Nisâ Sûresi 43. Ayet Meali

Bu âyetlerin hükmü, içkinin haram edilişinden evvelki devreye aittir.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 2/219; 5/90-91.  

43.Ebu Davud, Tirmizi, Nesai ve Hakim, Hz Ali (r.a.)`nin şöyle söylediğini rivayet etmişlerdir: "Abdurrahman bin Avf (r.a.) bizi yemeğe davet etti ve bize şarap ikram etti. Şarap bizi sarhoş etti. Bu arada namaz vakti geldi. Beni namaz kıldırmak için öne geçirdiler. Ben de: "Kul yâ eyyuhe`l-kâfirun, lâ a`budu mâ ta`budun (:De ki: "Ey kâfirler! Ben sizin taptıklarınıza tapmam)" ibaresini: "Ve nehnu na`budu mâ ta`budun (:Biz de sizin taptıklarınıza taparız)" diye okudum. Bunun üzerine Yüce Allah bu ayeti kerimeyi indirdi11.Bazı müfessirlere göre buradaki temastan kastedilen kadına herhangibir şekilde dokunmak, tenin tene değmesidir. İmam Şafii ifadeyi bu anlamda alarak kadınlara dokunmanın abdesti bozacağına hükmetmiştir. İbnu Abbas`a ve onun dışındaki bazı müfessirlere göre ise burada temastan cinsel ilişki kastedilmektedir.  

[76] Namaz-alkol; namaz-gusül ve namaz-teyemmüm ilişkisi hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, V, 147-151.  

“Ne söylediğinizi bilinceye kadar” ifadesi, namazın çok dikkatli ve bilinçli eda edilmesi gerektiğini anlatmaktadır. Sarhoşken yani kişi ne dediğini ve ne istediğini bilmezken namaza durmasının bir anlamının olmayacağı vurgulanmaktadır. İnsan, namazda kimin huzurunda olduğunu, okuduklarının ne anlama geldiğini ve huzurunda durduğu yaratıcısıyla neleri konuştuğunu, O’na hangi konularda söz verdiğini, O’ndan neleri istediğini bilmelidir. Aksi taktirde namaz, sadece cehennem korkusuyla ya da cennet arzusuyla eda edilmiş olur ki bu namazın insanı kötülüklerden alıkoyması ve müspet manada insan davranışlarında etkili olması düşünülemez. Allah’ın istediği namaz da bu değildir zaten. Müslüman namazın her rekâtında; “Yalnız sana kulluk eder ve yalnız senden yardım dileriz” diye Allah’a söz verdiğini bilecek ki kendisi gibi aciz varlıklara ve sahte otoritelere kulluk etmesin, onlardan medet ummasın! Namazda “Bizi, duygularımızla, ihtiyaçlarımızla, eğilimlerimizle birebir örtüşen, varlık kanunlarıyla tam bir uyum içinde olan o dosdoğru yola, yani İslâm’a ilet” diye dua eden kişi bunu hatırlayacak ki namazdan sonra İslam’a uymayan, Kur’an’ın getirdiği evrensel ahlak değerlerle örtüşmeyen davranışlar sergilemesin. Namazı, ahlaktan yoksun insanın Allah’ın rahmet kapısının önünde içi boş bir ritüel yapması değil, İslâm ahlakıyla tekâmül etmiş Müslümanın Allah’la hasbıhal etmesi olarak görsün.  

 Abdest alması veya gusletmesi gereken bir müslüman su bulamadığı takdirde toprak ve yeryüzü cinsinden bir şeyle teyemmüm eder. Teyemmüm hem abdest, hem de gusül yerine geçer. Ayrıca suyu kullanmaya engel olan hastalık, korku, suyun uzakta olması gibi bazı özür ve durumlar da teyemmümü câiz kılar.  

* Hadis ve sünneti Kuran'a ortak koşanlar bu ayetin, sarhoş edici içkileri yasaklayan ayet ile çeliştiğini iddia ederek bu ayeti inkar etmektedir. Müslümanların arasından, şeytana uyarak zina edenler, hırsızlık yapanlar, iftira edenler, ve alkollü içki kullananlar olabilir. Müslüman toplumu meleklerden oluşan bir toplum değildir. Rabbimiz, şeytana uyarak sarhoş olan bir müslümanın bu haliyle Allah'ın huzuruna durmamasını tembihliyor. ** Vücuttan kan akması, gaz kaçırmak veya kadınlarla tokalaşmak gibi mezhep kitaplarında yer alan durumlar abdesti bozmaz. Mezhepler arasında ihtilaf konusu olan bu nokta Kuran'da çok net olarak bildirilir.  

1- Namaza. Sarhoşken namaz kılmaktan alıkonulmak, namazın nasıl bir ibadet olduğunun en önemli göstergesidir. Namaz kılarken gözetilmesi gereken en önemli şey, içtenliktir, kime ve niçin yöneldiğinin bilincinde olmaktır. İçtenlik ve bilinç yoksa namaz, namaz olmaz.  

(3)İçkinin henüz yasaklanmadığı bir sırada bazı kimseler, içki içip sarhoş olmuşlar, namaz vakti geldiğinde de aralarından birini imam ta‘yîn etmişlerdi. Kâfirûn Sûresinin okunuşu esnâsında imam, âyetlerdeki olumsuzluk ifâde eden “***” edatlarını farkında olmayarak geçmişti. Bunun üzerine Allah-ü Teâlâ bu âyeti indirdi. Daha sonra Mâide Sûresinin 90-91. âyetleriyle içki tamâmen yasaklandı. Kezâ, bazı kimselerin hastalık, su bulamama gibi sebeblerle abdest alamamaları üzerine, bu âyetin teyemmümle münâsebetdar kısımları nâzil oldu. (Kurtubî, c. 3/5, 200-214)  

(*) Bu ayet indiğinde içkinin helal olduğu ve daha sonra Maide 90-91.ayetle nesih edildiği iddiası gerçek dışıdır. Ayrıca burada وأنتم سكاري)) ’’ve entüm sukâra’’ifadesiyla içki yüzünden sarhoşluktan söz edilmiyor, buradaki (سكر) ’’sekir’’den maksat, gaflet, dalgınlık, uyku sersemliği vb. gibi durumlardır. Aşağıdaki Arapça tefsir metinlerinde de bu durum detaylıca anlatılmıştır. Aşağıya alınan ‘’Kur’an’ ı Kur’an’la’’ tefsir metnine de bakılabilir. Yine bu ayetten (Nisa-43) içkinin bu arada helal olduğuna dair hiçbir işaret yok, bilakis Nisa sûresinden önce inen Bakara sûresi 219. ayette de içki ve kumarda büyük bir günah olduğuna vurgu yapılarak taa o zamandan, yani Nisa 43.ayet inmeden önce de içki ve kumarın büyük bir günah/haram olduğu anlaşılmaktadır. Zaten büyük günah haram demektir. Ayrıca Mekke döneminde inen A’raf-33. ayetle de (اثم) yani günah olan her şey zaten haram kılınıyor. Yani Maide-90-91. ayetler inmeden önce de Bakara sûresi 219. ayette günah ismiyle içki ve kumar haram kılınmıştır. Bu nedenle Nisa-43. ayetin ne neshi söz konusudur ne de içkinin tedrici olarak haram kılınışı. Ayrıca eğer içkinin haram kılınışı tedrici ise, kumarın da öyle olması gerekir. Çünkü hem Bakara-219 hem de Maide-90-91. ayetlerde içki ile kumar birlikte zikredilmiştir! Hâlbuki hiçbir kimse kumarın da tedrici olarak haram kılındığını söylemiyor. Ayrıca böyle bir durumda namaz kılmaktan alıkonulmak, namazın nasıl bir ibadet olduğunun en önemli göstergesidir. (يَا أَيُّهَا الّذينَ آمَنُواْ لاَ تَقْرَبُواْ الصَّلاَةَ وَأَنتُمْ سُكَارَى ) من النعاس، والمعنى : لا تجلسوا في المسجد قرب المصلّين وأنتم سُكارى من شِدّة النعاس ، ...(حقائق التأويل في الوحي والتنزيل) نسخ هذه الاية ظاهر الفساد لان الاية الكريمة لا دلالة فيها على جواز شرب الخمر بوجه الخ الرد على نظريه النسخ هنا: كلمة (سكر) و(سكارى) لم تأت فى القرآن عن الخمر، إذ جاءت بمعنى الغفلة عند المشرك فى قوله تعالى ﴿ لَعَمْرُكَ إِنّهُمْ لَفِي سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ﴾ (الحجر 72). وجاءت بمعنى المفاجأة عند قيام الساعة ﴿وَتَرَى النّاسَ سُكَارَىَ وَمَا هُم بِسُكَارَىَ﴾ (الحج 2). وجاءت بمعنى الغيبوبة عند الموت فى ﴿وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقّ﴾ (ق 19). وجاءت بمعنى الغفلة وعدم الخشوع وغلبة الكسل والانشغال عن الصلاة عند أداء الصلاة فى قوله تعالى ﴿يَا أَيّهَا الّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَقْرَبُواْ الصّلاَةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىَ﴾ وإذا قام الإنسان للصلاة وعقله غائب وقلبه مشغول بأمور الدنيا فهو فى حالة غفلة ولن يفقه شيئاً مما يقول فى صلاته، لذا تقول الآية ﴿لاَ تَقْرَبُواْ الصّلاَةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىَ حَتّىَ تَعْلَمُواْ مَا تَقُولُونَ﴾.في تفسير امهات التفسير عند اهل السنه في تفسير الطبري قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحق ) الأعراف 33، والآية مكية حرم فيها الإثم صريحاً، وفي الخمر إثم غير أنه لم يبين أن الإثم ما هو وأن في الخمر إثماً كبيراً.( قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والاثم ) ثم نزلت آية البقرة أعني قوله تعالى { ويسألونك عن الخمر والميسر قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس وإثمهما أكبر من نفعهما } وهذه الآية قبل آية النساء وتشتمل الآية على التحريم لدلالتها القطعية على الإثم في الخمر { فيهما إثم كبير } وتقدم نزول آية الأعراف المكية الصريحة في تحريم الإثم  

[5] Toprak gibi nam ve nişanları kalmamasını, defn olunup toprak altında bulunmayı özenir.[6] Veya namaz mahalline.[7] Namaz vaktinde sarhoş olmayın demektir.  

17 Kadınlara temas konusu mezheplerde farklı değerlendirilmiştir. Hanefi ve Maliki bilginler bu temastan cinsel ilişkiyi anlamışlardır. Şafiler ise eşine veya kendisine nikâh düşen kadına elle veya bedenen dokunmayı anlamışlardır. Ayette cinsel temasın kastedildiği daha barizdir. Krş. Mâide, 5/6.  

Burada geçen [salât] kelimesi Mâide 5:6’daki kullanım gereği “namaz”dır.,“[Mesh] etmek”, “dokunmak, temas etmek, sıvazlamak, sürmek” anlamlarına gelmektedir. Bu ayette kastedilen, su bulunamadığı durumlarda temiz toprağa sürülen ellerin, yüz ve kollara temas ettirilmesi ve bu şekilde abdest yerine geçecek şekilde teyemmüm yapılmasıdır.,Bu mesaj Mâide 5:6. ayetle birlikte okunmalıdır.  

1 Bu âyetin iniş sebebini Hz. Ali (r.a) şöyle anlatır. Bir gün Abdurrahman b. Avf bizi yemeğe davet etti. Yemekle birlikte şarap da ikram etti. Şarap bizden alacağını aldı. Namaz vakti gelince önümüze geçip, bize namaz kıldırdı. Namazda Kafirun sûresini )قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ وَ نَحْنُ نَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ( şeklinde yanlış okudu. Allah da bu âyeti indirdi. (Tirmîzî) Bu yasaklama, sarhoşun namaz kılamayacağına delâlet ettiği gibi, sarhoşun ve cünüp olan kimselerin mescidlere giremeyeceğine de dolaylı olarak delâlet edebilir.2 Buradaki dokunmanın, karı-koca ilişkisi olduğunda ittifak vardır ve bundan dolayı da gusül icap eder. El veya diğer uzuvların yani tenin tene dokunması ihtilâflıdır. Hanefilere göre; kadının erkeğe, erkeğin kadına teninin tenine dokunmasıyla abdest bozulmaz. Zahirilere ve Şafiilere göre namaz abdesti bozulur, gusül abdesti bozulmaz.3 (Mâide: 6.) âyette bu âyetten fazla olarak (مِنْهُ) ifâdesi bulunduğu için tercüme bu şekilde yapılmıştır. Bu ifâdeden dolayı taş ve mermer türü olan maddelerle teyemmüm yapmanın câiz olup olmayacağı hakkında ihtilâf vardır. Buna göre taş ile teyemmüm ruhsat, toprak ile ihtiyattır4 Teyemmüm: Lügatte kastetmek demektir. Bu sebeple niyetsiz teyemmüm olmaz. “Sa’ıyd,” yeryüzü demektir ki taşa toprağa şamildir. Binaenaleyh eline hiç toprak, bulaşmasa bile bir taş ile teyemmüm caiz olur. (İmam Şafiî birazcık olsun toprak bulaşmalı demiştir.) “Tayyib” de tertemiz demektir. Binaenaleyh teyemmüm edilen malzemenin pis veya şüpheli olmaması gerekir. Teyemmüm, niyet edilerek elleri bir kere taşa-toprağa vurup yüzü mesh etmek, bir kere daha vurup dirseklere kadar elleri mesh etmektir. Bu, kalben yapılan bir taharettir. Zira kalbi pis olanlar ne yaparlarsa yapsınlar temizlenemezler. Tabii ki bazı durumlarda kalp temizliği de kâfi gelmez, maddeten zahiri de temizlemek gerekir. Su bulamayınca zarurette teyemmüm esasen kalbî bir taharettir ki; Cenab-ı Hak, teyemmüme ruhsat verir. Fakat sarhoşluğa ve cünüp durmağa asla müsaade etmez. 5 Bu âyet, içkinin yasaklanması hakkındaki Bakara: 219. âyetten sonra inen ikinci âyettir. Bu konunun teferruatı için Bk.(Mâide: 90)  

54 Burada namaza işaret edilmesi, öteki ayetlerde, insanın bu dünya hayatı boyunca yaptıklarından Allah’a hesap vermek zorunda olacağı Hesap Günü’nün hatırlatılmasından dolayıdır. Çünkü insan, dünya hayatı boyunca namaz esnasında ruhsal olarak Allah ile karşı karşıya gelir ve Yaratıcısı’na karşı sorumluluğunu kendi kendisine hatırlatır. “Sarhoşluk halinde iken” namaz kılmaya kalkışmanın yasaklanması konusunda bazı müfessirler, bu buyruğun alkolün kesin yasaklanmasının ilk safhasını oluşturduğunu ve dolayısıyla, bütün alkollü içeceklerden kesin olarak uzak durulması kuralının (5:90) vaz‘edilmesiyle bu ayetin “neshedilmiş” olduğunu ileri sürmüşlerdir. Ancak “nesh” doktrininin tamamiyle temelsiz olduğu gerçeği (bkz. sure 2, not 87) dışında, yukarıdaki ayeti, kesin yasaklamanın ilanından sonra geçersiz hale gelmiş olan bir “ilk adım” olarak görmenin hiçbir haklı gerekçesi yoktur. Kur’an’ın alkol kullanımını sadece namaz sırasında değil, bütün zamanlarda yasakladığı elbette doğrudur; ancak “insan zayıf yaratılmış” olduğundan (4:28), doğru yoldan sapması her zaman ihtimal dahilindedir ve işte onu, sarhoş edicileri kullanma günahına ilaveten sarhoş iken namaza durma günahını işlemekten alıkoymak amacıyla yukarıdaki ayet indirilmiştir. Ayrıca, “sarhoş iken” (sukârâ) ifadesi, sadece alkol türü sarhoş edicileri kapsamaz; çünkü sukr terimi, geniş anlamıyla, insanı zihinsel melekelerini tam olarak kullanmaktan alıkoyan herhangi bir zihinsel uyuşukluk durumunu ifade eder. Yani, bu, aynı zamanda, uyuşturucu kullanma veya sersemleme yahut şehvet yoluyla aklın geçici olarak dumanlanması ve mecazî olarak “uyku sersemliği” şeklinde tanımlanan durumlar için de geçerlidir; kısaca, normal muhakemenin şaştığı veya ortadan kalktığı her türlü durum. Kur’an, bilinçli olmayı her ibadetin vazgeçilmez unsuru olarak sürekli vurguladığından, insan, namaza ancak zihinsel melekelerine tam hakim olduğu ve “ne dediğinin farkında bulunduğu” zaman durabilir.55 Yani, cinsel münasebetten sonra. Cunub terimi (“boy abdestini gerektiren durum” olarak çevirdim), cenebe, “[bir şeyi] uzaklaştırdı”, fiilinden türetilmiştir ve kişinin cinsel arzuya kapılmasından dolayı namazdan “uzaklığını” ifade eder.56 Lafzen, “eğer sizden biri ihtiyacını gidermekten gelirse”.57 Teyemmüm adı verilen bu sembolik abdest, kişinin ellerinin ayasıyla toprağa veya tozla kaplı herhangi bir şeye dokunup sonra da yüzüne ve ellerine hafifçe sürmesi şeklindeki fiilden meydana gelir. Suya ulaşmanın mümkün olmadığı -veya hastalık sebebiyle suyun kullanılamadığı- durumlarda teyemmüm, hem cinsel münasebetten sonraki boy abdestinin (gusul) ve hem de namazlardan önceki kısmî abdestin (vudû’) yerine geçer.  

[781] Bir hüküm içermeyen Nahl 67’yi saymazsak, bu âyet içki yasağının ikinci aşamasını temsil eder. Bakara 219 ile başlayan süreç, Mâide 90 ile tamamlanır. Bu âyetlerin hiçbirisinin hükmü geçersiz kılınmamıştır. Benzer şart ve ortamların oluştuğu durumlarda âyetlerin hükümleri de caridir. Bu yasak ibadet ile bilinç arasındaki kopmaz ilişkiye dikkat çeker. İçki insan aklını örtüp bilinci uyuşturduğu için yasaktır. Her alkolik yola ilk ve tek yudumla çıktığı için, o ilk ve tek yudum da yasaktır. [782] Teyemmüm sembolik abdesttir. Su, kardeşi olan toprakla niyabet ilişkisine sahiptir.  

Burada “salat”dan maksat “namaz kılınan yer” yani mescittir. “Âbirî sebil” yolu mescidin içinden geçen kimsedir. Sarhoş edici içki içmek, nihaî olarak haram kılınmadan önce bu şekilde iyice kısıtlanmıştı. İçenler ancak yatsı namazını kıldıktan sonra içebiliyorlardı. 5,90-91 ile ise mutlak olarak haram kılındı. Teyemmüm: Su bulunmaz veya hastalık sebebiyle kullanmaya mani bir durum varsa, abdest veya gusül için, mânen temizlenmek niyeti ile, el temiz toprağa vurulup yüz ve kollar meshedilerek gerçekleştirilir. Bu izin, Müslümana en azından bir nizama uyma, itaat edeceği bir mercinin huzurunda olma bilinci verir. Kişinin zihninde, kendisini temizleme ve namazın kutsal olduğu fikrini canlı tutar.  

[1] Evâil-i İslâm'da 'işret harâm değildi. Ashâb-ı kirâmdan şarab içmiş olan bir cemâ'at namâza katıldılar ve biri imâmete geçdi ve te'sîr-i sekr ile yanlış okudı. Onun üzerine bu âyet-i kerîme nâzil olarak ne söylediğini bilmeyecek derecede serhoş iken namâza durmamak emr olundı. Sonradan " ... اِنَّمَا الْخَمْرُ - muhakkak ki şarab... ilâ âhir" âyet-i kerîmesiyle 'işret sûret-i kat'iyede harâm kılındı. [2] İmâm Ebû Hanîfe lemsi cimâ' ma'nâsına aldığından kadına temâs ile abdest bozulmaz dimiş ve Şâfi'î de bu kelimeyi aslı üzerine tefsîr iderek temâs ile abdest bozulur re'yinde bulunmuşdur. Allâhu a'lem.  

[1] Görüldüğü gibi namaz kılmaya engel olan tek şey sarhoşluktur. Adetli kadınların namaz kılamayacağına dair söylenen sözlerin sağlam bir dayanağıo yoktur. [2] [3] saîden(صَعٖيدًا): En yaygın anlamı topraktır. Ancak dış yüzey anlamına da gelir. Kur'an'da bu kelime Kehf 18/8 ayetinde Dünya'nın dış yüzeyi, yeryüzü anlamında geçmektedir.  

562 The reference is either to a state of intoxication or to a dazed state of mind on account of drowsiness or some other cause; or perhaps both are implied. Before the prohibition of intoxicants altogether was promulgated, it was at least unbecoming that people should come to prayers in such a state. For prayers it is only right that we should collect our whole minds and approach Allah in a spirit of reverence. "Prayers" (Salah) here may mean "a place of prayers," a Mosque: the resulting meaning would be the same. 563 The strictest cleanliness and purity of mind and body are required, especially at the time of prayer. But there are circumstances when water for ablutions is not easily obtainable, especially in the dry conditions of Arabia , and then washing with dry sand or clean earth is recommended. Four such circumstances are mentioned: the two last when washing is specially required; the two first when washing may be necessary, but it may not be easy to get water. For a man, when he is ill, cannot walk out far to get water, and a man on ajourney has no full control over his supplies. In all four cases, where water cannot be got, cleaning with dry sand or dry earth is recommended. This is called Tayammum, (Cf. 4:159 and 5:6).