Nisâ Sûresi 79. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/124; 7/113; 8/27; 42/30.  

 78 ve 79. âyetler birlikte değerlendirildiğinde, İslâm’ın hayır, şer, kaza ve kader mevzularındaki inanç ve düşüncesine ışık tuttuğu görülür. İnsanlar umumiyetle elde ettikleri başarı ve iyi neticeleri kendilerine (veya inananlar Allah’a) mal ederler. Felâket, kötülük ve başarısızlıkları ise yükleyecek birisini ararlar; kendilerini kınamak ve suçlamaktan kaçarlar. Halbuki her şeyi yaratan Allah’tır; her şey O’nun takdir ve kudreti ile var olur. Ancak Allah, hiçbir kimse için doğrudan doğruya felâket ve kötülüğe rıza göstermez; kulun işlediği her günah, suç ve kötülükte bizzat kendi iradesi devreye girer ve Allah, kulu öyle istediği için, iradesini o yolda sarfettiği için öyle yaratır. Şu halde kul kâsibdir; hak eder, murat eder, Allah hâlıktır; kulun iradesine göre yaratır.  

Herşey eninde sonunda Allah'ın izni ve kontrolü dahilinde olup (4:78; 8:17) başımıza gelen kötülükler kendi hata ve günahlarımızın sonucudur (42:30; 64:11). Örneğin, ateşe elini sokan elini yakarak kendisine zarar verir. Bu zarar Allah'tan değil, kendisindendir. Ancak ateşin yakması olayı Allah'ın yasası olduğundan Allah tarafındandır. 4:78 ayetinde geçen "ind (taraf)" kelimesinin 4:79 ayetinde bulunmayışına dikkatinizi çekerim. Birincisinde ilişkinin dolaylı oluşu, ikincisinde ise dolaysızlığı ima edilir. Ayrıca Bak: 57:22-23.  

1- İyiliği ve kötülüğü yaratan Allah'tır, ancak bunlardan dilediğini tercih eden insandır. Kendisine kötülük isabet eden kimse -yaptığı şey kötü olduğu için- kendisine kötülük isabet etmekte, dolayısıyla kötülük kendisine dayandırılmaktadır.  

(2)“Evet, Kur’ân’ın dediği gibi, insan seyyiâtından (kötülüklerinden) tamâmen mes’ûldür. Çünki seyyiâtı isteyen odur. Seyyiât, tahrîbât (bozmak) nev‘inden olduğu için, insan bir seyyie ile çok tahrîbât yapabilir. Müdhiş cezâya kesb-i istihkāk eder (hak kazanır). Bir kibrit ile bir evi yakmak gibi. Fakat hasenâtta (iyiliklerde)iftihâra (gururlanmaya) hakkı yoktur. Onda, onun hakkı pek azdır. Çünki hasenâtı isteyen ve iktizâ eden(gerektiren) rahmet-i İlâhiye ve îcâd eden (yaratan) kudret-i Rabbâniyedir. Suâl ve cevab (istemek ve vermek), dâî ve sebeb (çağıran ve cevab veren), ikisi de Hakk’tandır. İnsan yalnız duâ ile, îmân ile, şuûr ile, rızâ ile onlara sâhib olur. Fakat seyyiâtı isteyen, nefs-i insâniyedir.” (Tılsımlar, 26. Söz, 79)  

(*) Her şey eninde sonunda Allah’ın izni ve kontrolü dahilinde olup (4:78; 8:17) başımıza gelen kötülükler kendi hata ve günahlarımızın sonucudur (42:30; 64:11). Örneğin, ateşe elini sokan elini yakarak kendisine zarar verir. Bu zarar Allah’tan değil, kendisindendir. Ancak ateşin yakması olayı Allah’ın yasası olduğundan Allah tarafındandır. 4: 78 ayetinde geçen "ind (katından)" kelimesinin 4: 79 ayetinde bulunmayışı nedeniyle birincisinde ilişkinin dolaylı oluşu, ikincisinde ise dolaysızlığı ima edilir. Yani 79 ayetin mealinde mana aynı 78. ayetteki gibi gözükse de orijinal Arapçasında birbirinden farklı kelimeler kullanılmıştır. 78. ayette ‘’hepsi Allah katındandır’’derken burada Arapçada”indi” (katından) kelimesi geçer. Fakat 79. ayette bu kelime geçmez. Bu kelime önemli bir anlam farkı ortaya çıkartmaktadır ve dolayısıyla söz konusu ayetler birbiriyle çelişmemektedir. Çünkü 78.ayette göre, yaratılış, icad ve varlık açısından her şey Allah tarafındandır. Yanı her şeyin yaratanı Allah’tır, onun tabiate koyduğu kanun ve yasaların sonucudur. 79. ayette göre ise her iyiliğin kaynağı Allah’ın lütfudur, onun merhametidir. Fenalığın sebep ve kaynağı ise insanın yaptığı günah ve kötülüklerdir. İşte her iki ayet farklı olaylara vurgu yaptığından dolayı bir tezatlık söz konusu değildir. Ayrıca Ebu Ali el- Cbai’ de ‘’Seyyie kuldan ise, kulun yaptığı günah ve işlediği kötülükler demektir, eğer seyyie yüce Allah’tan ise, söz konusu kulun yaptığı günah ve kötü işlerine verdiği cezadır. Buna göre 78. ayette yüce Allah’a izafe edilen seyyie kötülüğe ve günaha karşılık verilen ilahi cezadır, 79. ayette ise, insana izafe edilen seyyie, kulun kendi özgür iradesiyle yaptığı günah, isyan ve kötü işlerdir. İşte bu nedenle 78. ayette yüce Allah’a ve 79. ayette de insana izafe edilen seyyie farklı şeylerdir. Bu nedenle bir tezatlık yoktur. Aşağıdaki (مفاتيح الغيب) adlı er- Razi tefsirinin metnine bakılabilir. قال أبو علي الجبائي: قد ثبت أن لفظ السيئة تارة يقع على البلية والمحنة، وتارة يقع على الذنب والمعصية، ثم إنه تعالى أضاف السيئة إلى نفسه في الآية الأولى بقوله: { قُلْ كُلٌّ مّنْ عِندِ ٱللَّهِ } } [النساء: 78] وأضافها في هذه الآية إلى العبد بقوله: {وَمَا أَصَـٰبَكَ مِن سَيّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ } فلا بد من التوفيق بين هاتين الآيتين وإزالة التناقض عنهما، ولما كانت السيئة بمعنى البلاء والشدة مضافة إلى الله وجب أن تكون السيئة بمعنى المعصية مضافة إلى العبد حتى يزول التناقض بين هاتين الآيتين المتجاورتين ... (مفاتيح الغيب )  

[8] Kendi kötü kazancındandır. Kula böyle demek gerektir. Peygambere dil uzatılmasın.  

29 Bir önceki ayette kötülüğün “Allah’tan” olduğu belirtilirken bu ayette ise kötülüğün insanın kendinden olduğu söylenmektedir. Arada bir çelişki varmış gibi gözükse de aslında yoktur. Kötülük insanın/insanların düşünceleri, sözleri ve eylemlerinden kaynaklanır. Ayette geçen “kendindendir” sözü “kendinizden kaynaklanır” anlamındadır.  

Bu ayeti, önceki ayetin mesajıyla yani münafıkların Hz. Muhammed’e yönelik suçlaması olarak okumak gerekmektedir. 79. ayeti bir önceki ayetten bağımsız düşünürsek, o zaman şunu söylemeliyiz: İnsanın başına gelen iyilikler, hem nimet hem de yaratma olarak Allah’tandır. İnsanın başına gelen kötülükler ise, istek ve irade olarak insandan kaynaklanmaktadır. Yaratma önceki ayette olduğu gibi Yüce Allah için kullanılmaktadır. Bu ayet Bakara 2:155, Nisâ 4:62, Kasas 28:47, Rûm 30:41, Şûrâ 42:30 ve 48. ayetlerle birlikte okunmalıdır.,Hz. Muhammed’in peygamberliğinin yöreselden evrenselliğe doğru bir hareket içermesiyle ilgili benzer mesajlar: En‘âm 6:19; A‘râf 7:158; Enbiyâ 21:107; Sebe’ 34:28; Yâsîn 36:6; Şûrâ 42:7; Cum‘a 62:2-3.,Yüce Allah Hz. Muhammed’in risaletiyle ilgili olarak kendisinin şahit olarak yeteceğini bildirmektedir. Konuyla ilgili olarak bkz. Ra‘d 13:43.  

1 Yani bir insana dokunan kötülüğü Allah yaratırsa da bu, o insana kendi tercihinden dolayı isabet eder.2 Rasulullah (s.a.v) Medine’ye teşrif buyurduğu zaman Medine’de bolluk ve ucuzluk olmuştu. Bir müddet sonra Medine’nin kalabalıklaşmaya başlamasının da sebebiyle Medine’de kıtlığa benzer bir durum ortaya çıktı. O zaman Yahudiler ve Münafıklar, “biz böyle uğursuz bir adam görmedik. Bu geleli meyvelerimiz az biter oldu ve hayat pahalılığı başladı” diyerek bolluğu ve ucuzluğu Allaha, darlığı ve pahalılığı Peygambere isnat ediyorlardı. Bu âyet bu ve benzeri ifadelere cevap niteliğinde indirilmiştir. Bu âyet iyilik ve kötülük, bolluk ve darlık, sıhhat ve hastalık, hayat ve ölüm, zafer ve mağlûbiyet gibi konulara dahi şamildir. Cenab-ı Hak bize bu ayetle; “başınıza gelen iyilik ve kötülüğün hepsi Allah tarafındandır. Onun yaratması ve takdiri iledir.” demektedir. Bazıları da bu peygamberler bizi neye dine davet edip duruyorlar, küfür de Allah’tandır demeğe kalkışıyorlar. Şunu iyi bilelim ki; Allah, murat etmeyince hiçbir şey olmaz. Allahu Teâlâ, Rahman ve Rahîm olduğu için hasenat onun takdir ve rızasına tamamen uygundur. Bunun için insanın istemesinin alâkadar olmadığı hasenat bir ihsan-ı ilâhî olduğu gibi insanın istemesine dayanan iyilikler de Allah’ın irade ve rızasına uygun olmak hasebiyle yine Onun bir ihsanıdır. Fakat insana her ne kötülü isabet ederse o da kendinden, kendi nefsindendir, kendi günah veya kusurundandır. Gerçi Allah takdir ve irade etmemiş olsa idi bu da olamazdı. Fakat bunda fiil veya terk cihetinden insanın bir sebebiyeti vardır. Bunun menşei insanın kendisi, arzusu, kusuru, aczidir. Zira insan evvel emirde kendi nefsinde her şeye muktedir olsa idi, elbette kendine hiç bir kötülük isabet ettirmezdi ve hiçbir taraftan ona bir zarar gelme ihtimali olmazdı. Binaenaleyh birinci olarak kötülüğün menşei, mahlûkatın aciz olmasıdır. İkinci olarak, başa gelen kötülüklerin bir kısmı insanların arzu ve iradelerine bağlıdır. Beşer onu nefsinden tecelli eden bir irade ve ihtiyar ile bilerek veya bilmeyerek bizzat veya dolayısı ile ister, hatta ısrar da eder. Allahu Teâlâ da cimri olmadığından kulunun iradesine izin verip muradını yaratır ve talep olunan kötülük yine Allah’ın katından gelmekle beraber sebebi kulun istemesidir. Bu sebeple sorumluluk da ona aittir. Üçüncü olarak genel manası ile kötülük sadece günah olmayıp meşakkate de şamil olduğuna göre bazı sıkıntılar, elemler vardır ki günahlara keffaret ve bir hayra sebep olur. Buna kötülük demek sahih olur ise de bunu iyilik de saymak daha uygundur. (Özetle Elmalılı)  

94 Bu ifade ile “hepsi Allah’tandır” şeklindeki önceki ifade arasında bir çelişki yoktur. Kur’ânî dünya görüşünde Allah, bütün hadiselerin nihaî kaynağıdır. Sonuçta, insanın karşılaştığı her iyilik ve başına gelen her kötülük, son tahlilde Allah’ın iradesinin bir eseridir. Ancak insanın “kötü kader” saydığı her şey, gerçekte, nihaî sonuçları itibariyle kötü değildir; zira “mümkündür ki nefret ettiğiniz bir şey sizin için iyi olabilir, ve yine mümkündür ki sevdiğiniz bir şey de sizin için kötü olabilir: Allah bilir, ama siz bilmezsiniz” (2:216). Böylece, zahirî birçok “kötülük”, çoğu zaman, bir sınavdan ve ilahî kaynaklı bir olgu olan, sıkıntı çekerek ruhsal olgunluğa erişme aracından başka bir şey olmayabilir ve mutlaka başına kötülük gelen kişinin yanlış bir seçiminin veya yanlış fiilinin sonucu olması gerekmez. O halde, açıktır ki bu ayetin sözünü ettiği “kötülük” veya “kötü kader” sınırlı bir muhtevaya sahiptir, çünkü kelimenin ahlakî anlamında kötülüğe işaret etmektedir; yani, kişinin eylemlerinden veya davranışlarından kaynaklanan azaba. Bu da, Allah’ın bütün mahlukatı için koyduğu ve Kur’an’ın “Allah’ın metodu” (sünnetullâh) olarak tanımladığı sebep-sonuç kanunu ile uyum halindedir. Bu gibi sıkıntılar için insan yalnızca kendini suçlamalıdır. Zira “Allah hiç kimseye zerre kadar haksızlık yapmaz” (4:40).  

[811] Bu varlıkta iyiliğin aslî kötülüğün ârızi olduğuna delâlet eder. Her şey mâ hulika lehi (yaratılış gayesi) istikametinde hareket ettiği sürece iyidir. Bu iyilik eşyanın kendisinde var olan değil, yaratanın ona yüklediği bir iyilik olduğu için Allah’a atfedilmelidir.  

[2] Eyiliği ve fenâlığı îcâd iden Allâh olub eyilik Allâh ihsânullâh, fenâlık ve musîbet ise kulun cezâ-yı 'ameli oldığından yukarıdaki âyet-i kerîmede "Her şey Allâh'dandır" buyurulmasına bu âyet münâfî ve mu'ârız değildir.  

(27) Kendi kusurun sebebiyledir.  

598 To blame a man of God for our misfortunes is doubly unjust. For he comes to save us from misfortune, and it is because we flout him or pay no heed to him, that our own rebellion, brings its own punishment. If we realise this truth we shall be saved from two sins: (1) the sin of injustice to Allah's Messengers, who come for our good, and not for our harm; (2) the sin of not realising our own shortcomings or rebellion, and thus living in spiritual darkness. If the message is from Allah, that carries its own authority: "enough is Allah for a witness."