Nisâ Sûresi 59. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 16/43; 42/10.  

Bkz. 2/132İslam terminolojisinde, kendisine tabi olanlara rehber olan Hz. Muhammed’in hayat tarzı “sünnet” olarak ifade edilmiştir. Vahiy ile şekillenen Hz. Peygamber’in sünneti her türlü şüphe ihtimalinden uzak bir kesinlik ortaya koyduğu takdirde Kur’an ile tam bir hukuki bağlayıcılık taşır. Onun için Kur’an’la çelişen ve vahye ters düşen hiçbir söylem hadis olamaz ve hiçbir hayat tarzı da sünnet olarak lanse edilemez.Allah Kur’an’da; bir konuda açık ve net hükmünü koyduğu halde “…ama bu konuda Hadis-i Şerifte şöyle buyuruyor…” demek İslam’ı bölmektir ve Hz. Muhammed’i Allah’ın önüne geçirmektir. Yani peygamberimizden olduğu iddia edilen bir söz Kur’an’a uygunsa hadis diyebiliriz aksi durumda gerçek değildir, bilakis peygamberimize atılmış bir iftiradır.  

Allah ve Resûlüne arz etmekten maksat, meselelerin Kur’an ve Sünnete göre çözüme kavuşturulmasıdır.  

Yaşayan elçiye ve yaşayan görevlilere uymak onların görüşlerini veya emirlerini "Allah'ın Emri" diye mutlak, değişmez ve yanılmaz bilmek değildir. Bak 60:12.  

1- Emir sahibine; yani iş buyuran, yetkili veya görevli kimseye. Örneğin 4:83  

(*) 1-Dinin hüküm ve kurallarını koyan yalnız Allah’tır. 2) Allah’ın gönderdiği yasa ve dini kuralların tümü sadece Kur’an’dadır. 3) Kur’an detaylıdır, yani Allah’ın insanlık için gönderdiği hükümlerin tümünü açıklayandır. (ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شيء )’’ Ve biz sana bu kitabı, (Kur’an’ı, din konusunda muhtaç olduğunuz) her şeyi bildiren, (bütün insanlara) bir yol gösterici, bir rahmet ve müslümanlara bir müjde olarak indirdik.’’ şeklindeki Nahl süresi 89. ayetle dinin hüküm ve kurallarının tek kaynağı sadece Kur’an’ı Kerim’dir hükmü çıkmaktadır. Yani Peygamberler de bizim gibi yüce Allah’ın birer kulu olup dini hüküm ve kuralları koyamazlar, onların görevi ise vahiy yoluyla yüce Allah’tan aldıkları mesajları, tebliğ etmek ve uygulamaktan ibarettir. Bu nedenle Nisa-59. ayette’’ Resule götürün’’ anlamı, Resulün Kur’an’a uygun aralarında hüküm vermesi olayıdır. Tıpkı Nisa-65’te olduğu gibi. Buna göre mü’minler, olayları; başka bir kaynak ve değer ölçülerine göre değil, sadece Kur’an’ın hükmüne göre yorumlamak mecburiyetindedirler. Bkz. En’am 6/114, Maide 5/48. 5/48  

[7] Yahut; Allah'a, âhiret gününe imanınız varsa Allah'a, peygambere, buyurultu sahiplerine ita'at edin.[8] Çekişmeyi ortadan kaldırmak için Kitaba, hayatı zamanında peygamberce irtihalinden sonra sünnetine müracaat edin.  

25 İbn Abbas’a göre söz sahibi olanlar âlimlerdir.  

(Bu ayet-i kerime Hz. Resulullah’ın İmam Ali’yi Medine’de kendi yerine halife tayin ettiğinde nazil olmuştur. Allah-u Teala Müslümanlara Peygamber’e ve Peygamber’in kendi yerine bıraktığı emir sahibi ve halifesine itaat etmelerini ve ona karşı gelmemelerini emretmiştir. Meşhur müfessir Hâkim Haskani, bu ayetin tefsirinde naklettiği beş hadiste de ayette geçen “buyruk sahibi”nden maksadın Ali b. Ebi Talib (a.s) olduğunu beyan etmektedir. Tefsir-i Burhan, c.1, s.381-387’de olduğu gibi bazı Ehl-i Sünnet rivayetlerinde ise Ehl-i Beyt’in (a.s) on iki imamının isimleri tek tek yer almıştır.)  

Herhangi bir konuyu Yüce Allah’a götürmek demek onu Kur’an’a arz etmek demektir. Elçi’ye götürmek de aynı şeydir; çünkü Nisâ 4:105’te Kur’an’ın Hz. Muhammed’e indiriliş amacı, Allah’ın kitabında kendisine gösterdiği şekilde insanlar arasında hüküm vermesi olarak belirlenmiştir. Bu arada konu Hz. Muhammed’in hakem tayin edilmesinden söz edilen Nisâ 4:65. ayetle de ilişkilendirilmelidir. Hem Nisâ 4:65’te hem de bu ayette Hz. Muhammed’in hakemliğine dikkat çekilmekte, Nisâ 4:105’te ise bunun ne anlama geldiği açıklanmaktadır. Bu arada En‘âm 6:114’te ise bütün bu bilgiler toparlanmakta ve asıl hakemin Yüce Allah olduğu, O’nun dışında hakem aranmaması gerektiği ifade edilmektedir.  

1 Müslümanlara kendilerinden olmayan (yani Müslüman olmayan) emir sahiplerine itaat, vacip değildir. Ancak, itaatin vacip olmaması isyanın vacip olmasını gerektirmez. Bu sebeple Müslüman olmayan bir beldede yaşayan Müslümanların, sürekli isyankârlar olarak nitelendirilmemeleri, Allah’a ve Elçisine karşı kötülüklerden kaçınıp, kendi aralarında belirleyecekleri ve kendilerinden olan emir sahiplerine itaat etmeleri ve Tağutlara asla boyun eğmemeleri gerekir. Çünkü İslâm hukukunun temel kurallarından birisi de “Allah’a isyan konusunda kimseye itaatin” helal olmayacağıdır.2 Mü’minlerin Emîri (Halîfe, Ul’ül-Emr): İslâm ümmetinin lideri, idarecisi anlamında kullanılan bu tabir, Hz. Peygamber (s.a.v)’in vefatından sonra ilk olarak Hz. Ömer (r.a) için kullanılmıştır. Hz. Peygamber (s.a.v)’in önemli işleri idare etmek üzere tâyin ettiği kişiler için “emîr”lik unvanı kullanılmıştır. Savaşlarda kumandan olarak tayin ettiği kişiye “emîr” ifadesini kullandığı gibi, Hz. Ebû Bekir’i de hicretin dokuzuncu yılında hacca gidecek kafilenin başına “hac emîri” olarak tayin buyurmuştur. Allahu Teâlâ, Bu ayetle Müslümanların kendileri için İslâm ile hükmedecek ve kendilerinden bir emîr tayin etmeleri gereğini ortaya koymuştur. Resulullah (s.a.v) de, toplumlara emîr tayin etme ile ilgili olarak, “Üç kişi sefere çıkarlarsa, içlerinden birini kendilerine emîr seçsinler. Kafası, siyah kuru üzüm gibi olan Habeşî bir köle başınıza emîr olarak seçilse onu dinleyin ve itaat edin” (Buhâri) buyurmuştur. İslâm’a karşı gelmekle emrolunmadıkça, Müslümanların her hususta “Ul’ül-Emr”i dinlemesi ve itaat etmesi gerekir. Bu âyetin baş tarafında Allah’a ve Peygambere itaat ayrı ayrı emredilirken, “emir sahiplerine itaat” Allah ve Peygamber üzerine atıfla emredilmiştir. Bu da; emir sahiplerine itaatin, onların Allah’a ve Peygamber’e itaatleriyle ilgili olduğunu yani, “onlar, Allah’a ve Peygambere itaat ettikleri sürece onlara itaatin” gerektiğini anlatmaktadır. Müslümanlar, aralarında meseleleri kendi keyiflerine göre halletmeye veya kendilerinden olmayan emir sahiplerine ve tağutlara hallettirmeye kalkışamazlar. Konu önce Allah’ın kitabına sonra Peygamberin sünnetine havâle edilir. Bunlarda bir çözüm bulamazlarsa kendilerinden olan emir sahiplerine müracaat ederler veya benzer olaylara ehlince kıyas yaparak çözüme kavuştururlar. Emevi, Abbâsi, Fâtımî, Hârici ve Karmatî halifeleri, “emir’ul-mü’minin”, Osmanlı Sultanları ise “Halife” unvanını kullanmışlardır. Hilâfet, kelime anlamıyla, başkasının yerine onun adına görev yapmak veya tasarruflarda bulunmak demektir. Halife ise, başkası tarafından kendi adına iş görmek üzere görevlendirilen kişiye denir. İslam Dininde Hilafet, Hz. Peygamber (s.a.v)’in peygamberlik dışında kalan görevlerini yüklenmek demektir. Halife’ye “Allah’ın Halifesi” demek caiz değildir. Zira Allah’ın halifesi insanoğludur. “(Ey insanlar!): Sizi, yeryüzünün halîfeleri kılan… O (Allah)tır.” (Enam: 165) Hz: Ebu Bekir (r.a.)’ın kendisine “Allah’ın halifesi” denilmesine müsaade etmemiştir. Hilafet ile saltanat arasındaki farka gelince: Hilafet şûra esasına dayanır. Yani halife Müslümanların istişaresi ve seçimi (bey’at) sonucunda işbaşına gelir. Saltanat ise babadan oğula geçen bir hak olarak kabul edilir. İslam’da hilafeti saltanata ilk defa çeviren, oğlu Yezid’i veliaht tayin edip onun için hayattayken bey’at alan Muâviye’dir. Artık bundan sonra, “Râşid Halîfeler dönemi” sona ermiştir. 3 Yani o konuyu kendi keyfinize göre halletmeye veya sizden olmayan emir sahiplerine ve tağutlara hallettirmeye kalkışmayın. Konuyu önce Allah’ın kitabına sonra Peygamberin sünnetine havâle edin. Bunlarda bulamazsanız sizden olan emir sahiplerine müracaat edin veya benzer olaylara ehlince kıyas ederek çözüme kavuşturun.  

76 Yani, “müminler arasından”.77 Yani, Kur’an’a ve Hz. Peygamber’in sünnetine (sözlerine ve uygulamalarına). Ayrıca bkz. bu surenin 65. ayeti.78 Allah’tan “bütün mülkün sahibi” -ve bu nedenle, bütün ahlakî ve siyasî otoritenin nihaî kaynağı- olarak söz eden 3:26 ile bağlantılı olarak okununca yukarıdaki pasaj, hem tek tek müminler için temel davranış kurallarını, hem de İslam devletinin uygulamaları için gerekli kavramsal temeli ortaya koymaktadır. Politik güç, Allah’ın bir emanetidir (emânet) ve O’nun iradesi, İslam Hukuku’nu oluşturan emirlerde yansıtıldığı gibi, bütün hakimiyetin gerçek kaynağıdır. Bu bağlamda “aranızdan kendilerine otorite emanet edilmiş olanlar”ın vurgulanması, bir İslam devletindeki otorite sahiplerinin (ulu’l-emr) Müslüman olmaları gerektiğini açıkça göstermektedir.  

[795] Zımnen: Seçilene isyan seçene isyandır. [796] Ulu’l-emr İbn Abbas’a göre “âlimlerdir”. Kur’an’daki emr kavramı gerçek bir çok anlamlı terimdir. Bu bağlamdaki kullanımı “bilmeyle” değil “yapmayla” ilgili sosyo-politik bir vurgu taşır.  

Ülülemr kelimesi geniş kapsamlıdır; Müslümanların herhangi bir işinin başında olan her yöneticiye şamildir. Din alimleri, ülke yöneticileri, onların başında gelirler. Hadis-i şerife göre: “Emrettiği şey günah olmadığı sürece, bir Müslümanın, hoşlansın veya hoşlanmasın, yöneticinin emirlerine itaat etmesi gerekir.” Bir başka hadis: “Allah’a isyanda (günah olan bir konuda) başkasına itaat haramdır. İtaat ancak meşrû hususlardadır.” Bir başka hadis: “Sizin başınızda doğru olduğu gibi yanlışı da uygulayan yöneticiler olacaktır. Böyle bir durumda kim yanlış şeylerden nefret ederse sorumluluktan kurtulacaktır.” Bunun üzerine ashabdan bazıları: “Böyle yöneticilere karşı savaşmayacak mıyız?” diye sorunca Hz. Peygamber (a.s.): “Namazı kıldıkları müddetçe, hayır!” diye cevap vermiştir (Müslim).  

[2] Ulu'l emr, vatan ve memleket işlerinin intizâmı ve 'ibâdullâhın hukûkunun muhâfazası, emniyet ve âsâyişin te'mîni içün emir virmek salâhiyetini hâiz olan erbâb-ı hal ve 'akd ve her bir âmirdir. Bunların virdiği doğrı ve muhakkak emirlere itâ'at ve inkıyâd farzdır.  

[*] En'am 6/114 [*] Yetkililerle anlaşmazlığa düştüğünüz konuları Allah'a ve Elçisine götürün demek, bu konu hakkında Kur'an'a göre hüküm verin demektir. Bkz. En'am 6/114, Maide 5/48. [3] Bakara 2/104 ve Nisa 4/46'dak raina sözüyle ilişki kurulacak  

(24) Kur’ân’a ve Sünnete. 65’inci âyette bu husus üzerinde daha vurgulu bir şekilde durulacaktır.  

580 Uli al amr= those charged with authority or responsibility or decision, or the settlement of affairs. All ultimate authority rests in Allah. Prophets of Allah derive their authority from Him. As Islam makes no sharp division between sacred and secular affairs, it expects governments to he imbued with righteousness. Likewise Islam expects Muslims to respect the authority of such government for otherwise there can be no order or discipline. (R).