Nisâ Sûresi 157. Ayet Meali

Yahudiler; Hz. İsa’yı öldürdüklerini söylüyorlardı. Hıristiyanlar ise onun çarmıha gerildiğini, ardından da defnedildiğini, ancak üç gün sonra mezarından doğrulduğunu iddia ediyorlardı. Oysa İsa diye çarmıha gerdikleri, onu Romalılara ihbar eden hâindi. Allah’ın desteği ve mucizesiyle İsa’yı ihbar eden kişi, onların gözlerine İsa’ya benzer gösterildi. Bu yüzden askerler İsa’yı değil, ona benzeyen bu adamı astılar. Kur’an bu âyetle Hz. İsa’nın öldürülme ve çarmıha gerilme hikâyesini kesinlikle reddediyor, bir sonraki âyetle de “Allah onu katına yükseltti” buyurarak aralarındaki ihtilafa son veren hükmünü ortaya koyuyor. “Rafaa” fiili ne zaman Allah’a atfedilse “onurlandırma” veya “yüceltme” anlamlarına gelmiştir. Burada da aynı durum söz konusudur. Yani Allah İsa’nın derecesini yükseltiyor ve diğer insanlarda olduğu gibi onun ruhunu katına alıyor. Bu konuda ayrıca Âl-i İmran 3/55. âyetin dipnotuna da bakabilirsiniz.  

 Allah Teâlâ Nuh’u tufandan, İbrahim’i ateşten, Musa’yı Firavun’dan, Muhammed Mustafa’yı müşriklerin tuzağından koruyup kurtardığı gibi İsa’yı da, onu öldürmek isteyen yahudilerin elinden kurtarmış, Hz. İsa’ya ihanet ederek bulunduğu yeri askerlere gösteren kişiyi İsa’ya benzeterek öldürtmüştür.  

157-158 İsa'nın gerçek kişiliği ve bilinci olan nefsi, her inananın nefsi gibi doğrudan doğruya cennete alındı. Düşmanları ise onun bilinçsiz, ancak yaşayan bedenini işkence ederek astılar.  

(*) Yahudilerin Hz. İsa hakkında ‘’Allah’ın elçisi‘’şeklindeki ifadeyi kullanmaları, onun Allah’ın elçisi olduğuna inandıklarından değil, bilakıs bu sözle Hz. İsa ile istihza/alay/ederlerdi. Yani onlar, kendilerini haklı çıkarmak için şöyle bir mesaj vermek istiyorlardı. Bakınız! Kendini Allah’ın bir elçisi olarak ilan eden ve iddiada bulunan İsa, eğer gerçekten Allah’ın elçisi olsaydı biz onu öldürebilir miydik? Ama onu öldürdüğümüze göre demek ki o Allah’ın bir elçisi değildir… Ayrıca’’Allah onu (vefat ettirerek ruhunu) kendisine yükseltmiştir, canlı olarak bedeniyle değil. Bu nedenle ahir zamanda gelip Deccali öldürecek vs. gibi şeklindeki rivayetlerin tümü uydurma olup Hıristiyanlık kültüründen Müslümanlara geçmiştir… Yine İlk kilise yazarlarından İskenderiyeli Basilides Valentinus (M. 2. yy’ın ilk yarısı), İsa’nın çarmıha gerilmediğini kaydeder. Zaten Kur’an-ı Kerim’de, bu olaydan kurtulan Hz. İsa ve annesinin hayatlarını [Şam’ın hâlâ meşhur bir bölgesi olan bir tepede] tamamladıkları açıkça bildirilmektedir: Bkz: (Mü’minün-50) Buna göre; İsa, Yahûdîler tarafından öldürülmeyip, Allah tarafından vefat ettirilerek ruhu yükseltilmiştir. Yani Hz. İsa, ölmüştür ve göklerde bir yerde dünyaya ineceği günü beklememektedir. “Hz. İsa’nın ölmediği”şeklindeki yorumlar, dayanaksızdır ve âyetlerin zahirine aykırıdır. Bkz: (Âli İmrân: 55, dipnotu) Zaten “Allah’ın katına yükselmek”, mecâzen“vefat etmek” veya (Meryem:57) de kullanıldığı gibi,“Allah’ın rahmetine kavuşmak, yüce mertebelere ulaşmak”anlamına gelmektedir. Hıristiyanlar ise çarmıha gerildiğini, ardından da defnedildiğini, ancak üç gün sonra mezarından doğrulduğunu iddia ediyorlardı. Oysa İsa diye çarmıha gerdikleri, onu Romalılara ihbar eden hâindi. Allah’ın desteği ve mucizesiyle İsa’yı ihbar eden kişi, onların gözlerine İsa’ya benzer gösterildi. Bu yüzden askerler İsa’yı değil, ona benzeyen adamı astılar. Ayrıca çarmığa gerilip öldürülen kişinin mezardan kalkması da mümkün değildir. وقوله (إنا قتلنا المسيح عيسى ابن مريم رسول اللّه أي هذا الذي يدعي لنفسه هذا المنصب قتلناه وهذا منهم من باب التهكم والاستهزاء كقول المشركين: (تفسير بن كثير) يا أيها الذي نزل عليه الذكر إنك لمجنون (وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا) لكنّهم قتلوا غيره (بَل رَّفَعَهُ اللّهُ إِلَيْهِ) بعد موته أي رفع روحه إلى السماء بعد الحادثة بزمن ، وذلك أنّه أفلت منهم فذهب إلى ربوة فبقي فيها يتعبّد لله ولحقته أمّه وبعد زمن مات بأجله فدفِن جسمه في تلك الربوة وصعدت روحه إلى السماء ، والدليل على ذلك قول الله تعالى في سورة المؤمنون {وَجَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ آيَةً وَآوَيْنَاهُمَا إِلَى رَبْوَةٍ ذَاتِ قَرَارٍ وَمَعِينٍ : المصدر(كتاب حقائق التأويل في الوحي والتنزيل: التفسير الكامل) وفى بعضهم الرفع فى قوله - تعالى - { بَل رَّفَعَهُ ٱللَّهُ إِلَيْهِ } بأنه رفع بالروح فقط (تفسيرالوسيط لطنطاوي).قال ابن جرير، بسنده عن ابن جريج " فرفعه إياه: توفيه إياه وتطهيره من الذين كفروا " أي: ليس المراد الرفع إلى السماء، لا بالروح والجسد، ولكن بالروح فقط. وعلى القول بأن التوفي: الإماتة، لا يظهر للرفع معنى إلا رفع الروح ...وقد فسر بعض العلماء الرفع بأنه رفع الروح، وأخذوا ذلك من قوله تعالى: (إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ) فبمقتضى النسق الظاهر يكون الرفع عقب الوفاة. (زهرة التفاسير) وقد روى عن ابن عباس أنه فسر التوفي بالإماتة وفى تفسير ابن عباس معنى الرفع رفع الروح (تفسير المراغي)، و قد أوضح القرآن الكريمُ صراحةً أنّ السيّد المسيح و اُمّه قد أكملا حياتهُمـا في [ ربـوةٍ ، و هي حتى الآن منطقة شهيرة في دمشْق ] : ( و جعَـلْنـا ابنَ مريَم و اُمّـهُ آيـةً ، و آويْنـاهُمـا إلى ربوةٍ ذات قـرارٍ و مَعـين ) المؤمنون 50 .(د. علي منصور كيالي).  

[2] İstihza kastiyle sarfetmişlerdir.[3] Maktul, onlara, İsa'ya benzer biri göründü veya onlara bir benzer göründü. Onlar da İsa'ya benzer birini İsa zannettiler.[4] Yahudiler veya hıristiyanlar.[5] Katletmedikleri şek ve şüpheden azadedir. Veya onlar şek ve şüphe içinde öldürdüler.  

1 Yani öldürdükleri, kendilerine Hz. Îsâ gibi gösterildi veya kendilerine Hz. İsa’yı öldürmüşler gibi geldi. 2 Yani onlar, Hz. İsa’yı öldürmediler. Bu konudaki rivâyetlerin tamamı Hıristiyan ve Yahûdî kaynaklı olduğu ve bu haberlerin güvenilir tarafları bulunmadığı için buraya almaya değerde görülmemiştir. Zâten bu konuda Hıristiyanlar aralarında ihtilâf ettiklerinden, ne dediklerini ve ne demek istediklerini kendileri de bilmemektedirler.  

171 Böylece Kur’an, Hz. İsa’nın çarmıha gerilmesi hikayesini kesinlikle reddeder. Müslümanlar arasında yaygın bazı efsanelere göre, Allah, Hz. İsa’nın yerine son anda ona çok benzeyen bir kişi (bazı rivayetlere göre o kişi Yuda idi) koydu ve Hz. İsa’nın yerine bu kişi çarmıha gerildi. Ancak bu efsanelerden hiçbiri Kur’an’dan ve sahih Hadisler’den en küçük bir destek bile bulmaz ve bu çerçevede klasik müfessirler tarafından üretilen hikayeleri tamamen reddetmek gerekir. Bunlar, Hz. İsa’nın çarmıha gerilmediği şeklindeki Kur’ânî beyanı İnciller’de o’nun çarmıha gerilişine ilişkin canlı tasvirler ile “uyumlu hale getirme”yi amaçlayan şaşkın teşebbüslerden başka bir şeyi temsil etmezler. Bu şekildeki çarmıha gerilme hikayesi, “sadece onlara öyle olmuş gibi göründü” şeklinde çevirdiğim ve-lâkin şubbihe lehum Kur’an ibaresinde özlü bir şekilde açıklanmıştır ve şuna işaret eder: Zamanın akışı içinde, Hz. İsa’dan uzun zaman sonra, o’nun, insanlığın işlediği ileri sürülen “ilk günah” karşılığında kefaret olarak haç üzerinde öldüğünü söyleyen bir efsane (muhtemelen o zaman güçlü olan Mitraistik inançların etkisi altında) gelişmişti; ve bu efsane Hz. İsa’nın daha sonraki izleyicileri arasında öylesine köklü şekilde yerleşti ki düşmanları olan Yahudiler bile ona inanmaya -olumsuz anlamda olsa da- başladılar (çünkü çarmıha germe, o zamanlar en tehlikeli suçlular için verilen ölüm cezasının berbat bir biçimi idi). Bana göre bu, ve-lâkin şubbihe lehum ibaresinin tek tatmin edici açıklamasıdır. Çünkü, şubbihe lî ibaresi, deyim olarak da huyyile lî (“[bir şey] bana güzel bir hayal oldu”, yani, “benim zihnimde” -başka bir deyişle, “bana öyle geldi”) ibaresiyle eşanlamlıdır (bkz. Kâmûs, heyele maddesi ve Lane II, 833 ve IV, 1500).  

[862] Yahudilerin Hz. İsa’ya ilişkin kinayeli ve alaycı üslûbu sözgeliminden anlaşılmaktadır. [863] Yani: “Öldürülmüş gibi..” Şubbihe fiilinin naib-i faili Yahudiler ise salbin “öldürülme” anlamından yola çıkarak anlam “öldürülmüş gibi gösterildi” olur (Salbin “öldürülme” anlamı için bkz: Lisân). İlk kilise yazarlarından İskenderiyeli Basilides Valentinus (M. 2. yy’ın ilk yarısı), İsa’nın çarmıha gerilmediğini kaydeder. Âyetin sonundaki “kesinlikle onu öldürmediler” cümlesini, bazı müfessirler katlin “bir meselede kesin bilgi sahibi olmak” anlamından yola çıkarak “onu kesin olarak bilemediler” anlamına dikkat çekerler (Ferra ve Taberi)  

2,88’de o Yahudilerin, Hz. Peygamber (a.s.)’ın dâvetini sağır bir kulakla dinledikleri hatta “Siz ne kadar kesin delil getirseniz de, dâvetinizi kabul etmemekte kararlıyız. Zira kalplerimiz size karşı örtülüdür.” dedikleri bildirilir. Hz. Îsâ (a.s.)’ın mûcize olarak çarmıha gerilmekten kurtarılması, onu öldürtmeye çalışan Yahudilerin günahını azaltmaz. Zira onlar işkence ve hakaret ettikleri, astırdıkları şahsın Îsâ olduğunu sanıyorlardı. Hz. Îsâ hakkında ihtilâfa düşenler, Hıristiyanlardır. Zira iyice bilindiği üzere bu konuda farklı inançlar vardır. Bir inanca göre çarmıha gerilen, Hz. Îsâ değil, ona çok benzeyen bir adamdı. Başka bir görüşe göre Hz. Îsâ idi, fakat çarmıhta ölmedi, oradan indirildiğinde yaşıyordu. Bazıları ise çarmıhta öldüğüne, ama daha sonra dirilip havarileri ile görüştüğüne inanırlar. Bazıları onun mukaddes ruh olarak göğe yükseldiğine, bazıları ise maddî vücudu içinde göğe yükseldiğine inanırlar. Yahudilerin sözünde geçen “Allah’ın resulü” vasfı, onların alay etmek için yaptıkları bir nakilden ibarettir. “Sizin iddianıza göre Allah’ın resulü olan Îsâ” demek istemişlerdir.  

Yani İncîl yazarlarınca Îsâ, öldürülen veya asılan efsânevî nitelikteki (Dionysius, Oziris, Orfeus, Attis, Adonis gibi) bâtıl tanrılara benzetildi.  

[2] Sure-i Âl-i 'İmrân'ın 53nci âyetinin notuna bak. [3] 'Îsâ'yı haber viren ve yahûdîler tarafından o zannıyla salb olunan yahûdîyi, ba'zı 'alâim-i vucûdiyesi cihetiyle bir takımı bu 'Îsâ değildir didikleri gibi bir takımı da 'Îsâ'dır diye aralarında ihtilâf iylediler.  

[*] "ama onlar için o ona benzetildi" demek, "öldürdükleri kişi onlar için İsa'ya benzetildi." Şüpheden kurtulamamaları bundandır.  

663 The end of the life of Jesus on earth is as much involved in mystery as his birth, and indeed the greater part of his private life, except the three main years of his ministry. It is not profitable to discuss the many doubts and conjectures among the early Christian sects and among Muslim theologians.The Orthodox-Christian Churches make it a cardinal point of their doctrine that his life was taken on the Cross, that he died and was buried, that on the third day he rose in the body with his wounds intact, and walked about and conversed, and ate with his disciples, and was afterwards taken up bodily to heaven. This is necessary for the theological doctrine of blood sacrifice and vicarious atonement for sins, which is rejected by Islam. But some of the early Christian sects did not believe that Christ was killed on the Cross. The Basilidans believed that someone else was substituted for him. The Docetae held that Christ never had a real physical or natural body, but only an apparent or phantom body, and that his Crucifixion was only apparent, not real. The Marcionite Gospel (about A.C. 138) denied that Jesus was born, and merely said that he appeared in human form. The Gospel of St. Barnabas supported the theory of substitution on the Cross. The Qur'anic teaching is that Christ was not crucified nor killed by the Jews, notwithstanding certain apparent circumstances which produced that illusion in the minds of some of his enemies; that disputatious, doubts, and conjectures on such matters are vain; and that he was taken up to Allah (see 4:158 and 3:55).