olduğunu” ifade etmektedir.  

1 Burada; görmeyenler, karanlığa, görenlerse, nura benzetilerek leff-i neşr-i müretteb sanatı vardır. 2 Allah’ın yarattığı ile onların yarattıkları fark olunamayacak derecede birbirine benzedi de şüphede mi kaldılar? Böyle bir ihtimâl hiç olur mu? Müşriklerin hatalarının esas sebebi işte budur.  

35 Lafzen, “Allah’a ortaklar mı koşuyorlar/yakıştırıyorlar...” yani, ilahlığında ve yaratıcı kudretinde Allah’a ortak birtakım varlıklar mı vehmediyorlar? (Ayrıca bkz. 6. sure, 15. not.)36 Halk (“yaratma” yahut “yaratma eylemi”) terimi çoğu zaman, mecazî anlamda, insanın belirli mahiyette bazı etkinlikleri için de kullanılıyor olmakla birlikte, bir ressama, bir şaire ya da bir filozofa atfedilen “yaratma” ile Allah’a atfedilen yaratma eylemi arasında bir mahiyet farkı vardır: çünkü insan “yaratırken” eserini bu yaratma eyleminden önce zaten mevcut bulunan unsurlardan yola çıkarak ortaya koymaktadır; denebilir ki, en üstün sanat eserinde bile sanatçının, yani “yaratıcı”nın yaptığı bütün iş, önceden mevcut bu unsurları belki yeni bir terkip içinde bir araya getirmekten ibarettir; ama “yoktan var etmek” anlamında yaratmaya gelince, kelimenin bu gerçek anlamıyla, yaratma kudret ve bilgisine sahip olan sadece Allah’tır; çünkü O, yaratma eyleminden önce ya bütün olarak, ya da unsurları itibariyle mevcut bulunmayan şeyi varetmektedir (karş. 2:117 -“O bir şeyin olmasını dilerse, ona sadece ‘Ol!’ der -ve (o şey) olur”). Yukarıdaki ayette, Allah’tan başka herhangi bir gücün ya da varlığın da “O’nun yarattığı gibi yaratabileceği” yolundaki bâtıl ve çarpık inanca ilişkin atfın anlamı da budur.  

[1] Rabbi [2] Allah elçiden hem soruyu sormasını hem de doğru cevabı onlara bırakmadan hemen vermesini istemektedir. Bu cevap onlara bırakıldığı takdirde göklerde ve yerde yetkisi olan başka varlıklar da iddia edecek, Allah'a ortaklar oluşturacak olmalarındandır. [3] İnsan insana, bitki bitkiye, hayvan hayvana benzer ama hepside birbirinden farklıdır (Arapça: beri). Tek bir ressamın elinden çıkan sanat eserlerinin benzerliği ya da usta bir edebiyatçının eserlerindeki uslup benzerliği gibi herşeyi güzel yapan Allah'ın tek olduğunu, O'nun yarattıkları arasındaki bu benzerlik veya tüm kainatta geçerli olan değişmez kanunlar ve uyum aracılığı ile gözlemleyebilir ve akıl yoluyla tek yaratan olduğunu kavrayabiliriz. Birden fazla ilah (tanrı) olsaydı yaptığımız gözlemlerde zıtlıklar fark ederdik. Konu ile ilgili benzer ayetler için bakınız: (.......)  

1828 The meaning of Rabb is explained in n. 20, to 1:2. 1829 Cf. 5:76. 1830 This verse may be analysed into six parts, each two parts going together like question and answer. Each except the fifth part is introduced by the word "Say", which is equivalent in old Arabic to inverted commas. The fifth part, "or do they assign . . . similar?" is not introduced by "Say", because it is in the indirect form. (1) Who is the Lord and Sustainer of the Worlds? It is Allah. (2) And yet you worship other gods? No, no one can be equal to Him, any more than darkness is equal to light. (3) Your other gods have created nothing by which you can be misled? No indeed; He is the only Creator, the One and Supreme.