Nisâ Sûresi 33. Ayet Meali

33.Ebu Davud`un er-Rebi`in kızı Ummu Sa`d`dan rivayet ettiğine göre bu ayeti kerime Hz. Ebu Bekir (r.a.) ile oğlu hakkında indirildi. Hz. Ebu Bekir (r.a.) oğlunu İslâm`a ilk davet ettiğinde Müslüman olmak istemedi. Bunun üzerine Ebu Bekir (r.a.) onu mirasına ortak etmemek üzere yemin etti. Daha sonra oğlu Müslüman olunca ona da mirastan hakettiği payı vermesi emredildi.9.Yani herkes yakınlıkları derecesine göre anne babanın ve diğer akrabaların geriye bırakmış oldukları mallar üzerinde mirasçı olurlar.  

“Yeminleştiğiniz kimseler” cahiliye devrinde âdet olan, bir adam başka biriyle kardeş olmak, birbirine arka çıkmak üzere anlaşır ve böylece birbirlerinin mirasına da vâris olurlardı. İlk zamanlar Kur’an bu geleneğe izin vermişti. Ancak daha sonraki zamanlarda bu durum istismar edilince Enfâl sûresinin 8/75. âyetiyle mirasa vâris olabilmek için yakın akrabalık şartı getirildi.  

“Yeminlerin bağladığı kimseler” ifadesiyle kastedilen, “velâ akti” yoluyla mirasçı olanlardır. Velâ akti, nesebi belli olmayan, varisi bulunmayan bir kimsenin, ikinci bir şahsa “Ben ölürsem varisim ol. Diyet gerektirecek bir suç işlemem hâlinde de, diyetimi sen öde” demesi ve onun da bu istekleri kabul etmesiyle gerçekleşen akittir.  

 «Yeminlerin bağladığı kimseler» cahiliye devrinde âdet olan bir nevi mukaveleli mirasçılar olup, başka bir âyetle (Enfâl 8/75) hükmü kaldırılmıştır. Bir başka anlayışa göre bunlardan maksat eşlerdir ve âyet neshedilmemiştir.  

1- Kendileriyle sözleşme, anlaşma yaptıklarınızla.  

(*) Aşağıdaki tefsir metninde de belirtildiği gibi ayette bulunan (عاقدت أيمانكم)’’kendileriyle nikâh akdi yaptığınız eşler’’demektir. İşte bundan da anlaşılıyor ki Kur’an’da geçen (ما ملكت أيمانكن) ‘’esirler ve cariyeler değildir. Bu ifadeyle ‘’yemin akdiyle sahip olduğunuz kimseler, yani eşler’’ demektir. Çünkü cariye, köle ve esirler için böyle bir yemin akdi yapılmazdı. Bu nedenle Kur’an’da bulunan (ما ملكت أيمانكن) ifadesi ile ne köle ne cariye ne de esirler kast edilir! المُرادُ بـ {الذين عاقدت أيمانكم} الزَّوْجُ، والزَّوْجَةُ، فأراد عقد النِّكاح قال { وَلاَ تَعْزِمُوۤاْ عُقْدَةَ ٱلنِّكَاحِ (اللباب في علوم الكتاب)ِ  

[10] Erkek, kadın.[11] Nazm-ı Celîlde vârit olan mevali lâfz-ı şerifi kul azat edene ve azadedilen kula ıtlak olunduğu gibi yardımcı, asabe, amcazade, halif manalarınada gelir: İslâmın zuhurundan evvel Araplar beyninde birbirlerine yardım etmek ve varis olmak üzere bir ahit aktolunur, neticesinde hangisi evvel vefat ederse geri kalan ona varis olurdu, biri diğerinin cinayetine bedel, diyet verirdi. İşte bunlara halifler denirdi. Burada asabe manasınadır ki, eshabı feraizden sonra gelen varislerdir.[12] Sağ el de kast olunur; çünkü yemin sağ ellerle yapılırdı.[13] Aktedenlerden maksat halifler ise Nazm-ı Celîl «Ve ulû'l- erhami ba'duhum evla bi ba'd» âyeti kerîmesiyle mensuhtur. Zevceyn ise veya nusrat, nasihat, muhalesa hususunda ahit ise âyeti kerime mensuh değildir, mühkemdir. Fakat oğul edinmek maksut ise mensuh olur.[14] Yahut ana babanın, akrabanın, kendileriyle akt-i iman ettiğiniz kimselerin metrukâtı için verese kıldık; o vereseye hisselerini verin. Malı haliflere vermeyin demektir. Bu halde âyet yine mensuh olmaz. Yahut erkek kadın her biri için terekelerinde verese kıldık; onlar da ana baba akrabadır.  

1 Yani nikâh akdi ile evlenip de birbirlerine bu yolla vâris olan eşlerin ve mevl’el-müvalâtın…2 Ve aranızda miras yoluyla helal olarak elde ettiğiniz mallarınızı bu şekilde bâtıl bir yolla yemeyin.  

41 Yani, kadınlar ve kocalar (Ebû Müslim’den naklen Râzî).  

[766] Said b. Müseyyeb bunu evlatlıklara yapılan vasiyetle (İbn Âşur); Ebu Müslim ise “eşler” ile açıklamıştır (Nkl: Râzî). [767] Zımnen: Siz de Allah’ın şahitliğine şahit olun!  

Cahiliye döneminde müvalat akdi yapılarak mukaveleli mirasçı belirlenirdi. Bazı fakihlere göre bu veraset şekli, mirası akrabaya tahsis eden 8, 75 âyeti ile kaldırılmıştır. Hanefi mezhebine göre müvalat ile veraset devam edebilir. Şöyle ki: Herhangi bir kişi Müslüman olur, varisi de bulunmazsa o bir dindaşına: “Tazminat ödemem gerekirse senin benim âkilemden olman, benim de ölümümden sonra sen bana vâris olman üzere müvalat yapalım” diye anlaşma yaparsa, bu akit geçerlidir.  

Burada yemînlerin bağladığı kimseler ile, erkeklerin and yaparak sıkı kardeşlik kurdukları insanlar kasdedilmektedir. Araplarda bir adam, başka biriyle yardımlaşmak ve birbirine arka çıkmak üzere andlaşırdı. İşte âyet, böyle andlaşma yapılan kimselere mîrâstan pay verilmesini emretmektedir.  

[1] Ba'zı müfessirîn " وَالَّذ۪ينَ عَقَدَتْ اَيْمَانُكُمْ - ve 'akidleşdiğiniz kimseler" cümlesini " جَعَلْنَا مَوَالِيَ - vârisler kıldık" cümlesine 'atf iderek birinci sûretde ve ba'zıları da o cümleyi " ... مِمَّا تَرَكَ - terk itdiklerinden" cümlesine 'atf ile ikinci sûretde tefsîr itmişlerdir. Allâhu a'lem. 'Akd-i eymân olunanların kimler olduklarında ihtilâf vardır: 1- Câhiliyetde hangisi evvel ölür ise diğeri onun malına vâris olmak şartı ve daha başka şartlarla iki kişi birbiriyle dostluk 'akd iderlerdi. Bu 'âdet evâil-i İslâm'da da cârî idi murâd onlardır. Sonra " اُو۬لُوا الْاَرْحَامِ - akrabâlar" âyeti ile mîrâsdan hissedâr olmaları nesh olundı. 2- Kendine vâris olmak üzere alınan evlâdlık. 3- Aralarında Rasûlullah tarafından "muvâhât" kardaşlık 'akd idilenler. 4- Zevc ve zevce. 5- Köle ve câriye. Murâd-ı ilâhinin hangisi oldığını Allâh Te'âlâ bilir.  

[1] 7. Ana babanın ve yakınların bıraktıklarından, erkeklere hisse vardır. Ana babanın ve yakınların bıraktıklarından kadınlara da hisse vardır. Bunlar, az veya çok, belirli bir hissedir. [2] Nikah sözleşmesi, akdi. Bkz.: Nisa 4/21  

543 Mawali, plural of Mawla; from the root wala, to be near in place or relationship, to follow. Mawla may therefore mean: (1) nearly related, (2) heir, (3) sharer or partner; these three meanings are implied here; (4) neighbour, or friend, or protector, or client (44:41); (5) lord or master (16:76). 544 When the emigration took place from Makkah to Madman, bonds and links of brotherhood were established between the "Emigrants" and the "Helpers," and they shared in each other's inheritance. Later, when the Community was solidly established, and relations with those left behind in Makkah were resumed, the rights of blood-relations in Makkah, and the Helper-brethren in Madinah were both safeguarded. This is the particular meaning. The more genera! meaning is similar; respect your ties of blood, of neighbourhood, and of friendly compacts and understandings. Be just to all.