Nisâ Sûresi 47. Ayet Meali

Cumartesi gününü tanıyanlardan maksat, Mûsâ dinine uymuş olanlardır. Ahd-i Atıyk'e göre yerle gök ve ikisinde olanlar, altı günde yaratılmış, yedinci günü Tanrı istirahat etmiştir (Tekvin, 1-2, 1-31, 1-3). Bu yüzden Tanrı, yedinci gün olan cumartesi gününü, Mûsâ dinine uyanların istirahat ve ibadet günü olarak tâyin etmiş ve o gün hiçbir iş yapılmamasını buyurmuştur (Huruc, 20, 8-11). Bu hüküm, İsa dininde neshedilmiştir (Matyus, 12, 1-14).  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2/65; 7/163.  

47.İbnu İshak`ın Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre, Resulullah (a.s.) yahudilerin bilginlerine hitab ederek: "Ey yahudi topluluğu! Allah`tan korkun ve Müslüman olun. Vallahi benim getirdiğimin gerçek olduğunu muhakkak biliyorsunuz" diye buyurdu. Onlarsa: "Biz böyle bir şey bilmiyoruz, ey Muhammed!" dediler. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.  

Bkz. 2/65, 4/154 ve dipnot, 7/163, 16/124  

“Cumartesi halkı” ifadesi ile, Hz. Mûsâ’nın dinine göre, cumartesi günü ile ilgili bazı yasakları çiğneyenler kastedilmektedir. Konu ile ilgili olarak ayrıca bakınız: Bakara sûresi, âyet, 65; Nisâ sûresi, âyet, 154; A’râf sûresi, âyet, 163-166; Nahl sûresi, âyet, 124.  

 Âyette geçen «sebt», yahudilerce mukaddes olan cumartesi günüdür. Cumartesi adamlarından maksat, gerekli bulunduğu halde cumartesi gününe saygı göstermeyen, bu ve benzeri günahlarından dolayı lânetlenen bazı yahudilerdir.  

(2)Cumartesi ehli, Cumartesi gününe mahsus İlâhî emirlere hürmetsizlik ettikleri için Allah tarafından maymun şekline döndürülen bir kısım yahudilerdir. (İbn-i Kesîr, c. 1, 401)  

(*) Bu cümle ile iki şey ima ediliyor olabilir: 1) Onları geçmişte yaşadıklarından daha büyük acıların beklediği; ki bu takdirde onlar eski kara günlerini bile arar hale geleceklerdir. 2) Geçmiş günlerin özlemiyle yanıp tutuştukları; ki bu, gelecekten umutları yitirdikleri anlamına gelir. Gelecek için umudu olmayanlar, geçmişin özlemiyle avunurlar...(M. İslamoğlu Meali 47. Ayet Açıklaması) Yani bu ayette mecaz ifadeler kullanılmış olup aşağıdaki tefsir metinlerinde de belirtildiği gibi’’ onların zillete maruz kalıp itibarsizleştirilmeleri veya geleceğe yönelik umutlarını yitirmeleri söz konusu olmuştur.’’Bize göre de doğru olan bu yöndeki görüşlerdir. والمعنى: من قبل أن نغير أحوال وجهائهم فنسلب منهم الإقبال والوجاهة ونكسوهم الصغار والإدبار والمذلة وقد مال الفخرى الرازي إلى هذا القول ووصفه بأنه لا إشكال معه البتة » (تفسير الوسيط) وإن كان الطمس هنا مجازاً وهو الظاهر ، فهو وعيد بزوال وجاهة اليهود في بلاد العرب ، ورميهم بالمذلّة بعد أن كانوا هناك أعزّة ذوي مال وعدّة (التحرير والتنوير) فظاهر معنى العبارة هنا : آمنوا بما نزلنا مصدقا لما معكم من قبل أن نطمس وجوه مقاصدكم التي توجهتم إليها في كيد الإسلام ، ونردها خاسئة حاسرة إلى الوراء بإظهار الإسلام ونصره عليكم وفضيحتكم فيما تأتونه باسم الدين والعلم الذي جاء به الأنبياء ...(تفسير المنار)  

[8] Gözü, kaşı, burnu, ne varsa hepsini belirsiz edip çehrelerini arkaları gibi yamyassı yapmadan evvel veya ikbalinizi edbara çevirmeden evvel.[9] Azap gelmeden evvel.  

Burada sözü edilen durum, umutları söndürülerek arkalarına baktırılmaları, geçmiş günlerin aranması anlamında bir pişmanlık hâli mecaz olarak ifade edilmek istenmektedir. Bu olay, Medine’de verdikleri sözün gereğini yerine getirmeyen, ihanete ve hainliğe başvuran Nadîroğullarının Medine’den sürülmelerine ve sürgün edilirken de hasretle geri dönüp bakmalarına işaret etmektedir.,Cumartesi Yasağı ile ilgili bkz. Bakara 2:65, dipnot 4.  

1 (طَمَسَ) Esasen bir şeyin eserlerini yok edip alametlerini izale etmek manasına olmakla burada yüzlerin kılığından çıkıp yüz denecek halleri kalmamak manasını ifade eder. Bu fiilin diğer anlamları için Bk. (Yûnus: 88, Yasin: 66, Kamer: 37, Mürselat: 8) Âyetin bu bölümü, mecâzî anlamıyla, “Biz birtakım kimseleri helâk etmeden” şeklinde de anlaşılabilir.2 Konu ile ilgili olarak Bk. (Bakara: 65-66, Nahl: 124)  

62 Lafzen, “yüzleri gidermeyelim/silmeyelim diye” -yani, kişinin beklentiyle yöneldiği veya karşılaştığı yüzleri (Abduh, Menâr V, 144 vd.)- “ve onları sonlarına yeniden döndürmeyelim diye”. Ayrıca kaydetmeliyiz ki dubur terimi (ki çoğulu edbâr’dır) -mütercimlerin çoğunun varsaydığı gibi- her zaman bir şeyin “arkası”nı göstermez, ama çoğu zaman o şeyin “son parça”sı veya “son”u için kullanılır (karş. Lane III, 846).63 Bu, 2:65’de işaret edilen ve 7:163-166’da detaylı olarak açıklanan Sebt ihlalcilerinin (lafzen, “Sebt halkı”) kıssasına bir atıftır.  

[786] Bu cümle ile iki şey ima ediliyor olabilir: 1) Onları geçmişte yaşadıklarından daha büyük acıların beklediği; ki bu takdirde onlar eski kara günlerini bile arar hale geleceklerdir. 2) Geçmiş günlerin özlemiyle yanıp tutuştukları; ki bu, gelecekten umutları yitirdikleri anlamına gelir. Gelecek için umudu olmayanlar, geçmişin özlemiyle avunurlar. Allah Rasûlü’nün bu âyetlerin hemen peşinden indiği Hendek kuşatmasında çağın iki süper gücü olan Sasani ve Bizans imparatorluklarını ashabına müjdelemesi hatırlanmalı. [787] Sebt yasağı için bkz: 2:65, not 120 (Krş: Eski Ahid, Çıkış 31:14-15).  

Ashab-ı sebt: Allah, Yahudilerin cumartesi günü balık avlamalarını yasaklamıştı. Bu yasağı dinlemeyen Eyle ahalisini Allah cezalandırmıştı.  

(57) Âyette yahûdî Nadîr Oğulları kabîlesinin, hiyyânetlerinden dolayı müslümanlar tarafından yurtlarından sürelmesine; sürülenlerin, giderken hasretle arkalarına dönüp bakakalmalarına işâret vardır. (58) Yahûdîlikte kutsal sayılan Cumartesi yasağını çiğneyen yahûdîler kasdedilmektedir.  

[2] 'Abdullah ibni Selâm bu âyet-i kerîmeyi işidince elini yüzine tutarak huzûr-u risâlete gelüb: "Yâ Rasûlallah korkarım ki sana vâsıl olmazdan evvel yüzüm arkama döne" diyerek İslâm oldı ve Ka'bu'l Ahbâr da bu âyeti işidince "Bu âyetin va'îdinden korkub sana îmân itdim" diyerek zamân-ı Ömer'de İslâm oldı.  

[*] Bkz. Araf 7/163-166 [2] Nerede bulunurlarsa bulunsunlar, Allah'ın desteğini ve insanların desteğini görenler hariç hepsi sefillik içinde olur, Allah'ın öfkesi ile yıkılırlar. Tamamının üzerine çaresizlik çökmüştür. Evet, öyle! Çünkü onlar, Allah'ın âyetlerini görmezlikten gelirler ve nebîlerini haksız yere öldürürler. Evet, öyle! Çünkü isyana dalar ve aşırı giderler. (Al-i İmran 3/112)  

(21) 7:163-166’ya bakınız.  

567 Literally, "before We obliterate some features (or faces) and turn them front to back (or back to front)": an Arabic idiom, which must be translated freely to yield its proper meaning in English. The face is the chief expression of a man's own real essence; it is also the index of his fame and estimation. The People of the Book had been specially favoured by Allah with spiritual revelations, If they proved themselves unworthy, they lost their "face". Their eminence, would, owing to their own conduct, be turned into degradation. Others would take their place. The first shall be last and the last shall be first: Matt. 19:30. 568 Cf. 2:65 and n 79.