Nisâ Sûresi 159. Ayet Meali

[Not: Bu ayet, Hz. İsa’nın göklere kaldırıldığına ve ahir zamanda dünyaya yollanacağına delil sayılmıştır.]  

27.Buradaki "ölümünden önce" tabiri iki şekilde açıklanmıştır. Birinci açıklamaya göre metindeki zamir "kitap ehlinden olan"a işaret etmektedir. Buna göre kitap ehlinden olanların her biri ölümünden hemen önce Hz. İsa (a.s.)`ya gerçek bir imanla iman edecek ancak bu andaki iman bir yarar sağlamayacaktır. İkinci açıklamaya göre ise metindeki zamir Hz. İsa (a.s.)`ya işaret etmektedir. Bu açıklamaya göre de Hz. İsa (a.s.) öldürülmemiş ve göğe yükseltilmiş olduğundan ölümünden önce yere inecek ve onun indiği zamanda yaşayan kitap ehlinin tümü kendisine iman edecektir. Hz. İsa (a.s.)`nın ölümünden önce yere indirileceğini bildiren bir hadisi şerif de bu açıklama için delil olarak kabul edilmektedir.  

Allah, Peygamberi İsa’yı yahudilerden korumuş, onu öldürmelerine imkân vermemiştir. Bu kesindir. Onu kendi katına kaldırmış bulunduğu da şüphesizdir. Ancak bunun şekli ve zamanı üzerinde farklı açıklamalar ve anlayışlar vardır.  

 Allah, peygamberi İsa’yı yahudilerden korumuş, öldürmelerine mani olmuştur; bu kesindir. Onu kendi katına kaldırmış bulunduğu da şüphesizdir. Ancak bunun şekli ve zamanı üzerinde farklı açıklamalar ve anlayışlar vardır. Çoğunluğa göre Allah onu, kudretiyle manevî semalardaki hususi mevkiine kaldırmıştır, kıyametten önce tekrar dünyaya gönderecektir, o zaman bütün ehl-i kitap onun peygamber olduğuna inanacak bâtıl inançlarından kurtulacaklardır. Hz. İsa dünyada kaldığı müddetçe Kur’an ile hükmedecek, haç, domuz vb. ile ilgili bâtıl uygulamalara son verecektir. Bir başka anlayışa göre Allah onu yahudilerden korumuş, eceli gelince onu vefat ettirmiş ve ruhunu semadaki yerine kaldırmıştır. Kıyametten önce gelecek olan da onun ruhudur. Ehl-i kitaptan olanlar, ölümlerinden önce gerçeği öğrenip inanacaklar, fakat bunun faydası olmayacaktır. Bu anlayış üçüncü sûrenin 54-56. âyetlerine dayandırılmıştır.  

1. İsa'nın öldürülmediği gerçeğine.  

(2)Bu âyetin îzâhında iki görüş vardır. Birincisine göre, her ehl-i kitab ancak ona îmân ettikten sonra bu dünyadan göçer. Ancak son nefeslerindeki bu îmân onlara fayda vermez. İbn-i Abbâs (ra)’dan gelen bir rivâyette “Ehl-i kitab damdan da düşecek olsa, daha havada iken ve canı çıkmadan ona îmân eder.” Diğer îzâha göre Hz. Îsâ Aleyhisselam âhir zamanda semâdan, indiği vakit yeryüzündeki bütün ehl-i kitâb ona (kendisini görmedikleri hâlde peygamberliğine) mutlakā îmân ederler, demektir. (Râzî, c. 6/ 11, 105-106)“Dinsizlik cereyânına karşı, ayrı ayrı iken mağlûb olan Îsevîlik ve İslâmiyet, ittihad (birleşme) netîcesinde dinsizlik cereyânına galebe edip dağıtacak isti‘dâdında (kābiliyetinde) iken, âlem-i semâvâtta cism-i beşerîsiyle bulunan şahs-ı Îsâ Aleyhisselâm, o dîn-i hak cereyânının (hak dîni arayan ve onunla birleşecek olan cereyânın) başına geçeceğini, bir Muhbir-i Sâdık (doğru haber verici Peygamberimiz Aleyhissalâtü Vesselâm), bir Kadîr-i külli şey’in (herşeye gücü yeten Allah’ın) va‘dine istinâd ederek(dayanarak) haber vermiştir. Mâdem haber vermiş, haktır. Mâdem Kādir-i külli şey’ va‘d etmiş, elbette yapacaktır.” (Mektûbât, 15. Mektûb, 46)  

(*) Bu ayetlerde dikkate alınacak temel ilkeler şunlardır: İsa bir insandır. İsa’nın ölümü de diğer insanlar gibi olmuştur. O dönemde yaşayan yahudiler (Ehl-i Kitab) bu gerçeği çok iyi bilmektedirler. İman düzeyinde, kesinlikte! İsa; kendisi hakkında bu haça gerilme kurgusunu/ mitosunu uyduran sonraki Ehli Kitap mensuplarının yani; Hristiyanların aleyhine şahitlik edecektir. Böylece gerçek kıyamet günü ayan-beyan ortaya çıkacaktır. Kitap Ehli olanların hepsi İsa’nın ölümünden önce bunu böyle biliyordu. İsa ne çarmıha gerildi ne de onu başkaları öldürdü diyorlardı! Bu çarmıh efsanesi sonradan “tüm insanlığın günahına kefaret olması düşünülerek” kurgulandı. Pavluslar tarafından uyduruldu. Burada “İman etmek ise; yakînen bilmek, tasdik etmek anlamındadır. Ayetin bağlamını göz önüne alırsak, Hristiyanların veya Yahudilerin o tarihte iman ettiğine ya da gelecekte inanacağına dair bir gerekçe yoktur. Zaten İsa’nın nübüvvetini hayatlarında kabul etmemişlerdir. Yani; inanmamışlardır. İsa’dan yüzlerce yıl sonra yaşayan günümüz Hristiyanlarının tam ölüm anında olağanüstü bir hâl ile vay be! İsa çarmıha gerilmemiş İsa bir beşermiş!” diyerek öleceklerini kabul etmek saçmalıktır (alıntı) Ayrıca bu ayeti, ‘’kıyamet kopmadan önce İsa yeryüzüne tekrar gelecek, bütün kitap ehli de ona iman ettikten sonra ölecektir. şeklinde algılamak mümkün değildir. Çünkü İsa (a.s) kıyametten önce yeniden gelip, sonra bütün ehl-i kitap ona inanacaksa; o zamana kadar ölmüş olan ehl-i kitabın tamamının yeniden dirilmesi gerekir. Zira ölmüş kimse ona nasıl iman edecek? Bu ise imkânsızdır. Çünkü ayet, ona inanmayacak bir tek kişinin kalmayacağını haber vermektedir. (Nisa 157-159 ayetlerin anlamlandırılması üzerine) Yani eğer Hz. İsa ahir zamanda gelecekse, yaşadığı günden (2000 yıl önce) bu yana (yani Hz. İsa’nın geleceği güne kadar) kitap ehlinden ölmüş olanlar ile onun geleceği vakte kadar dünyaya gelip gidecek olanların hiçbiri ona inanmadan ölmüş olacaklar. Hani bütün kitap ehli ona inanacaktır, deniliyor. Bu nedenle Hz. İsa, kendi eceliyle vefat etmiştir. Ahir zamanda dünyaya geleceğine dair Kur’an da en ufak bir işaret söz konusu olmadığı gibi, geleceğini anlatan rivayet kültürünün de tutarsız ve çelişkili olup yalan ve uydurmadan başka bir şey değildir. İşte bu inanış tamamen Hristiyalık kültüründen ve tutarsız, çelişkili ve uydurma rivayetlerden kaynaklanıyor. Not:1- Ayette (به)’’ bihi’’deki zamir, Hz. İsa’ya değil, onun (صلب)’’çarmığa gerildiği’’ iddiasına gider. Bu nedenle dünya hayatında her kitap ehli onun bu durumuna, yani çarmığa gerilmiş olduğuna inanmaya devam edecek, Hz. İsa’nın bir peygamber ve beşer olduğuna değil. 2- Eğer her kitap ehli kendi ölümünden önce, yani ölmeden bu dünya hayatında iken ona inanıyorsa, neden kıyamet günü Hz. İsa onların aleyhine şahitlik etsin? 3- (قبل موته) ’’kable mevtihi’ ölüm anı değildir, çünkü ölüm anı olsaydı, ( (حين موته – عند موته ’’hine mevtihi veya inde mevtihi’’ şeklinde olması lazımdı. 4- Yine kural gereği zamirin nereye gideceğini gösteren açık bir karine yoksa en yakın olan nesneye gider. İşte, (قبل موته)’’kable mevtihi’’deki zamirin de nereye gittiğine dair açık bir karine olmadığından, kural gereği kendisine en yakın olan nesneye, yani (أَهْلِ الْكِتَابِ) ‘’ehli kitaba’ ’gitmesi gerekir. Demek ki, ahir zamanda Hz. İsa’nın dünyaya gelmesi söz konusu olamayacağı gibi, ayetin doğru meali de yukarıdaki gibi olmalıdır. Ayrıca eğer İsa göğe kaldırılmışsa ve ahir zamanda yeryüzüne inecekse, bu da onun için en büyük mucizedir. Peki diğer ayetlerde İsa’nın mucizeleri sayılırken, neden onların arasında göğe yükselme mucizesi de yoktur? Eğer öyle bir şey olsaydı, diğer mucizelerle beraber göğe yükselme mucizesi de onlar arasında yer alacaktı. لن نفهم الآية الكريمة إلا إذا فهمنا معنى (بِهِ)، ومعنى (مَوْتِهِ). فلو اعتبرنا هذه المعاني :إِن = ما، ليس، لا - بِهِ = بقتل وبصلب المسيح - مَوْتِهِ = موت الكتابي - فالآية ببساطة تقول: وما من أحد من أهل الكتاب إلا وإيمانه بقتل وصلب المسيح يكون في أثناء حياته الدنيا (أي يكون الإيمان بالصلب فقط أثناء حياته، وأما إذا حضر الموت أو بعده، فلن يكون هناك إيمان بالصلب) نشوء البيان(دراسات قرآنية لغوية تاريخية آثارية ).  

[6] Peygamber ve Allah'ın kulu olduğuna can çıkmadan evvel.  

56 Bu ayete göre bütün Yahudiler ve Hıristiyanlar ölümleri anında Hz. İsa’nın “Allah’ın oğlu” olmadığını bilakis Allah’ın bir elçisi olduğunu anlayacaktır (Zamahşerî).  

(Kitap ehlinden herkes ölmeden önce son nefesinde, hakikatleri gözleriyle keşfettiği son anlarında, Hz. İsa’nın Allah, Allah’ın oğlu, üçün üçüncüsü veya hâşâ gayr-i meşru olmadığını anlayacak, onun Allah’ın kulu ve peygamberlerinden biri olduğuna yakin edecektir.)  

Bu inanç kitap ehlinden olan kişinin ölümü esnasında gerçekleşeceği için geçerli değildir. Bu mesaj, Nisâ 4:18, En‘âm 6:158, Yûnus 10:90-91 ve Mü’min 40:85. ayetle birlikte okunmalıdır.  

1 Bu âyet; “kendilerinin kitap ehli olduğunu iddiâ edenler, Hz. İsa’nın Peygamber olduğuna ölmeden önce mutlaka inanacaktır” şeklinde anlaşıldığı ve bunun da yanlış anlaşılmalara sebep olduğu için tercümenin yukarıdaki gibi yapılması daha uygun düşmektedir. Zira burada “ölümünden önce”, ifadesi (حِينَ مَوْتِه۪) şeklinde değil de (قَبْلَ مَوْتِه۪) şeklinde ifade edilmektedir. Bu ifadeye de, “Hz. İsa’nın Peygamber olduğuna mutlaka inanacaktır” cevabı âyetin zahirine pek de uygun değildir. Ayrıca (مَوْتِه۪)’nin sonundaki zamirin Hz. İsa’ya değil de “kitap ehli”ne gönderilmesi de mümkündür. (Taberi) Ayrıca Kur’an-ı Kerim’de Hz. İsa’nın ölümü (مَاتَ) fiiliyle değil de (تَوَفَّى) fiiliyle ifadedildiği de bu kanaati güçlendirmektedir. Bu izahlara göre âyetin meali; “ölümlerinden evvel Yahudiler yalanlamadan, Hristiyanlar da Hz. İsa’nın ilahlığı isnadından tevbe ederek kesinlikle Hz. İsa’ya iman etmek mecburiyetindedirler, yani iman ile mükelleftirler.” şeklinde anlaşılabilir ve bu olayların tarihi seyrine daha uygundur. Yahûdî ve Hıristiyanlar eğer cennete girmek istiyorlarsa; Müslümanlar gibi Hz. Mûsa ve İsa’nın Allah’ın kulu ve elçisi olduklarına, son dinin İslâm, son Peygamberin de Muhammed (s.a.v) olduğuna inanmak mecburiyetleri vardır. Bk. (Nisâ: 162)  

173 Lafzen, “ölümünden önce o’na inanmamış olsun”. Bu ayete göre bütün Yahudiler ve Hristiyanlar, ölümleri anında Hz. İsa’nın Allah’ın bir peygamberi olduğunu -ve ne bir sahtekar ne de “Allah’ın oğlu” olmadığını- anlarlar (Zemahşerî).  

[864] 157. âyetteki kendi itiraflarına dayanarak. [865] Yani: “İsa’nın ölümü..” Mevtihideki zamir İsa’yı gösterir. Zamirin Yahudileri gösterdiğini savunanlar olmuştur (Bkz: Taberî). Fakat bunun için zamirin çoğul gelmesi gerek. Böyle bir görüş ancak Übeyy’den nakledilen mevtihim okunuşuna dayandırılabilir (Taberî). İsa’ya birinin benzetilmesi lehum zamirine aykırıdır. Kaldı ki kelime le-yu’minunne değil le-yuminennedir. Son cümledeki yekûnu’nun gizli öznesi ve ‘aleyhimdeki çoğul zamiri, elimizdeki mushafın okuyuşunu teyit etmektedir. Hz. İsa’nın ölümüne dair kilise tarafından icat edilen bütün bir dinî efsanenin temelinde nebinin beşerî tabiatını içine sindirememenin kafa karışıklığı yatar. Efsane büyütüldükçe kafa karışıklığı daha da artmış, sonunda her şey içinden çıkılamaz bir hâle gelmiştir. [866] İsa’nın öldürülmediği gerçeğini. Daha derinde; İsa ile ilgili yaratılış ve ölüm hakikatini…  

(Çünkü ölüm kendisine gelen kişi son nefesini vermeden önce dini hususunda hak ile batılı birbirinden ayırır. Bunun gibi, hiçbir yahudi, İsa a.s.'ya iman etmedikçe ölmeyecektir. Fakat bu imanlarının kendilerine hiçbir yararı olmayacaktır. Firavun'un boğulurken imana gelmesi gibi! Kıyamet gününde de Hz. İsa onların aleyhine -yani onları iş işten geçtikten sonra tevbe ettiklerine- şehadet edecektir)  

Yahudiler nübüvvetini inkâr ederek ona inanmazken, Hıristiyanlar da onu tanrılaştırarak lâyıkı veçhile inanmazlar. Ama, can vermeden önce onun Allah’ın kulu ve resulü olduğuna inanacaklar, fakat o zamanki iman fayda etmeyecektir.  

[1] 'Îsâ 'aleyhisselâmın kıyâmetden evvel semâdan nüzûlünde Ehl-i Kitâb'ın ona kâmilen îmân idecekleri sûretinde tefsîr idenler var ise de ekser müfessirîn bu sûretle tefsîrin doğrı olmayacağında ittifâk iylemişlerdir.  

[1] Kitaplarında uzman olan kişiler [2] Tevrat'ı ve İncil'i iyi bilen bir Yahudi ve Hıristiyan, İsa'nın Allah'ın Elçisi olduğunu kesin olarak anlar ve buna inanır. Sonra bu inancına ters bir yol izlerse Ahirette İsa aleyhisselam onun aleyhine şahitlik eder.  

665 Before his death. Interpreters are not agreed as to the exact meaning. Those who hold that Jesus did not die (see last note) refer the pronoun "his" to Jesus. They say that Jesus is still living in the body and that he will appear just before the Final Day, after the coming of the Mahdi, when the world will be purified of sin and unbelief. There will be a final death before the final Resurrection, but all will have believed before that final death. Others think that "his" is better referred to "none of the People of the Book", and that the emphatic form "must believe" (layu'minanna) denotes more a question of duty than of fact. (R). 666 Cf. 4:41 .