Nisâ Sûresi 2. Ayet Meali

“Yetâmâ”, “yetim” kelimesinin çoğulu olup ergenlik çağına gelmeden babası ölen ya da ergenlik çağına gelmiş ama reşit olamamış çocuk demektir. Ancak eski Arap geleneğinde kocası ölen kadına da tek başına kaldığı için yetim denilirdi. Hz. Muhammed zamanında Arap bedevileri yapılan savaşlarda yetim kalmış kadın ve kızları nikahlayıp varlıklarına el koyuyor sonra bu varlıkları kendi hanımlarına harcıyorlardı. Bu geleneğin sonlandırılması için bu ayet nazil olmuş ve daha sonra böyle istismar edici evliliklere kimse tevessül etmemiştir.  

(*) “Yetâmâ”,“yetim” kelimesinin çoğulu olup ergenlik çağına gelmeden babası ölen ya da ergenlik çağına gelmiş ama reşit olmamış çocuk demektir. Ancak eski Arap geleneğinde kocası ölen kadına da tek başına kaldığı için yetim denilirdi. Cahiliye döneminde Arap bedevileri yapılan savaşlarda yetim kalmış kadın ve kızları nikâhlayıp mal ve varlıklarına el koyuyor sonra bu varlıkları kendi hanımlarına harcıyorlardı. Bu geleneğin sonlandırıması için bu ayet nazil olmuş ve daha sonra böyle istismar edici evliliklere kimse tevessül etmemiştir. (C. Külünkoğlu Meali 2. Ayet Açıklaması)  

[5] Yetimin iyi malını alıp sizin kötü malınızı vermeyin; peşin yetimin malını yiyip sonra parasını vermeye kalkışmayın.  

2 Size ait olan kötü malları, yetimlere ait olan güzelleriyle değiştirmeyin demektir.  

1 Gatafan kabîlesinden birisi, kardeşinin yetim çocuğu baliğ olup malını isteyince, malını vermez. Durumu Efendimize arz ederler. Bu âyet nâzil olunca adam: “Biz, Allah’a ve Rasûlüne itaat eder ve büyük vebalden Allah’a sığınırız.” der ve çocuğun malını verir. Peygamberimiz de: “böyle aç gözlülükten korunup Rabbine itaat eden, Onun cennetine girer.” buyurur. Çocuk da malını Allah yolunda infak eder. Bunu üzerine Peygamberimiz: “mükâfat sâbit oldu, fakat günâh baki kaldı.” buyurunca, bunun ne demek olduğu sorulur, o da: “çocuğun mükâfatı sâbit, fakat babasının günâhı baki.” buyurur. (Bu çocuğun babası müşrik idi.) (Kurtubî, Vâhidî) Bk. (En’am: 152, İsrâ: 17) 2 Yani; Yetimin iyi bir malını kendinizin kötü bir malıyla değiştirmeyin, kendi helal malınızı yetimin malıyla değiştirerek haram yapmayın, kendi malınıza iyi bakıp da yetimin malını kötü bir halde bırakmayın.  

2 Bu hüküm, yetimlerin çocukluk dönemlerindeki kanunî vasîleri ile ilgilidir.  

[718] Zımnen: Âhiret saadetini, dünyanın geçici servetiyle takas etmeyin. Çift çağrışımlı bu cümlenin vurgusu şudur: “haramı helâlle, pisi temizle, meşru olanı gayrı meşru olanla değiştirmeyin!” (Taberî ve Râzî). [719] Hûb, aslen “sahibini cürüm işlemek zorunda bırakan ihtiyaç” demektir. Bu ve bir sonraki âyet, tarihi bağlamın da teyit ettiği gibi, yetimleri olan dul şehit hanımlarıyla evlenip onları himaye etmekle ilgilidir.  

[2] Yetîm, babası olmayan küçük çocukdur. Bulûğ ile berâber yetîmlik nihâyet bulur. Ba'zılar bulûğ onbeş yaşını ikmâl itmekle ve ba'zıları da onsekiz yaşında hâsıl olur didiler. Bu bulûğdan maksad rüşd olmasına nazaran onsekiz yaşında olması kavli daha kuvvetlidir. Benû Gatafân'dan bir kimsenin yanında birâderzâdesinin malı vardı. Yetîm bâliğ olunca 'amucasından malını istedi. 'Amm virmekden imtinâ' iylemekle her ikisi Rasûlullah hazretlerine mürâca'at iylediler. O zamân bu âyet-i kerîme nâzil oldı. Rasûl-ü Ekrem yetîme malının i'tâsını emr u fermân buyurdı.  

[*] Bkz. Nisa 4/6  

507 Justice to orphans is enjoined, and three things are particularly mentioned as temptations in the way of a guardian: (1) He must not postpone restoring all his ward's property when the time comes; subject to 4:5 below. (2) If there is a list of property, it is not enough that that list should be technically followed: the property restored must be of equal value to the property received: the same principle applies where there is no list. (3) If property is managed together, or where perishable goods must necessarily be consumed, the strictest probity is necessary when the separation takes place, and this is insisted on. See also 2:220 and note.