Nisâ Sûresi 34. Ayet Meali

[Not-1: "Darb" etmek: -Bir kimseden yüz çevirmek suretiyle kışkırtıp gayret ve rikkate getirmek -Hikmetli sözler ve deyimlerle kalpleri vurup etkilemek (Darb-ı mesel) -Nefesli çalgıları (ney gibi) üflemek -Savuşup geçmek (darbü zaman) -Bir kimsenin elini sıkıca tutup salıvermek -Süratle yürüyüp gitmek (Nisa:101) -Erkek hayvanın dişisiyle çiftleşmesi -Üzüp incitecek ama zarar vermeyecek şekilde hafifçe dövmek anlamlarını içerir. Bu ayetteki "darp etmeyi" de bütün bu mana ve maksatlara uygun düşünmek ve Hz. Peygamberimizin hanımlarını asla dövmediğini bilerek hareket etmek gerekir. Not-2: Aile toplumun çekirdeği sayılan küçük bir teşkilat modeli olduğundan, onların eğitim ve yönetimi, itaat ve disiplin gerektirir. Erkekler doğal konumları ve sorumlulukları nedeniyle bu görevi yüklenirler. Erkeklerin "sefih=beyinsiz, mesuliyetsiz ve beceriksiz" olmaları halinde bu görev kadınlara verilir.]  

bk. Kur’an-ı Kerim, 38/44. 4/19 âyetiyle Kur’ân-ı Kerim, kadına mal muamelesi yapılmasını, güç durumda bırakılarak kndisinden faydalanılmasını engellemiş ve insan muamelesi yapılmasını sağlamıştır. 4/34 âyetiyle de sosyal düzenin gereği, eşitliğine halel getirmeden, aile içinde statüsünü belirlemiştir. 9/71 âyetiyle kamu yöneticisi olma ve seçilme hakkını tanıyarak toplumu yönetebilme, 60/12’de belirtilen seçme ve sosyal mukaveleye katılma hakkını tanımıştır.İslâm’dan önce de İslâmî dönem içinde de çokça kötüye kullanılan karı-koca arasındaki nâhoş bir ilişkiyi de asgarî sınırına indirerek düzene koymuştur. Kadın aile düzenine başkaldırdığı, hatta kocasına müessir fiil icrasında bulunduğu zaman bile kocanın el kaldırarak karşılık vermesini tasvip etmemiştir. Kocaya önce nasihat etme, yapılan fiilin doğuracağı kötü sonuçları hatırlatma görevini vermiştir. Bundan fayda sağlanamadığı takdirde kadına yatağında yalnız bıra-kılma cezası verilmesini emretmiştir. Bu da fayda sağ-lamadığı takdirde kocaya dövme hakkı tanımıştır. Ancak kullarını iyi bilen Allah, bu hak kullanılırken suistimal edilmemesi, dozunun kaçırılmaması için 38/44 âyette dövmenin dozunu da belirtmiştir. 4/34’deki dövme ile 38/44’deki dövme dozu bir araya getirildiğinde bizim anladığımız mânâda bir dövmenin sözkonusu olmadığı görülmektedir. Birbirini seven, birbirine saygı duyan iki insan arasında faraza bir sehpanın üzerindeki minik ve yumuşak bir örtüyü sallayarak vurmaya teşebbüs bile seven ve saygısı olan bir insanı incit-meye yeter de artar. Nitekim merhum Hallac-ı Mansur kendisine taş atanlara gülerken dervişinin attığı bir gülden dolayı incindiğini hissettirmiştir.Kur’ân’ın 4/34, 38/44 âyetleri birlikte düşünüldüğünde kadını psikolojik bir incitmenin dışında koruyucu tedbirler getirmektedir. Psikolojik bir incitmenin dışında herhangi bir incitmeye de müsaade etmemektedir. Dolayısıyla bu iki âyeti birlikte okuyan bir müslüman dövme ile ilgili hükmün “dövmeyin” şeklindeki bir hükümden çok daha ağır olduğunu anlayacaktır. Bu âyetlerde kadının eşit, anlayışlı, akıllı bir muhatap olarak sadece uyarılması sözkonusudur.Şunu da ifade etmeliyiz. Kur’an’da belirtilen doz-la, şakalaşmaya benzeyen böyle bir dövme ruhsatı, erkekteki menfi enerji birikimini, nüşûz - başkaldırı da, kadındaki menfi enerji birikimini boşaltmaktadır. Karşılıklı boşalan menfi enerjilerden sonra, aile hayatının devamına engel baskılar azalacağı için, evlilik hayatının devamının imkân dahiline girebileceğini de söyleyebiliriz.  

34.İbnu Ebi Hatim`in Hz. Hasan`dan rivayet ettiğine göre bir kadın Resulullah (a.s.)`a gelip kocasının kendisini dövdüğünü ifade etti ve bu yüzden ondan şikâyetçi oldu. Resulullah (a.s.) kısas cezası uygulanmasını istedi. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi ve kısas cezası uygulanmadı.İbnu Cerir`in yine Hz. Hasan`dan rivayet ettiğine göre de, ensardan bir adam karısını dövdü. Kadın Resulullah (a.s.)`a gelerek kısas cezası istedi. Resulullah (a.s.) da kısas cezasının uygulanmasını istedi. Bunun üzerine Yüce Allah: "Sana vahyedilmesi tamamlanmadan Kur`an(`ı okuma)da acele etme ve: "Rabbim! İlmimi artır! de" (Taha, 20/114) diye buyurdu. Bu ayeti kerime de bu olayla ilgili olarak indirildi. Bunu anlam yönünden destekleyen daha başka rivayetler de vardır. Bu rivayetler birbirine ters değildir, aksine birbirlerini açıklamakta ve desteklemektedirler.10.Burada kastedilen korku bir zanna dayanan korku değil, kadınların uygunsuz hareketlerinin, itaatsizliklerinin görülmesinden kaynaklanan korkudur. Ayette sözü edilen uygulamalar da sırayla yapılacak ve öncekinin etkili olması durumunda sonrakine başvurulmayacaktır. Yani önce öğüt verilecek, öğüt dinlememeleri durumunda yataklarında yalnız bırakılacaklar bunun da yarar sağlamaması durumunda ise dövüleceklerdir.  

(*) Veya engelleyin.  

“Kavvâm”, “kaim” kelimesinin mübalağa şekli olup geçimi sağlayan, koruyup gözeten, muhafaza eden, yüklendiği sorumlulukları yerine getiren, işleri yürüten, maiyetindekileri idare eden anlamlarına gelmektedir. Fıtrat bakımından varlık yapılarındaki farklılıklardan ötürü bu konularda erkekler kadınlardan daha yetkin olduğu için Allah kadını erkeğin himayesine ve sorumluluğuna bırakmıştır. Bilindiği üzere ailede görevleri bakımından erkek ve kadının farklı yükümlülükleri ve birbirlerine karşı hak ve sorumlulukları vardır. Ancak ailenin birinci derecede sorumlusu erkektir. Bu, bazı istisnalar dışında dünya genelinde de böyledir. Bu ayet aynı zamanda miras ayetlerinden hemen sonra geldiği için buradan da anlıyoruz ki; erkekler kadınlar üzerine koruyucu ve yöneticidirler. Çünkü erkekler, mallarını eşleri ve aile fertleri için harcamaları sebebiyle mirastan kadınların iki katı pay almaktadırlar. Ayrıca üstünlük gerekçesini sadece geçimi sağlamaya bağlamak da doğru değil çünkü erkekler biyolojik anlamda farklı olduğu gibi fiziksel bakımdan da kadınlara nazaran daha güçlüdür. Tarih boyunca savaşlar hep erkeklerle yapılmıştır, zor ve yorucu işler erkekler tarafından yürütülmüştür, ağır ve bunaltıcı meslekler erkeklerin olmuştur. 21. Asırda bile hala kadın korunan ve korunmaya muhtaç bir varlık olarak görülmektedir. Bunu kanıtlayan yüzlerce örneğe rastlamak mümkün. Bu onun zavallı ve değersiz bir varlık olduğu anlamına gelmez. Allah her iki cinse de farklı alanlarda üstün kabiliyetler vermiştir. Bazı konularda kadın üstün yeteneklere haizdir, bazı konularda da erkek. Âyetteki “darabe” kelimesine “uzaklaştırmak”, “bırakmak”, “göndermek”, “örnek vermek” gibi farklı anlamlar yükleyenler vardır. Yani “onları geçici olarak evden uzaklaştırın, uslanmaları için onlara farklı örnekler verin, kısa süreliğine evlerine gönderin” gibi. “Darabe” kelimesi Kur’an’da 58 yerde geçer ve bağlamına göre farklı manalara gelse de burada bu kelimeye “dövmek” dışında bir anlam yüklemek, âyetteki anlam bütünlüğünü bozacağı için doğru olmaz. Bunun yerine, âyette bahsi geçen ve dövülebileceğine müsaade edilen kadının durumunu sorgulamak daha doğru olur. Âyette, kötü niyetli ve yuvasının yıkılmasına sebep olabilecek çirkin davranışlar sergileyen kadından söz ediliyor, evliliğe dair sorumluluk taşımayan, iffetini düşünmeyen, ailesinin onurunu ve şerefini ciddiye almayan, yabancı erkeklerle ilişkilerinde ölçüsü bulunmayan kadından bahsediliyor. Kur’an bu tip kadınların ıslahı için birterbiye metodu ortaya koyuyor ve işe öğütle başlayarak, kadını yatağında yalnız bırakmakla devam ediyor ve birkaç gün geçtikten sonra haddi aşmamak kaydıyla son çare olarak “dövme” cezasını uygun görüyor. Ayrıca buradaki “nüşûz” kelimesiyle Tahrim 66/10. âyetindeki “haneta” kelimesi muhteva bakımından da birbirine yakındır. Hz. Lût ve Hz. Nuh’un karılarının kocalarına ihanetinden -düşmanlarıyla iş birliği yapmalarından- sonra helak oldukları anlatılmaktadır. Demek Allah’a isyan etmemek kaydıyla kocasına ihanet eden kadın kötü kadındır ve cezalandırılması gereken kadındır. Bilinmelidir ki helak olmak, dövülmekten çok çok daha ağır bir cezadır, dahası imtihanı kaybetmektir.  

115. “Koruyup kollayıcı” diye tercüme edilen ifadenin âyet metnindeki aslı “kavvâm”kelimesidir. Erkeklere, koruyup kollama görevinin verilmiş olması, iki cins arasında bir eşitsizlik gözetilmiş olmasından değil; erkeklerin güç, kuvvet ve fizikî oluşum bakımından farklı bir yapıya sahip bulunmalarındandır. Bu durum kadını erkekten aşağı bir konuma düşürmez. Buna karşılık erkeklere, ailenin geçimini ve yönetimini sağlamak gibi ağır bir sorumluluk yükler.116. Burada “gayb”, eşinden uzakta bulunan erkeğin namusu, malı ve her türlü hakkı anlamındadır.117. Mü’minler için en güzel örnek Hz. Muhammed Aleyhisselâmdır. Bu âyet-i kerimeyi en iyi anlayan da şüphesiz ki odur. Kesin olarak biliyoruz ki o ömründe bir defa olsun elini kaldırıp bir kadına vurmamıştır. “Kadınlarını dövenleriniz iyileriniz değildir” buyuran da odur, “İçinizden biri, karısını köle döver gibi dövüp sonra da gece onunla yatabilir mi?” diyerek karı koca ilişkilerinin sevgiye dayanması gerektiğine dikkat çeken de odur. Bilindiği gibi Peygamber Efendimiz Veda Hutbesi’nde, çok can alıcı konulara temas etmiştir. Bu hutbesinde kadınların haklarının gözetilmesini ve bu konuda Allah’tan korkulmasını özellikle vurgulamıştır. Kadının, evlilik sorumluluklarını yerine getirmemek, kocanın haklarını ihlal etmek, onun şahsiyet ve vakarını zedeleyici tavırlar sergilemek veya iffet ve namusunu tehlikeye sürükleyebilecek durumlara meyletmek gibi olumsuz davranışlara girmesi hâlinde, aile yuvasının devamını sağlamaktan birinci derecede sorumlu olan kocanın, içine düştüğü mecburiyetten dolayı bazı tedbirlere başvurması tabiidir. Bu tedbirler, zaman, mekân ve sosyal şartlara göre farklılık gösterebilir. Âyette son seçenek olarak zikredilen darp meselesi de çok istisnaî bir tedbirdir. Böyle bir tedbirin fayda getirmeyeceği, tam tersine zarar getireceği bilinen durumlarda, İslâm bilginleri, kesinlikle bu seçeneğe başvurulmaması konusunda ittifak hâlindedirler.  

 Erkeklerin maddi ve manevi özellikleri ile ekonomik rolleri onların aile reisi olmalarını tabiî kılmıştır. Aile küçük bir toplumdur. Toplum düzenle yaşar. Düzen ise bir reisi, bir idareciyi zaruri kılar. İslâm’da devlet başkanından aile reisine kadar her idareci ilâhî talimata göre hareket etmek, yönetmek mecburiyetindedir; şu halde onlara itaat bu talimata itaat demektir. İdare eden veya edilen bu talîmatın dışına çıkar, itaatsizlik ederse müeyyide uygulanır. Burada bahis mevzuu olan zevcenin itaatsizliğidir. Çare olarak önce öğüt vermek, sonra yatak boykotu ve daha sonra da dövme tavsiye edilmiştir. Kur’an’ı bize tebliğ eden Hz. Peygamber (s.a.) hiçbir zaman kadın dövmediği gibi, «Kadını eşek döver gibi dövüp de günün sonunda onu koynunuza alıp yatmanız olacak şey midir?» buyurarak ümmetini uyarmıştır. Dövme müeyyidesi kullanıldığı takdirde kadının canını yakmayacak ve vücudunda iz bırakmayacak şekilde uygulanması gerektiğini de ifade buyurmuştur. Şu halde dayağı İslâm getirmemiş, aksine onu hafifleterek ortadan kaldırmaya yönelmiştir. Ayrıca kadına da, kocasından şikâyetçi olması halinde hakem ve hakime başvurma, hakkını arama imkânı vermiştir.  

* Hadis ve sünneti Kuran'a eş koşan Türkçe mealler, ayetin ilk cümlesini "Erkekler kadınlar üzerine hakimdirler" biçiminde yanlış olarak çevirmişlerdir. "Kavama" kelimesini Kuran boyunca "gözetmek, dikkat etmek, ayakta tutmak" diye çeviren bu meallerin (4:135; 5:8; 4:127; 2:229; 20:14; 55:9) sıra kadına gelince aynı kelimeye "hakim, yönetici" diye anlam vermeleri, erkek despotluğunun Kuran çevirilerine yansıtılmasının örneğidir. ** "Onları çıkarın" ifadesi de, yanlış olarak "onları dövün" diye çevrilmiştir. "Daraba" kelimesi çok anlamlı bir kelime olup Kuran'da bağlamına göre farklı anlamlara gelir: Seyahat etmek, dışarı çıkmak: 2:273; 3:156; 4:101. Vurmak: 2:60, 73; 7:160; 8:12; 20:77; 24:31; 26:63; 37:93. Dövmek: 8:50; 47:27. Ortaya koymak: 43:58; 47:27. (Örnek) vermek: 14:24, 45; 16:75-76; 16:112; 18:32, 45... Sorumluluğu kaldırmak: 43:5. Mahkum olmak: 2:61. Kapamak, vurmak: 18:11. Örtmek: 24:31. Açıklamak: 13:17.  

1. Kavvam, kaimin mübalağa sigasıdır. Kaim; koruyup gözeten, geçimini temin eden, ayakta tutan (5:7) demektir. Arapçada “Kame ale'l-mer'e” deyimi kadını gözetti, geçimini üstlendi anlamına gelmektedir. Ayrıca 25:67'de bu sözcük dengeli anlamında kullanılmaktadır ki bu ayette de dengeyi sağlayan anlamındadır. Bir üstünlük söz konusu değildir. Bu sözcük; gözetip korumak, kalkmak, dikilmek, doğrulmak; bir işin idaresini üzerine almak, bir işi yapmaya azmetmek, yürütmek, düzenlemek, nezaret etmek ve geçim kaynağı gibi anlamlara gelmektedir. 2. Ailenin geçimini sağlamak için harcama yapmak. 3. Tercih etmiştir, yeğlemiştir. (Örneğin 17:55) 4. Geçimsizlik, sadakatsizlik. 5. “Bir süreliğine ayrılın” şeklinde anlam verdiğimiz “darebe” fiili; bir yerden ayrılmak, kısıtlamak, dövmek, kesmek, yaralamak, çizmek, yola çıkmak, ayrılmak, ayırmak, başka bir yere gitmek, örnek vermek, suda yüzmek, koyun boyamak, bir yere bir şey dikmek, Musa nebinin asasıyla denizde yol açması, akrep sokması, kalp atışı, bir şeyi kaldırmak, kavgadan beladan kaçmak ve daha birçok anlamda kullanılmaktadır. Ayette geçen “vadrıbû-hunne” sözcüğüne, dövün anlamını vermek doğru değildir. Eğer dövme anlamında olsaydı bunun nasıl, neyle ve ne kadar olacağı belirtilmesi gerekirdi. Ayrıca bağlamından ve bir sonraki ayetten de bu sözcüğün dövmek anlamına gelmediği açıkça görülmektedir. Dövün anlamının verilmesinin nedeni erkeğin, kadına “bakışını” din haline getirilmiş olmasından kaynaklanmaktadır.  

(1)“Kadın ve erkek ortasında gāyet esaslı ve şiddetli münâsebet ve muhabbet (sevgi) ve alâka, yalnız dünyevî hayâtın ihtiyâcından ileri gelmiyor. Evet bir kadın kocasına, yalnız hayât-ı dünyeviyeye mahsus bir refîka-i hayat (hayat arkadaşı) değildir. Belki hayât-ı ebediyede dahi bir refîka-i hayattır. Mâdem hayât-ı ebediyede dahi kocasına refîka-i hayat olacaktır. Elbette ebedî arkadaşı ve dostu olan kocasının nazarından gayrı, başkasının nazarını kendi mehâsinine celb etmemek (güzelliklerine çekmemek) ve kocasını darıltmamak ve kıskandırmamak lâzım gelir.” (Lem‘alar, 24. Lem‘a, 207)“Kadının âile hayâtında müdîr-i dâhilî (ev içinde idâreci) olması haysiyetiyle, kocasının bütün malına, evlâdına ve herşeyine muhâfaza me’mûru olduğundan, en esaslı hasleti sadâkattir, emniyettir (güvendir). (...) Hattâ erkeklerdeki iki güzel haslet olan cesâret ve sehâvet (cömertlik) kadınlarda bulunsa, bu emniyete ve sadâkate zarar olduğu için, ahlâk-ı seyyiedendir, kötü haslet sayılırlar.” (Lem‘alar, 24. Lem‘a, 208)(2)Bu âyet-i kerîme, Ensârdan Sa‘d İbn-i Rebî (ra) ile eşi Habîbe bint-i Zeyd (ra) hakkında indirilmiştir. Hz. Sa‘d (ra)’ın eşi huzûr-ı Nebevîye gelerek kocasını şikâyet etmişti. Kendisine tokat atan kocasından kısas alınmasını istiyordu. Resûl-i Ekrem (asm) kısasla hükmedince, kadıncağız babası Zeyd (ra) ile birlikte geri dönmek üzere iken Peygamberimiz (asm) onlara: “Durun, gitmeyin! Zîrâ Cebrâîl (as): ‘Erkekler, kadınlar üzerine hâkimdir (onların reisidir)ler’ meâlindeki âyeti indirmiştir. Biz bir işin icrâsını diledik. Allah ise, âyetiyle bize ayrı bir hükmü beyan buyurdu. Muhakkak ki Allah’ın irâde eylediği hüküm daha hayırlıdır. Artık kısas yapmayınız!” buyurdular. (Celâleyn Şerhi, c. 2, 47)  

(*) Ayetin başında geçen (قوَّامُون)’’kavvamun’’(مسئولون)’’mes’ulüne’’ demektir. Yani, erkekler, kadınların maddi ve manevi bütün haklarını korumak, haklarına riayet etmek, nafaka ve bütün ihtiyaçlarını temin etmekle mükelleftirler. Bu nedenle erkeğin kavvam olması, kadının/ eşinin bütün haklarını koruması, gözetmesi ve riayet etmesi demektir. Bu ifadenin idarecilik, yöneticilik veya üstünlükle hiçbir alakası yoktur. Çünkü ayet, (الرجال حاكمون علي النساء أو مسيطرون علي النساء أوأولياؤهن) şeklinde değildir. Eğer ayet bu şekilde olsaydı, o zaman anlamı, ’’Erkekler, kadınlara hâkimdirler, onları idare ederler, yönetirler’’ şeklinde olurdu. Zaten Tevbe sûresi 71. ayette de hem erkeğin hem kadının veli, yönetici ve idareci olma özelliklerine vurgu yapılmaktadır. Yani her iki cinse de aynı haklar verilmiştir. Tevbe-71. ayet şöyledir. (وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ اَوْلِيَٓاءُ بَعْضٍۢ) Tevbe: 71‘’Mü’min erkeklerle mümin kadınlar da birbirlerinin velileridir (yönetici, idareci). Onlar (birbirlerine) iyiliği emreder, kötülükten alıkoyarlar… ’’İşte burada da görüldüğü gibi kadınlar da tıpkı erkekler gibi veli (yönetici, idareci, vekil vs.) olma hakkına sahip olduğuna vurgu yapılmıştır. Ayrıca Kur’an’daki ‘’veli’ ifadesi dost anlamında değildir. Dost anlamındaki kelime (خليل) ‘’halil’’dir, dostluk ise (خلة) kelimesidir. Zira Furkan-28. ayette ﴿يَاوَيْلَتَى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلانًا خَلِيلا﴾ Mealen: ‘’O gün zalim kimse, keşke (dünyada iken) felan kimseyi halil (dost) edinmeseydim!’’ diyecektir. İşte burada görüldüğü gibi dostun karşılığı halildir veli değil. Ama maalesef birçok mealde ‘’veli’’ kelimesinin çevirisi hep yanlış yapılmaktadır. Ayetin ilk cümlesi olan (الرِّجَالُ قَوَّامُونَ) ifadesiyle ilgili meallerin "Erkekler kadınlar üzerine hâkimdirler" şeklindeki tercümeleri ise tamamen yanlıştır. Hâlbuki "Kavvam" kelimesini Kur’an boyunca "gözetmek, dikkat etmek, ayakta tutmak, diğer tarafa karşı sorumlu olmak" diye çeviren bu meallerin (4: 135; 5: 8; 4: 127; 2: 229; 20: 14; 55: 9) sıra kadına gelince aynı kelimeye" hâkim, yönetici" diye anlam vermeleri, erkek egemenliğinin Kur’an çevirilerine yansıtılmasının örneğidir.) Ayrıca dikkat edilirse ayette kadının normal isyanından, söz dinlememesinden veya itaatsizlikten değil, (نشوز)’’nuşûzünden’’söz ediliyor. Nuşûz ise, kadının sadakatsizlik, ihanet ve iffetsizlik şeklinde eşine karşı başkaldırışı ifade eder. Bu nedenle Kadın nuşûz ederse, yani ihanet, iffetsizlik, sadakatsizlik, flört, başka erkelerle mesajlaşma vb. çirkin şeyleri yaparsa, sırasıyla şu yöntemlere başvurulabilir: 1) Eşine karşı ihanet, sadakatsizlik ve iffetsizlik yapmak, başka erkeklerle mesajlaşmak veya filört yapmak gibi ahlaksızlıkta bulunan kadına önce güzel ve yumuşak bir üslupla kendisine nasihat edilir. 2) Bu durumda uslanmaz ve bu ihanet, edepsizlik ve sadakatsizliğe son vermezse yattığı yerde yalnız bırakılır. 3) Bu iki yöntem de fayda vermezse, işte ancak o zaman sadece fiskeyle hafifçe vurulabilir. Böylece kadın eşinin ciddiyetini görünce belki o çirkin huyundan vazgeçer, eşine sadakatle bağlanır ve aile yuvası yıkılmaktan kurtulur. Yani Kur’an, kadın dediğinizi yapmazsa veya size başkaldırır veya itaatsizlik yaparsa dövün demiyor. Çünkü nuşûz, tamamen kadının ihaneti, iffetsizliği ve sadakatsizliği ile alakalıdır. Bu nedenle ihanetin ve iffetsizliğin dışında hiçbir zaman kadın fiske ile olsa bile vurulamaz. Ayrıca’’nuşûz’’ün anlamı bu şekilde olduğunu Veda Hutbesindeki Hz. Peygamberin kullandığı ifadesinden anlıyoruz. Peki, neden fiskeyle vurulabilir diyoruz? Çünkü ayette ne ile, nasıl ve ne şekilde vurulur? (Zina edenlere 100 kamçı vurulduğu gibi) şeklinde bir açıklama olmadığından kural olarak en hafif vurma şekli olan parmak uçlarıyla olur. Bu nedenle kadın itaatsizlik yapar, başkaldırır, erkeğin işlerine itiraz eder, dediğini yapmaz veya karşı çıkarsa da hiçbir surette hafifçe de olsa asla dövülemez. Ayrıca bu durum hem kadın (Nisa, 34), hem erkek (Nisa, 128) için de geçerli olduğuna göre, nuşûzü kadının erkeğine sadakatsizlik etmekle sınırlandırmak da çok yanlıştır. Çünkü ayetlere göre her ikisi de nuşûz edebilir. Bu nedenle erkek kadına karşı nuşûz ederse, yani onu aldatmaya, ihanet etmeye, sadakatsizlik veya iffetsizlik yapmaya yeltenirse, kadının da, bu terbiye yöntemlerini erkeğe uygulayamayacağından, devletin yetkili makamı bu ceza yöntemlerini erkeğe de aynen uygulayabilir. Eğer erkek de bu huyundan vazgeçer ve eşiyle uzlaşırsa sorun kalmaz, yoksa kadının boşanma talebi hâlinde yetkili makamın kararıyla birbirinden ayrılırlar. (الله اعلم) Yine nuşûzün anlamı böyle olduğunu (حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللّهُ) ‘’Dürüst ve erdemli kadınlar ise, gerçekten Allah’ın korunmasını buyurduğu mahremiyeti (iffet ve namusunu) koruyan, (eşlerine) sadık ve uyumlu olan kadınlardır.’’ şeklindeki ayetten de kesin olarak anlaşılıyor. 3) Şayet erkek bu fiske vurma yöntemini aşar, şiddeti uygular veya bundan fazla dövmüşse, Kur’an’ın hükmünü uygulayan İslam devletinin yetkili makamı tarafından da söz konusu erkek misliyle cezalandırılacaktır. Çünkü Kur’an hukukunda (وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا ) ‘’Bir kötülüğün cezası, onun dengi bir kötülük (bir ceza)dir. (Şura-40) Yani erkek nasıl ve ne kadar dövmüşse, Kur’an’a göre erkeğe de o kadar ceza verilir. Fakat İslam hukuku da, ancak Kur’an hükmünün egemen olduğu devlette uygulanabilir. Özetle, Nisa-34’te nuşûz ifadesiyle, yuvasının yıkılmasına sebep olabilecek çirkin davranışlar sergileyen, eşine ihanet eden, iffetsizlik yapan, sadakatli olmayan ve başkalarla flört yapmaya yeltenen kadınlardan söz ediliyor. Yine Araştırmacı Dr. Ali Mansur Keyali’nin de dediği gibi bu duruma düşen kadına vurmak da semboliktir. Ayrıca Araştırmacı Samir İslamboli de diyor ki, (واضربوهن)‘’Onları kendinizden uzaklaştırın ve ev içinde onlardan maddi ve manevi ilişiğinizi kesin’’anlamındadır. (الله اعلم) أي قوامون على طلبات النساء, مؤَدين او موَفين على اكمل وجه لجميع الحقوق والواجبات وليس متسلطين و متجبرين َİ (الرِّجَالُ قَوَّامُون عَلَى النِّسَاءِ } هذه الآية تعنى أنهم مسئولون لأن المرأة كانت فى هذا العصر فى وضع ضعف فكان الهدف من هذه المسؤلية هوحماية المرأة والحفاظ على حقوقها، والمسئوليه عن المرأة لا تعنى كما يظن البعض خطأً "حق التأديب" بل هو مسئولية درء الظلم عنها وحماية حقوقها، وقد إستخدم القرآن تعبير "قوامون" أى مسئولون, ولم يستخدم تعبير "مسيطرون" والفارق شاسع بينهما فالأولى تعنى مسئولية عن حماية الشخص والحفاظ على حقوقه أما الثانية فتعنى الهيمنه وحرمان الشخص من حريته والتسلط عليه والتحكم فيه ( لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُصَيْطِرٍ) وعلينا مراعاة الفارق بين هذين التعبيرين. و قد ذكر الله تعالى أنه قائم علينا { أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَىٰ كُلِّ نَفْسٍ } و قوامة الله علينا لم تحرمنا من حرية الفكر و الإيمان و الكفر و إتخاذ القرارات و السفر و العمل و لم تجبرنا على أخذ إذنه و موافقته قبل إتخاذ أياً من هذه القرارات. و ذلك يوضح لنا أن محاولة فهم البعض قوامة الرجل على المرأة فى هذه الآية على أنها حق الرجل للسيطرة على المرأة هو مفهوم خاطئ و يتناقض مع مفهوم القرآن لكلمة " قوامون " المصدر: (التحرير والتنوير ) بل إني أقرر أن قيام الرجل على شئون الزوجة ليس فيه رياسة، إنما فيه حماية ورعاية... (زهرة التفاسير – محمد أبوزهرة) سُئِل فضيلة الشيخ محمد متولي الشعراوي عن قوله تعالى : (الرجال قوامون على النساء) فما معنى القوامة عن الرجل على المرأة ؟؟ وهل تلك القوامة تفضيل من الله للرجل على المرأة ؟؟ فأجاب فضيلته : إذا قيل أن فلاناً قائماً على أمر فلان ، فما معنى ذلك ؟ هذا يوحي بأن هناك شخصاً جالس ، والآخر قائم فمعنى قوامون على النساء .. أنهم مكلفون رعايتهن والسعي من أجلهن وخدمتهن ، إلى كل ما تفرض القوامة من تكليفات . إذاً فالقوامة تكليف للرجل . ومعنى : (بما فضل الله بعضهم على بعض )، ليس تفضيلاً من الله عز وجل للرجل على المرأة كما يعتقد الناس ، ولو أراد الله هذا لقال : بما فضل الله الرجال على النساء) المعنى الصحيح للآية يجب أن يكون هكذا: {الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ (الرجال يحمون نساءهم ويحيطونهن بالعناية) بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ (حبل الله) دليلنا بان النشوز هنا بمعني عدم العفة وصداقة المرأة لزوجها وميلها لرجل اخر – 1 – قوله تعالي { حـَٰـفِظَـٰتٌ لّلْغَيْبِ } فإنه يعني: حافظات لأنفسهنّ عند غيبة أزواجهنّ عنهنّ في فروجهن وأموالهم، (جامع البيان في تفسير القرآن - الطبري) { حَـفِظَـٰتٌ لّلْغَيْبِ } واعلم أن الغيب خلاف الشهادة، والمعنى كونهن حافظات بمواجب الغيب، وذلك من وجوه: أحدها: أنها تحفظ نفسها عن الزنا لئلا يلحق الزوج العار بسبب زناها، ولئلا يلتحق به الولد المتكون من نطفة غيره (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير - الرازي) { حَـفِظَـٰتٌ لِّلْغَيْبِ } وقال السدي وغيره: أي: تحفظ زوجها في غيبته في نفسها وماله.( تفسير القرآن العظيم – ابن كثير) { حَٰفِظَٰتٌ لِّلْغَيْبِ } أي لفروجهن وغيرها في غيبة أزواجهن (تفسير الجلالين) – 2 - هو قول النبي ص في حجة الوداع.. أمَّا بعدُ أيُّها النَّاسُ، فإنَّ لَكم على نسائِكم حقًّا ولَهنَّ عليْكم حقًّا، لَكم عليْهنَّ أن لا يوطِئْنَ فُرُشَكم أحدًا تَكرَهونَه، وعليْهنَّ أن لا يأتينَ بفاحشةٍ مبيِّنةٍ، فإن فعلنَ فإنَّ اللَّهَ قد أذنَ لَكم أن تَهجُروهنَّ في المضاجِعِ، وتضرِبوهنَّ ضربًا غيرَ مبرِّحٍ) ،وبذلك نعلم أن النشوز المراد هو نشوز الزوجة عن منظومة العفة بمعنى تعلق المرأة بغير زوجها بما يخالف مفهوم حفظ النفس بالغيب وبما يعد من مقدمات الفاحشة دون الوقوع فيها (واضربوهن - ملتقى أهل التفسير - مركز تفسير للدراسات القرآنية).ولو قيل: إِن مثل هذا الطغيان والعصيان والتمرد على الواجبات الزوجية والعائلية قد يقع من قبل الرجال أيضاً، فهل تشمل هذه المراحل الرجال أيضاً؟ أي أيمكن ممارسة هذه الأمور ضد الرجل كذلك، أم لا؟ نقول في الإِجابة على ذلك: نعم إِنّ الرجال العصاة الناشذين يعاقبون حتى بالعقوبة الجسدية أيضاً - كما تعاقب لنساء العاصيات لناشزات - غاية ما هنالك أن هذه العقوبات حيث لا تتيسر للنساء، فإن الحاكم الشرعي مكلف بأن يذكر الرجال المتخلفين بواجباتهم وظائفهم بالطرق المختلفة وحتى بالتعزير (الذي هو نوع من العقوبة الجسدية) (تفسير الأمثل في كتاب االله المنزل) وقد تصرف القاضي شريح في مسألة نشوز المرأة بحسب الآية التالية: النشوز التي وضحته الآيات لا علاقة له بالعصيان أو التمرد:(حبل الله) الضــرْب : هـو نوعٌ منَ [ التنبيــه ] فقط ، دون الأذى و ال الألـم لجسم المرأة ، و يكون [ الضــرْبُ ] بالطريقة التالية التي وصفهـا الله للنبيّ [ أيوب ] عليه السلام : ( و خُـذْ بيـدكَ - ضــغْثـاً - فاضْـرب بـه ) ص 44 ، و : [ الضِــغْثُ ] هو : مجموعة غير متجانسـة منَ العصيّ و [ تُدفعْ ] بهـا الزوجة دفعة [ واحدة [ فقط ، كنوع منَ [ التنبيـه ] ، لذلك لـم يذكر القـرآن [ عـدَد ] الضـربات ، لأنهـا ضـربة [ واحـدة ] بدون أيّ ألـم أو أذى للجسم ، (فهي ضـربة [ رمـزية ] و الدليل على أنّ كلمة [ الضرب ] هي رمزية ضرْبُ موسى للبحـر الذي هو مـاء( - اضْربْ - بعصاك البحْر ) الشعراء 63 ضرب موسى للحجـر :اضْربْ - بعصاك الحجـر ) البقرة 60 .ذلك فإنّ [ضـرْب ] المرأة يكون بشكلٍ [ رمـزيّ ] فقط (الباحث الاسلامي د. منصور كيالي) ويحتملل أن يكون المعني كما يقول الباحث الاسلامي سامر اسلامبولي- اضربوهن : و الضرب هنا يأتي بمعنى ((( أبعدوهن ))) اي ابعدوهن عنكم بعدم التعامل معهن و الاخذ و الردّ مع بقاء المرأة في بيت الزوجية و لا يجوز طردها لأنها لا تطرد أثناء الطلاق فما بالك بدون ذلك وهذا العقاب شيء قاس جدا على المراة.. وهو دواء ناجح يعيد المرأة الى صوابها في حال ميلها نحو النشوز او الترفع او غيرها. فان اطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا. ولو كان الضرب يعني الاذى الجسماني فلماذا بعد ان قام المُشَرع بذكره لم يحدد ماهية الاذى وبأي اداة تكون ومتى يبدأ ومتى ينتهي والى اي حد)  

[1] Allah'a ita'at, zevcinin hukukuna riayet edenler.[2] Zevçlerinin mallarını, namuslarını, menzillerini koruyanlardır.[3] Hukuk-u zevci benimsemeyeceğini zannederseniz.[4] İncitmeyin, ilerisine varmayın, ayrılmalarını istemeyin.[5] Haksızlıktan münezzehtir.  

14 Bu gönderme/uzaklaştırma geçici bir süre ailesinin/yakınlarının yanına gönderme şeklinde anlaşılmalıdır. Bu da netice vermezse, ayete göre boşanma süreci başlıyor. Zaten ayetin devamında hakemler devreye girecektir. Birçok meâl ve tefsirde, bu ayette geçen “va’dribuhunne” sözünü; “dövünüz”, “hafifçe dövünüz”, “vurunuz”, “hafifçe vurunuz” gibi dövme ve vurmaya yönelik tercüme ve tefsirler yapmışlardır. Biz aynı kanaatte değiliz. Çünkü “vurmak” veya “dövmek”, mutlaka bir şeyle olur, tokatla, tekmeyle, sopayla, taşla vb. şeylerle vurulur. Bu anlamda “darabe” fiili “bi” (ile) ekini (harf-i cer) alır. Bu fiilin seyahata çıkmak anlamı da vardır. O da “fî” harf-i cer’iyle kullanılır. Yalın halde kullanıldığında vurmak anlamının ötesinde, “düşürmek”, “çadır kurmak”, erkek devenin dişi deveyle ilişkiye girmesi”, “misal/örnek vermek”, “kışkırtmak”, “tahrik etmek”, “uzaklaştırmak/göndermek”, “ayırmak” vb anlamları vardır. (Ragıp); Nitekim Arapçada “iki şeyi birbirinden ayırmak” anlamında “darabe’d-dehru beynena” tabiri kullanılır ki bu da “Zaman/felek aramızı ayırdı” demektir (Tâcu’l-Arus); Kur’an açısından baktığımızda “vurma”nın hemen hemen her türlüsü ayetlerde yer alır. Ancak canlı bir varlığa karşı vurmada hiçbir yerde “darabe” fiili ve türevleri kullanılmaz. Canlı varlığa vurmak için mesela, surata tokat atmak veya yüzüne vurmak: “sakket” (51/29); yumruk atmak: “vekezehu” (28/15); kamçıyla veya asayla vurmak veya çırpmak, çırpıştırmak: “ehuşşu” (20/18); değnekle veya sopayla cezalandırmak için vurmak: “f’eclidûhum” (24/4); boynunu vurmak veya şah damarını koparmak: “kata’a” (69/46) . Cansıza vurmaya gelince “darabe” fiili “Asanla kayaya vur: ıdrib bi-asâke’l-hacer”(2/60)’da geçer. Şiddetli geçimsizlik halinde Kur’an dövmeyi değil, “boşanmayı” veya “ayrılmayı” önerir. (Bkz: 33/28-32). Bu ayette boşanmadan önce yapılması gerekenler söz konusu edilmektedir. Ayette yalın halde kullanılan bu “darabe” fiili, “kendinden uzak tutmak, uzaklaştırmak, ayırmak” şeklinde tercüme edildiği takdirde Kur’an semantiğine daha uygundur. Buradaki evden uzaklaştırma olayını, günümüz aile mahkemelerinin boşanmadan önce taraflara son bir kez daha düşünmeleri için bir müddet ayrı kalmalarına hükmetmesi gibi anlayabiliriz. Öte yandan Hz. Peygamber, eşlerinden hiçbirini dövmemiştir. Eşini döven sahabelere, “Allah’ın hizmetkârlarını hiçbir zaman dövmeyiniz” demiştir (Ebu Davud, Nesâî, İbn Mâce, İbn Hanbel), “Siz hiç eşlerinizi köle döver gibi dövmekten utanmıyor musunuz? Gündüz dövüp, gece onlarla nasıl birlikte oluyorsunuz?” (Buharî), Gelelim ayetin iniş sebebine: Bu konuda çok rivayetler var. Ancak Taberî nüzul sebebi olarak şu olayı anlatır: Kocasından tokat yiyen Habibe binti Zeyd, Resulullah’a başvurur. O da aynı şiddette kocasına tokat atmasını söyler. Bunun üzerine bu ayet iner. Resulullah da “Ben bir şey istedim, Allah da başka bir şey gönderdi. Muhakkak ki Allah’ın dediği daha hayırlıdır” demiştir.  

(Eğer kadın isyankârsa, kocasına itaat etmiyor veya onun haklarını korumuyorsa, hemen dövülmesi gerektiği anlamına gelmez. Bunların üçüne de izin verilmiş olmasına rağmen, işin mahiyet ve niteliğine göre belli bir oranda uygulanması gerekir. Ufak bir uyarı yeterli ise, daha ileri bir adım atmaya gerek yoktur. Dövmeye gelince, Peygamber (s.a.a) buna diğer suçlulara uygulanan şiddet gibi isteksizce izin vermiştir. İzin verdiği halde bile bundan asla istifade etmemiş ve kimseye de tavsiyede bulunmamıştır. Fakat şüphesiz bazı kadınlar tıpkı diğer suçlular gibi şiddet görmeksizin hatalarını düzeltme yoluna gitmezler. Böyle bir durumda bile, Hz. Peygamber (s.a.a) kadınının yüzüne vahşice vurmayı ve vücutta yara izi bırakacak bir şeyle dövmeyi kesinlikle yasaklamıştır. Bu ruhsata rağmen Peygamber ve Ehl-i Beyt imamlarının eşlerini itaatsizliklerine rağmen dövmemiş olması da bu konuda bizlere önemli mesajlar vermektedir.)  

Bu ifade, [nüşûz]undan yani başkasıyla evlenmek düşüncesiyle hareket ederek hanımların gözlerini, bakışlarını kaldırması, başka birisiyle evlilik arayışına girmesi demektir.,Buradaki [darb] fiili “dayak atmak”, “dövmek” değil, “kısa süreli ayrılmak” demektir ki bu olayın nasıl uygulandığı noktasında Hz. Muhammed’in hayatında da iki örnek olayın yaşandığı rivayet edilmektedir. Bu konuda bir yaklaşımımızı daha hatırlatmakta yarar görmekteyiz. Ayette geçen [ıdribûhunne] ifadesi kelimenin anlamları içerisinde ilk belirttiğimiz anlam gereği boşanma öncesinde hanımlara “örnek verilmesi”, yani evliliği sürdürmenin gerekliliği noktasında sunulacak örnek uygulamaları ve örnek hayatları hanımlara bildirmek gerektiği şeklinde de bir yorum getirilebilir ki bu yorum [darabe] fiilinin anlam alanında zaten var olan bir boyutun tercih edilmesidir. Zira Ra‘d 13:17 ve Zuhruf 43:58’de bu kelimenin herhangi bir takı olmadan “örnek vermek” anlamında kullanıldığı bilinmektedir. Gerçekte ayette kastedilen anlamın dövmek olmadığı gün gibi aşikârdır Burada sözü edilen “itaat”, gönülden sağlanan bağlılık, yani aile birlikteliğini sağlayacak olan sevgi bağlılığıdır. Kastedilen zoraki ve baskıcı zorbalık içerikli bir boyun eğdirme değildir.  

1 (بَعْضَهُمْ) deki zamirin müzekker olması sebebiyle tercüme bu şekilde yapılmıştır. Bu âyeti: “Allah erkekleri, kadınlardan üstün yaratmıştır.” şeklinde anlamak doğru olmaz.2 Yani; erkeklerin ailenin nafakasından, yerine göre anne ve kız kardeşlerinin bakımından ve nafakasından da sorumlu olmaları veya evliliklerinde mihir sorumluluklarının bulunması.3 Bu âyette Allah, kadın ve erkeğin birbirlerine üstünlüğü diye bir şey ifâde etmemekte, sadece kadın ve erkeğin sorumluluklarını belirtmektedir. Maddeci ve faydacı mantıkla bakıldığında reislik bir üstünlük vesilesidir. Ama İslâm mantığıyla bakıldığında Reislik, Allah’ın takdir buyurduğu, birçok sorumlulukları ve kötüye kullanıldığında da vebali büyük olan, zor bir görevdir. Her Müslüman sonuçta Rabbinin kendisine uygun gördüğü mirasa rıza göstermek ve bütün görevleri sorumlulukları kadar hakkıyla yerine getirme sorumluluğuna sahip olmak zorundadır.4 Kavvam: “Kaim” kelimesinin mübalağasıdır. Kaim ise; bir kimsenin işine bakan ve o işi koruyan, dikkatle gözeten, muhafaza eden, kâhya, müdür ve muhafız anlamlarına gelir. Bu ifâde; erkeğin kadına hâkimiyetini göstermekle birlikte, onlara hizmetle beraber bir hâkimiyet ifâde etmektedir. Yani Allah, bir taraftan erkeğin üstünlüğünü ifâde ederken, diğer taraftan da kadının kıymet ve faziletini işaret etmektedir. (Elmalılı) Bu âyet, yukarıdaki miras âyetlerinin devamı olduğu için o âyetlerle bağlantı kurulursa; “(Erkekler mirastan kadınların iki katı pay alırlar. Çünkü) Allah’ın, insanları birbirinden üstün kılması ve erkeklerin mallarını (aile fertleri için) harcamaları sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine koruyucu ve yöneticidirler. (İşte bu, Allah’ın bir hüküm ve hikmetidir.)” diye de anlaşılabilir.5 Efendimiz: “Kadınların en hayırlısı yüzüne baktığın zaman sevindiren, emrettiğinde itaat eden ve senin yokluğunda senin malını ve iffetini koruyan kadındır.” buyurmuş ve bu âyeti okumuştur. (İbnü Kesir)6 Nüşûz: lügatte “yüksekli ve tümseklik” anlamına gelir. Mecâzen, “kadının kocasına kafa tutup isyankâr bir tavır alarak itaat etmemesi” anlamında kullanılır. Yani kadının kendisini yüksek farz edip itaati bırakması demektir. Bazı müfessirler kadının nüşûzü; kocasına isyanı (İbnü Abbas), koku sürünmemesi, zevcini nefsinden menetmesi, kocasına önceleri yaptığı muameleyi değiştirmesi (Ata’), kocasının meskeni olan ikametgâhta beraber oturmaktan imtina edip onun arzu etmediği bir yerde ikamet etmesi diye de tarif etmişlerdir. Yukarıdaki “çirkeflik” tabiri, bunları karşılayacağı düşüncesiyle kullanılmıştır.7 Kadının çirkefliğine göre hangisi daha uygunsa terbiye maksadıyla onu yapın. Sınırı aşmayın. Âyette yapılacak şeyler arasında atıf olarak (و) kullanılması ve bu atıf harfinin tertib içermediği için tercümeye (durumlarına göre) ilavesi yapılmıştır. Bazıları (hâşâ) Allah’ın dinini batı standartlarına çekme uğruna “dövme” fiiline birçok anlam izafe ederek Allah’ın hükmünü değil sadece kendilerini rezil etmektedirler. 8 Bu âyette nüşûz, sadece kadınlar için zikredilmiştir. İnsanın aklına; “erkeklerde nüşuz olursa ne olacak?” gibi bir soru takılabilir. Erkeklerin serkeşliği ile ilgili hükümler, ileride 128. âyette ele alınacaktır.  

42 Lafzen, “onlardan bazısına diğerlerinden daha fazla ...” -Kavvâm ifadesi, kâim’in (“bir şeyden sorumlu kişi” veya bir şeyi veya kişiyi “koruyup gözeten”) mübalağa halidir. Böylece, kâme ‘ale’l-mer’e ibaresi, “kadının geçimini üstlendi” veya “onun geçimini sağladı” anlamlarına gelir (bkz. Lane VIII, 2995). Kavvâm gramatik kalıbı kâim’den daha kapsayıcıdır ve maddî bakım ve koruma kavramları ile ahlakî sorumluluk kavramının bileşimini ihtiva eder. Bu son zikredilen faktörden dolayı bu ibareyi “erkekler kadınları koruyup gözetirler” şeklinde çevirdim.43 Lafzen, “kavranamayanı (ğayb) koruyanlardır, çünkü Allah korumuştur [ve korunmasını istemiştir]”.44 Nüşûz terimi (lafzen, “isyan”; burada “kötü niyet” olarak çevrildi), günümüzde “ruhsal baskı” olarak tanımlanan durumu da içine alan, kadının kocasına veya kocanın karısına karşı her türlü bilinçli kötü davranışını ifade eder. Bu terim, koca ile ilgili olarak da kocanın karısına fiziksel anlamda “kötü muamele”sini gösterir (karş. bu surenin 128. ayeti). Bu bağlamda kadının “kötü niyet”i, evlilik sorumluluğunu kasıtlı ve sürekli olarak ihmal etmesine delalet eder.45 Birçok sahih rivayetten de açıkça anlaşılacağı gibi, Hz. Peygamber’in kendisi, erkeğin karısını dövmesini şiddetle kınamış ve çeşitli vesilelerle, “İçinizden biri, köle döver gibi karısını dövüp sonra da gece onunla yatabilir mi?” buyurmuştur (Buhârî ve Müslim). Başka bir Hadiste ise, “Allah’ın hizmetkarlarını hiçbir zaman dövmeyiniz” sözleriyle kadını dövmeyi yasaklamıştır (‘Iyaz b. Abdullah’dan rivayetle Ebû Dâvûd, Neseî, İbni Mâce, Ahmed b. Hanbel, İbni Hibbân ve Hâkim; Abdullah b. ‘Abbas’dan rivayetle İbni Hibbân ve Ümmü Gülsüm’den rivayetle Beyhakî). İsyankar bir kadını dövme izni veren yukarıdaki Kur’an ayeti vahyedildiğinde Hz. Peygamber’in, “Ben bir şey istedim. Ama Allah başka bir şey irade etti. Allah’ın irade ettiği şey, en hayırlısıdır” dediği rivayet edilmiştir (bkz. Menâr V, 74). Bütün bunlarla birlikte, vefatından kısa süre önce Veda Haccı münasebetiyle yaptığı konuşmada, kadının sadece “gayriahlakî davranışta bulunmaktan açık şekilde suçlu bulunması” halinde dövülebileceğini ve bunun da, “acı vermeyecek şekilde yapılması” (ğayr-i müberrih) gerektiğini bildirmiştir. Bu mealdeki Hadislere Müslim, Tirmizî, Ebû Dâvûd, Neseî ve İbni Mâce’de rastlanmaktadır. Bu Hadisler ışığında bütün otoriteler, eğer her şeye rağmen dayağa başvurulursa, bunun hafif veya sembolik nitelikte olması, “bir misvakla veya benzeri bir şey” ile (ilk dönem alimlerinin görüşlerine dayanarak Taberî) veya hatta “katlanmış bir mendil” ile yapılması (Râzî) gerektiğini vurgulamışlardır; ve bazı büyük İslam bilginleri (mesela Şâfiî) dayağa istisnaî olarak izin verilmiş olduğu ve tercihen bundan sakınılması gerektiği görüşündedirler. Nitekim bu görüşü Hz. Peygamber’in konuya ilişkin şahsî hassasiyetiyle de desteklemişlerdir.  

[768] Âyetteki kavvâm sözcüğü, kâimin mübalağa siygasıdır; kâme ‘ale’l-mer’e ifadesi “kadını gözetti”, “kadının geçimini üstlendi” anlamlarına gelir. Kavvamlık, bir bakıma kayyumluktur; yani “koruyup kollama, bakıp gözetme” işini üstlenme. Burada, “kaim”den daha kapsamlı ve derinlikli olan kavvâma biz “koruyup gözeten” anlamını tercih ettik (Krş: 4:135; 5:8). Bu gözetime âyette gösterilen gerekçe “erkeklerin servetlerinden eşleri için yapabilecekleri harcama”dır. Ancak, “Niçin erkekler?” sorusu sorulmalıdır. Bu soru erkeklerin servet girdisinin kadınlardan daha fazla oluşuyla açıklanmaktadır. Evin geçimi erkeğe yüklenerek, bu sûrenin 11. âyetindeki mirasta erkek-kadın oranına atıfta bulunulmaktadır. Ne var ki, kavvâm’lık gerekçesi sadece geçim sağlamaya indirgenemez. Erkek fiziğinden kaynaklanan biyolojik güç de ilave bir gerekçe olarak yorumlanabilir. Burada fıtrat ve yaratılıştan yüklenen roller temel gerekçedir. [769] Lafzen: “Allah her iki cinse farklı alanlarda üstün yetenek vermiştir” (Bu kalıp için bkz: 2:253, not 455). Kişinin kendi seçmediği cinsiyetiyle övünmesi ilkel bir maddeciliktir. [770] Veya kıraat imamı Ebu Cafer’in Allah lafzını mansup okuyuşuna binaen: “kadınların (iffetleri) Allah’ın koruması sayesinde korunmuştur.” [771] Nuşûz, “çıkıntı, tümsek” anlamına gelen nâşizden. “isyan, başkaldırı, geçimsizlik” anlamlarına gelir (Lisân). 128. âyet erkeğin nuşûzundan söz ettiğine göre, kelimenin her iki eşi de kapsayan ilave bir anlamı daha olmalıdır. O da “sadâkatsizlik”tir. Zira veda hutbesinde Allah Rasûlü bu âyeti okuyarak nuşuzu “iffetsizlikle” (fâhişeten) açıklamıştır. Bu 19. âyette geçen türden açık bir fuhuş olmaktan ziyade, “eşler arası sadâkati zedeleyip şiddetli geçimsizliğe yol açan davranışlar” olsa gerektir. Kadın için kocaya başkaldırma, erkek için eşe eziyet anlamına gelir. Kadının nüşuzunun öne çıkarılması, nesil emniyetinden birinci derecede sorumlu olan tarafın kadın olmasındandır. Zımnen nuşuz “ailede geçimsizlik odağı olma” hâlini ifade eder. [772] Veya: “(ille de dövecekseniz) ondan sonra dövün!” Darabe Kur’an’da “misal getirmek, gezmek, (kayaya) vurmak, mühürlemek, itmek, mahkûm etmek” anlamlarında kullanılır. Darabe fiili, darabe’d-dehru beynena örneğinde olduğu gibi Arapça’da “iki şeyi birbirinden ayırmak” anlamında da kullanılır (Tâc). Kur’an’da canlıyı dövmenin tüm türleri yer alır, fakat bunların hiç birinde insan fiili olarak darabe fiili ve türevleri kullanılmaz: “yanağa tokat”, sakket (51:29); “yumruk” vekezehu (28:15); “kamçılamak, çırpmak” ehuşşu (20:18); “boynunu vurmak” kata‘a (69:46). Darabe fiili 8:50 ve 47:27’de melek fiili olarak kullanılır. Rasulullah hiç kadın dövmemiş ve dövülmesine de izin vermemiştir: “Siz eşlerinizi köle döver gibi dövmekten hiç utanmıyor musunuz? Gündüz dövüp gece birlikte oluyorsunuz öyle mi?” (Buhârî, 67/Nikâh, 93) “Allah’ın hizmetkârlarını hiçbir zaman dövmeyiniz!” (Ebu Dâvud, Nesâi, İbn Mace, Ahmed b. Hanbel) Rasulullah’ın eşlerinden bazıları maddî sıkıntıları gerekçe göstererek şiddetli geçimsizliğe sebep olunca, Allah Rasûlü onları dövmeyi hiç düşünmemiş, Kur’an da bu durumda “dövmeyi” değil fakat “boşamayı”, bir başka ifadeyle “ayrılmayı” önermesini tavsiye etmiştir (Bkz: 33:28-32). Âyetin nüzûl sebebi konusunda bir çok farklı rivayet vardır. Taberî’ye göre bu âyetin iniş nedeni, kocası tarafından tokat yiyen bir kadının (Habibe bt. Zeyd) Rasulullah’a başvurması üzerine Rasulullah’ın aynı şiddette bir tokadın da kadın tarafından kocasına atılması hükmünü verince inmiştir. Bu âyet inince Rasulullah “ben bir şey diledim, Allah ise başka bir şey; şüphesiz Allah’ın dilediği daha hayırlıdır” demiştir. Kur’an Rasulullah’ın hükmünü onaylamamıştır; fakat burada dikkat çekici olan, Rasulullah’ın, kocasından yediği bir tokada karşılık, bir kadına aynı şiddette tokat atma hükmünü vermiş olmasıdır. [773] Bu âyet, iç ve dış bağlam açısından iki insan cinsi (erkek-kadın) arasındaki değil, birbirine evlilik sözleşmesi ile bağlı eşler (karı-koca) arasındaki ilişkilere dair bir düzenleme içermektedir. Aynı şekilde vadrıbûhunnenin tarafları da erkek-kadın değil, karı-kocadır. Burada muhatapları, mevcut olandan daha iyi ve daha insani olana sevk eden bir öneriye yer verilmektedir. Kur’an’ın insanlıktan istediklerini, gösterdiği hedeflere bakmaksızın onun söyledikleriyle sınırlamak, Kur’an’ı tarihe mahkûm etmektir. Nüzûl sebebinden de anlaşılacağı gibi âyet, eşiyle arasında sorun çıkınca ilk aklına gelen şey dayak olan kocalara hitap etmekte ve onlara daha insani çözüm yolları önermektedir. Bu yollardan biri olan kadını yatağında yalnız bırakmak ancak çok eşlilik durumunda bir cezalandırma sayılacaktır. Tersi erkeğin kendisini cezalandırmasıdır. Dolayısıyla bu âyetteki önerilerin maksadı, ataerkil Arap toplumunda kusurlu eşine karşı ilk tepkisi dayak olan erkeklerin kadınlara şiddet uygulamalarının önüne geçmektir.  

Kocasına itaatsizlikte direten ve onun haklarını korumayan kadına burada sayılan üç işlem uygulanabilir. Eğer bir uyarma kâfi geliyorsa, gerisini yapmak doğru değildir. Dövmeye izin verilse de bu, yüze yapılmamak ve yara bere bırakacak tarzda olmamak şartıyla caizdir. Hz. Peygamber (a.s.) isteksiz olarak, sırf aile nizamını temine vesile olsun diye dövmeye izin vermiştir. Yani, Hz. Peygamber, âyete getirdiği açıklamada, bu dövme işinin son derece sınırlı olduğunu bildiren çok sayıda talimat vermiştir. Bunlardan biri de: “Darben gayre muberrih” yani “şiddetli olmayan, hafifçe” olmasıdır ki, meali Hz. Peygamberin bu tefsirine göre verdik.  

[*] Mehir sorumluluğu ve aieyi geçindirme sorumluluğu [*] Allah'ın kadını koruması,zina suçlamasına karşılık,iddia sahibi ve onun ayrıca 4 şahit getirme zorunluluğu,evi geçindirme sorumluluğunun erkeğe ait olması,kadının evlilik ve boşanma hukukunun mehir ile maddi güvence altına alınmış olmasıdır. [*] Yalnızken anlamı verdiğimiz kelime li'l-ğayb= للغيب 'dır, fî'l-ğeyb = في الغيب takdirindedir. Zinada dört şahit arandığı için (bkz.Nisa 4/15) kötü kadınlar bunu fırsat bilip ahlaksızlık yapabilirler. Ama iyi kadınlar yapmazlar. [*] "Gitmesinden" anlamı verdiğimiz kelime nüşûz =نُشُوزً'dur. Gideceği zaman kişinin oturduğu yerden hafifçe kalkmakması anlamındadır (el-Ayen).Bir âyet şöyledir: "Ey inanıp güvenenler! Size toplantılarda "Yer açın!" denince yer açın ki Allah da size yer açsın. "Nüşûz edin = Kalkın!" denince de kalkın ki Allah, içinizden inanıp güvenenler ile kendilerine ilim verilenlerin derecelerini yükseltsin. Allah, yaptıklarınızın iç yüzünü bilir." (Mücadele 58/11)Kelime koca için kullanılınca "eşini terk etmesi yani boşaması" anlamında kullanılır. İlgili ^yet şöyledir: "Bir kadın, kocasının nüşûzundan/ayrılmasından veya yüz çevirmesinden korkarsa aralarında uzlaşmaları, ikisine de günah olmaz. Uzlaşmak iyidir. Nefisler kıskançlığa hazırdır. Eğer iyi davranır ve Allah'tan çekinip kendinizi korursanız bilin ki Allah, yaptığınız şeylerin iç yüzünü bilir." (Nisa 4/128) Durum böyle olduğu için bu âyette de zorunlu olarak kadtının eşini terk etmesi, ayrılıp gitmesi anlamında kullanılmış olacaktır. [*5] Erkeğin yataktan ayrılması, hem kadının kararını gözden geçirmesini sağlar hem de ayrılmak istediği kocadan hamile kalmasını engeller. Bu süre içinde erkek eşini evden ayıramaz. [*6] "Rahat bırakma" anlamı verdiğmiz darb =ضرب kelimesi, bir şeyi bir şeyin üstüne vurmak veya sabitlemektir. (Müfredat) Hemen hemen her iş için kullanılan (el-Ayen) bu kelimesinin anlamı, vurulan veya sabitlenen şeye göre değişir. Burada kelimeye, erkeğin yatağı terk etmesinden sonra eşini rahatsız etmemesi anlamını vermek gerekir. Çünkü kadının ayrılma yetkisini kullanmaktan vazgeçmesi ancak kendi hür iradesiyle gerçekleşebilir. Bunu âyetin takip eden bölümü gösterir. [*7] "gönülden kabul etme" itaatın Arap dilindeki sözlük anlamıdır.Zıddı ikrahtır. (Müfredat) Bir işi dayak sonucu yapmak ikrâh altında yapmaktır. "Onları darb edin" emrinden sonra gelen "Size itaat ederlerse" ifadesi, darba, dövme anlamı vermeyi imkânsız hale getirir. Ona verilebilecek tek anlam, ayrılmak isteyen kadını evden çıkarmamak olur. Çünkü Allah Teala, kadınlara da erkekler gibi eşinden ayırla hakkı tanımıştır. (Bakz. Bakara 2/229)  

(17) Allah’a itaat eder, kocalarının haklarını gözetirler.(18) Nüşuz. Bu kelime 128’inci âyette de kocalar hakkında kullanılmıştır. Bir sonraki dipnotunda gelecek olan Tirmizî hadisinde ise, “apaçık bir ahlâksızlık” deyimi geçmektedir.(19) İnsanlar arası ilişkilerin bir hukuk, bir de fazilet yönü vardır. 2:237’de işaret edildiği gibi, Kur’ân bir yandan hukuku belirlerken, bir yandan da insanlara bunun daha ötesini göstererek onları bir fazilet yarışına çağırır ki, dünya hayatının asıl amacı da, böylece, kimin daha güzel işler yapacağını belirlemektir. Âyette, erkeğin ve kadının karşılıklı sorumlulukları belirtilirken, bu sorumlulukların bir aile yuvasını tehdit edecek ölçülerde ihlâl edilmemesi için önlemler de aşamalı olarak belirtilmiştir. Bu aşamaların en başında güzelce öğüt vermek vardır. Ancak öğüt fayda vermez de iş inatlaşmaya giderse, bu defa yatağını ayırma şeklinde bir önlem devreye girecek, o da sonuç vermezse, en son çare olarak, hafifçe dövmeye başvurulabilecektir. Bu önlemler, meselenin vahamet kazandığı ve yuvayı tehdit etme istidadı taşıdığı yerde devreye girebilecek ve son derece dikkatle, hakka tecavüz etmeden ve Allah’tan korkarak başvurulacak olağanüstü önlemlerdir; yoksa aile içi ilişkilerde kocanın karısını dövmesini esas alan bir uygulama değildir. Bu, işin hukuk tarafıdır. Bundan önceki ve sonraki âyetlerle birlikte konu bir bütün olarak incelendiğinde görülecektir ki, Kur’ân’ın aile hayatında gerek erkeğe, gerekse kadına gösterdiği hedefler, karşılıklı hukuka riayet etmenin de ötesinde, bir fazilet yarışı niteliğini taşımaktadır. Bu yarışta örnek alınacak ise, hiç kuşkusuz, Kur’ân’ın canlı timsali olan Peygamber Efendimizdir ki, onun hayatı boyunca bir kadına el kaldırmak bir yana dursun, kalp kırıcı bir söz söylediğini dahi gören olmamıştır. Onun tavsiye ve buyrukları da hep kadınlara iyi muamele yönünde olmuştur. Peygamberimizin bu konudaki yakınmaları az değildir. Bir hadislerinde “Sizden birisi, karısını köle döver gibi dövmeye kalkışıyor; halbuki akşam onunla aynı yatakta yatacaktır” (Buhârî, Tefsir: 91; Müslim, Cennet: 49) buyuran Peygamberimiz, başka bir defa da “Birçok kadın Muhammed ailesine gelerek kocalarını şikâyet ediyor. Kadınlarını döven o kimseler sizin hayırlınız değildir” (Ebû Davud, Nikâh: 42) şeklindeki sözleriyle, konunun ciddiyetine karşı ümmetini uyarmıştır. “Mü’minlerin imanca en mükemmeli, ahlâkı en güzel olanıdır; hayırlılarınız da kadınlarına karşı hayırlı olanlardır” (Tirmizî, Radâ’: 11) buyruğu da Peygamberimizin iyi bilinen hadislerindendir. Ünlü Vedâ Hutbesinde ise, Peygamber Efendimiz, bu âyeti tefsir ederek uygulanmasına açıklık getirirken, aynı zamanda, kadınlara karşı iyi davranmayı da vurgulamıştır: “Ashâbım! Size, kadınlara iyi davranmanızı tavsiye ediyorum. Çünkü onlar sizin himayenize verilmişlerdir. Apaçık bir ahlâksızlık işlemedikleri takdirde, onlar üzerinde zorbalığa hakkınız yoktur. Eğer apaçık bir ahlâksızlık işleyecek olurlarsa, onları yataklarında yalnız bırakın, sonra da acıtmayacak şekilde dövün. Size itaat ettikleri takdirde, artık onlara karşı bahane aramayın.” (Tirmizî, Radâ’: 11.)  

545 Qawwam: one who stands firm in another's business, protects his interests, and looks after his affairs; or it may be, standing firm in his own business, managing affairs, with a steady purpose ( Cf. 4:135 and 2:228). 546 Or the sentence may be rendered: "and protect (the husband's interests) in his absence, as Allah has protected them. If we take the rendering as in the text, the meaning is: the good wife is obedient and harmonious in her husband's presence, and in his absence guards his reputation and property and her own virtue, as ordained by Allah. If we take the rendering as in the note, we reach the same result in a different way: the good wife, in her husband's absence, remembering how Allah has given her a sheltered position, does everything to justify that position by guarding her own virtue and his reputation and property. 547 In case of family jars four steps are mentioned, to be taken in that order: (1) perhaps verbal advice or admonition may be sufficient; (2) if not, sex relations may be suspended; (3) if this is not sufficient, some slight physical correction may be administered; but Imam Shafi'i considers this inadvisable, though permissible, and all authorities are unanimous in deprecating any sort of cruelty, even of the nagging kind, as mentioned in the next clause; (4)-if all this fails, a family council is recommended in 4:35 below. 547-A . The word "daraba" is used in the Qur'an with about 17 different meanings including avoid, separate, leave, travel etc. The Qur'an is best interpreted through the deeds and sayings of the Prophet. The fact that the Prophet never battered or spanked any wife and detested any such action, gives credence that the meaning intended here by "wadribuhunna" is to stay away from a discordant wife in the hope that this will let her realize an impending separation and divorce. (Eds.) 548 Temper, nagging, sarcasm, speaking at each other in other people's presence, reverting to past faults which should be forgiven and forgotten-all this is forbidden. And the reason given is characteristic of Islam. You must live all your life as in the presence of Allah, Who is high above us, but Who watches over us. How petty and contemptible will our little squabbles appear in His presence!