Nisâ Sûresi 123. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/80, 105, 111.  

22.Burada "siz"den amaç müşriklerdir. Yani: "Ey müşrikler, ne sizin kurtuluşa ereceğiniz yolundaki ümit ve kuruntularınız ne de kitap ehlinin benzer kuruntuları esas alınacaktır."  

(2)Bir kısım Müslümanlar, ehl-i kitabdan bazı kimselerle, bir mecliste, ilk olarak kendilerinin Cennete girecekleri husûsunda karşılıklı iddiâ ettiler. İki tarafın da: “Bizi peygamberimiz kurtarır ve dolayısıyla biz bir azab görmeyiz” demeleri, kezâ Kureyşlilerden bir kısmının da: “Biz öldükten sonra zâten diriltilmeyeceğiz” diye konuşmaları üzerine bu âyet-i kerîme indirildi. (Beyzâvî, c. 1, 238)  

(*) Bazı Ehl-i kitap gruplarıyla bir kısım müslümanlar veya müşrik Araplar, boş kuruntulara, delilsiz, dayanaksız kanaatlere kapılarak Allah’ın kendilerine farklı muamele edeceğini, günah işleseler bile âhirette cezalandırmayacağını iddia etmişlerdir. Âyetler bu gibi boş sözleri ve kuruntuları reddettikten sonra şu evrensel kanunu ilân etmektedir: Dünya hayatında sa‘y (emek, çaba, eser) kanunu geçerlidir. Kötülük eden cezasını görür, hakça bir düzende kimse onu koruyamaz. Mümin olup iyi işler yapan, güzel davranışlarda bulunanlar da, cinsiyetleri ne olursa olsun cennete girerler, kendi seçimleri ve eserleri olmayan farklılıklardan dolayı zerre kadar haksızlığa uğratılmazlar. (Kur’an Yoluأي ليس ما وعد الله من الثواب ينال بأمانيكم أيها المسلمون، ولا بأماني أهل الكتاب، وإنما ينال بالإِيمان والعمل الصالح. وقيل: ليس الإِيمان بالتمني ولكن ما وقر في القلب وصدقه العمل (انوار التنزيل واسرار التأويل – البيضاوي) واختلف الناس فيمن المخاطب بهذه الآية؟ فقال ابن عباس والضحاك وأبو صالح ومسروق وقتادة والسدي وغيرهم: الخطاب لأمة محمد صلى الله عليه وسلم (المحرر الوجيز في تفسير الكتاب العزيز) الخطاب للمؤمنين (روح المعاني)  

[2] Müslümanlar da ehl-i Kitap da peygamberlerimiz bizi sıyanet eder, biz azap görmeyiz demişlerdi. Âyet-i kerime bu fikri reddediyor. Sevap ve mükâfat meselesi sizlerin kuruntunuza göre olmaz, diyor. Yahut iman kuruntuya uygun gelmez demektir.  

Bu mesaj Bakara 2:111. ayetle birlikte okunmalıdır. Yüce Allah gerek müslümanların, gerekse kitap ehlinin kuruntularının gerçek olmadığını, böyle kuruntulu davranmakla kurtuluşa ermenin mümkün olmadığını ifade etmektedir. Kuruntunun hiçbir işe yaramayacağıyla ilgili olarak Bakara 2:111’de şöyle buyrulmaktadır: (Kitap ehli:) “Yahudi olanlar veya hristiyanlar hariç kimse asla cennete giremeyecek.” demişlerdi. İşte şu (iddiaları), kendi kuruntularıdır. De ki: “Doğruysanız delilinizi getirin!”  

1 Emânî: Ümniye’nin çoğuludur. Ümniye: İnsanın hayalinde kurarak arzu ettiği şeydir. Fransızcası “ideal”dir. Yani insanın saplandığı ve arkasından koştuğu, hayal, asılsız kuruntu demektir. İnsanın kendi gönlünden saplandığı ve sürekli olarak arkasından koştuğu, hayal ve asılsız kuruntular (idealler) demektir. Bunun felsefedeki adı ise; “idealizm”dir. İdealizm felsefesine inanana da “idealist” denilir. Bir Müslümanın bu kelimeyi bilerek ve isteyerek kullanması onun imanını sıkıntıya sokar. 2 İster kitap ehli olsun ister Müslüman olsun fark etmez, kötülük yapan herkes, mutlaka cezâsını görür.3 Yahûdî ve Hıristiyanlar; “bizim Peygamberimiz ve kitabımız, sizin Peygamberiniz ve kitabınızdan daha önce geldi ve biz, İbrahim’in dini üzereyiz.” dediler. Yahûdîler: “Cennete ancak Yahûdî olanlar girecek,“ Hıristiyanlar da; “cennete ancak Hıristiyan olanlar girecek.” diye iddiâ ettiler. Müslümanlar da: “bizim Peygamberimiz, sizin Peygamberinizden sonradır ve Peygamberlerin sonuncusudur. Kitabımız da sizin kitabınızdan sonradır ve onlara hâkimdir. Ve biz, İbrahim, İsmail ve İshak’ın dini üzereyiz ve Cennete ancak bizim dinimizde olanlar girecek.” dediler. Bunun üzerine bu ve sonraki âyet nâzil oldu. (Kurtubî, Vâhidî)  

143 Hem Yahudilerin kendilerini “Allah’ın seçilmiş halkı” olarak görmelerine ve bu nedenle öteki dünyada O’nun rahmetinden emin oldukları fikrine, hem de Hz. İsa’nın “Allah’ın oğlu” olduğuna inanan herkese kurtuluş vaad eden Hristiyanların “vekaleten kefaret” dogmasına bir işaret.  

[1] Bu âyet-i kerîme nâzil oldukda mü'minler telâşa düşüb "Yâ Rasûlallah! Senden gayrı günâh işlemeyecek hangimiz vardır? Hâlimiz nasıl olur?" didiklerinde Rasûl-ü Ekrem (Mü'minin îmânı ve a'mâl-i sâlihası ve kendisine isâbet iden büyük, küçük âlâm ve ekdâr, mesâib ve hüzün günâhlarına kefâretdir" buyurarak onları tatmîn iylediği gibi bunı müte'âkib olan âyet-i kerîme şeref-nâzil olarak kelâm-ı Rasûl te'yîd buyurulmuşdur.  

[*] Bakara 2/111  

632 Personal responsibility is again and again insisted on as the keynote of Islam. In this are implied faith and right conduct. Faith is not an external thing; it begins with an act of will, but if true and sincere, it affects the whole being, and leads to right conduct. In this it is distinguished from the kind of faith which promises salvation because someone else in whom you are asked to believe has borne away the sins of men, or the kind of faith which says that because you are born of a certain race ("Children of Abraham") or a certain caste, you are privileged, and your conduct will be judged by a different standard from that of other men. Whatever you are, if you do evil, you must suffer the consequences, unless Allah's Mercy comes to your help.