Nisâ Sûresi 80. Ayet Meali

[78] Hz. Peygambere itaatin önemi hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, V, 239-242.  

Bkz. 2/132, 4/59, 48/10Âl-i İmran 3/32, 132; Nisa 4/59, 69; Maide 5/92; Enfal 8/1, 46; Nur, 24/54; Muhammed 47/33; Mücadele 58/13 ve Teğabun 64/12 ayetlerinde olduğu gibi burada da Allah’a itaatle Peygamber’e itaat aynı karede yer alıyor. Aynı sûrenin 4/80. ayetinde de “Kim Resûl’e itaat ederse, gerçekte Allah’a itaat etmiş olur” buyrularak vahyin birinci muhatabı ve uygulayıcısı olan Resûl’e itaatin Allah’a itaatten bağımsız olarak düşünülemeyeceği anlatılıyor. Ancak bu ayetleri; “Allah’a itaat Kur’an’a itaat, elçisine itaat hadislere itaattir” şeklinde anlamak asla doğru olmaz. Çünkü hadis diye peygamber üzerinden meşrulaştırılmak istenen yüzlerce hurafe vardır. Peygamberin Kur’an’la çelişen bir şey söylemesi asla mümkün değildir. Onun için hadislerin Kur’an üzerinden yorumlanması lazım. Allah’ın gösterdiği yolda Peygamber bir elçidir, öncüdür, rehberdir ve modeldir. Ama asla bir kanun koyucu değildir. Bu minvalde Hz. Peygamber’in âlemlere (insanlığa) rahmetin vesilesi olması (Enbiya, 21/107) vahyin birinci muhatabı ve tebliğcisi olmasından kaynaklanmaktadır. Vahyin, muhatapları üzerinde etkili olabilmesi için ayetlerin tebliğcisi ve uygulayıcısı olan Hz. Peygamber’in otoritesinin sağlanması gerekiyordu. Dolayısıyla Allah’ın elçisi ve tebliğcisi olduğu için Allah’a itaatle Hz. Peygamber’e itaat aynı şey sayılmış ve ona itaat etmenin Allah’a itaat olacağı vurgulanmıştır.  

1- Resule itaatten kasıt, onun elçi olarak insanlara ilettiği vahye uymaktır. Dolayısı ile vahye uymak aslında Allah'a itaat etmek demektir.  

(*) Ayrıca Nisa- 80. ayette de elçi ifadesi (مَّنْ يُطِعِ الرَّسُولَ)’’ kullanılmıştır. Yani ‘’resul, aldığı vahyi tebliğ edip bu görevi yaparken bu hususta onu dinleyen, ona uyan ve itaat eden Allah’a itaat etmiş olur.’’deniliyor. Dikkat edilirese hiçbir ayette (ومن يطع محمدا أو يطع النبي فقد أطاع الله) ‘’ve men yutıî Muhammaden, ev yutıî n-nebiyye fakad âtaallah’a’’ Yani ‘’Kim Muhammed’e veya peygambere itaat ederse Allah’a itaat etmiş olur‘’ denilmiyor. Demek ki, itaat bir beşere (Hz. Muhammed’in şahsına) değildir, buradaki itaattan kasıt Allah’tan vahiy yoluyla gelen ilahi mesajlara uymaktır. Yani Resul, tebliğ ettiği ilahi mesajlara uyun dediği zaman ona uyan Allah’a itaat etmiş olur. Zira ayet Hz. Muhammed’in şahsını, ismini ve hatta nebilik sıfatını değil, elçi sıfatını kullanıyor.  

[1] Maasiden tahaffuza memur göndermedik, onların cezası bizedir.  

1 Bu âyet; Peygambere mutlak itaati emreden ve bunu Allah’a itaatle eşdeğerde gören bir âyettir. Peygamberimiz de bu konuda: “Kim bana itaat ederse Allah’a itaat eder, kim de bana isyan ederse Allah’a isyan eder. Yine kim benim halîfeme itaat ederse, bana itaat eder, kim de benim halîfeme isyan ederse bana isyan eder.” buyurmuşlardır. (Müslim) Bk. (Âlu İmrân: 32, 132, Nisâ: 59, 69, Mâide: 92, Enfâl: 20, 46 Nur: 54, 56, Ahzab: 21, Muhammed: 33, Haşr: 7, Mücadele: 13, Teğabün: 12)  

[812] Hemen sonra gelen âyetin de açıkça işaret ettiği gibi, bu âyet “yaşayan” elçiye yönelik “canlı” ve “fiili” tavırlarla ilgili bir uyarı niteliği taşır.  

599 The Messenger was sent to preach, guide, instruct, and show the Way-not to dive people to good. That is not Allah's Plan, which trains the human will. The Messenger's duty is therefore to convey the Message of Allah, in all the ways of persuasion that are open to him. If men perversely disobey that Message, they are not disobeying him but they are disobeying Allah. In the same way those who obey the Message are obeying Allah. They are not obliging the Messenger; they are merely doing their duty.